Een pronkstuk

Martien Bouwer had altijd een bijzondere belangstelling voor het verleden. Hij gaf er zelfs zijn baan als monteur voor op....

Martien Bouwer, op 30 augustus in Haarlem op 85-jarige leeftijdoverleden, was vijfentwintig jaar hulpkoster van de Grote of St. Bavokerk,tien jaar suppoost van het Frans Halsmuseum en legde een historisch archiefaan van winkels en bewoners van de oude binnenstad. Hij bouwde een orgel,omdat hij van orgelmuziek hield, een maquette van 'zijn' Bavo, omdat ergeen mooiere kerk te vinden was en een televisietoestel, omdat in Nederlandde eerste uitzendingen begonnen. Hij was een groot kenner van de eerstegeneratie radiotoestellen uit de jaren twintig, was medeoprichter van hetHaarlems Radiomuseum, en maakte talloze, unieke geluidsopnames vantoespraken en evenementen in Haarlem. Hij schreef een boek over degeschiedenis van de kroonluchters, kandelaars, gashouders en de moderneverlichting in de St. Bavo, maar bleef zelf altijd onopvallend in deschaduw.

Hij werd geboren in Haarlem, zijn vader gaf muziekles en na de lagereschool ging hij naar de ambachtsschool waar hij een technische opleidingvolgde. Door een vriendje ontdekte hij de radio en volgde hij een voor dietijd dure cursus radiotechniek. Hij kreeg een baan bij eeningenieursbureau, gespecialiseerd in luchtverversing. Zijn baas zat tijdensde oorlog in het verzet, drukte illegale kranten en Martien bracht ze rond.De baas werd verraden en gefusilleerd. Martien bleef tot eind jaren zestigwerken bij hetzelfde bedrijf. Na de oorlog bood hij zijn diensten aan alshulpkoster van de Bavo, verzorgde de eerste rondleidingen en bouwde, beginjaren vijftig, in de avonduren met onwaarschijnlijk geduld en precisie, opschaal, de reuze-maquette die in de prachtige middeleeuwse kerk staatopgesteld. 'Er werden duizend werk- en piekeruren aan besteed', staat ophet kaartje bij de maquette. 'Dit is geen knutselwerk, nee, een waarpronkstuk', schreef de chroniqueur Ko van Leeuwen in het Haarlems Dagblad.

Zijn belangstelling voor het verleden werd zo groot dat hij in 1967, 47jaar oud, zijn vaste baan als monteur opgaf en suppoost werd in het FransHalsmuseum. Toen in 1987 de kroonluchters van de Bavo toe waren aan eenopknapbeurt besloot hij de geschiedenis van de kerkverlichting grondig tebestuderen. Martien, de monteur, wilde niet alleen weten waar de lampenvandaan kwamen, wie ze gemaakt en geschonken had, maar ook hoe, waar enwaarmee zij aan muur of plafond werden bevestigd en schoongemaakt. In 1854waren de prachtige kroonluchters als oud koper verkocht. Ze werdenvervangen door gaslampen. Martien vond na lange speurtochten, meestal metzijn zoon, de afgedankte luchters terug in onder meer Maastricht,Wageningen en Londen.

Bij de brand van Crystal Palace in 1936 gingen drie grote Bavo-kronenverloren. In het Victoria and Albert Museum ontdekte hij twee zestiendeeeuwse wandlusters. 'Op mijn verzoek is in zaal 26 bij nr. 2695 een bordjegeplaatst met de vermelding dat ze uit de Grote of St. Bavo kerk te Haarlemafkomstig zijn', noteerde hij. Vrienden moesten hem ervan overtuigen vanzijn bevindingen een boek te maken. Het verscheen in 1991 bij de VerenigingHaerlem.

Martien was een dienstbaar man, altijd correct gekleed met stropdas enhorlogeketting. In de avonden zat hij in de huiskamer, rechtop, teschrijven aan de tafel met pers; vaak nog met potlood. Zijn vrouw wastrots op haar archivaris, maar vroeg zich wel eens af waar al dat materiaalmoest blijven. Het gaat grotendeels naar de archieven van de gemeente enhet Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden