Een prettige pitstop voor de economie

Na vier jaar met een hoge groei komt de Nederlandse economie volgend jaar tot rust. De belangrijke economische denktanks voorspellen een groeivertraging....

ALS DE economie een auto was, dan was zij de afgelopen jaren herhaaldelijk op de bon geslingerd wegens te hard rijden. De Nederlandse economische groei van meer dan 4 procent in de afgelopen vier jaar is namelijk ver boven de maximum toegestane snelheid.

Langdurig hard rijden is voor een auto niet goed. De banden slijten, de motor wordt heet en onderdelen begeven het door overbelasting. Voor een langdurig hard bewegende economie geldt hetzelfde. De gevolgen kunnen net als bij auto's tot rampzalige ongelukken leiden.

Maar de kans op brokken neemt af, want de economische groei zal volgend jaar afnemen, zo voorspellen alle serieuze economische instellingen. De Rabobank spreekt van 'verzadiging' in de economie. De consument blijkt nog wel bereid nieuwe spullen te kopen, maar hij heeft al een nieuwe auto, keuken of koelkast. Door de verzadiging neemt de aanschaf van dit soort duurzame spullen al sinds begin vorig jaar niet meer zo sterk toe.

Voor de Nederlandse economie komt de groeivertraging geen moment te vroeg. De afgelopen twee jaar werd Nederland herhaaldelijk gewaarschuwd voor oververhitting. De laatste vermaning kwam een maand geleden van de Europese Commissie. De symptomen van het oplopen van de temperatuur waren overal zichtbaar. Neem de huizenmarkt. Voor grote groepen starters is het kopen van een woning in korte tijd onbereikbaar geworden na jaarlijkse prijsstijgingen van rond de 20 procent.

Ook de arbeidsmarkt is rood aan gelopen. De werkloosheid is gezakt tot beneden de 4 procent. Er zijn op dit moment meer vacatures dan werklozen. Het gevaar is dat werknemers zich bewust worden van hun machtpositie en massaal loonsverhoging eisen. Hogere lonen betekent ook hogere prijzen en zo dreigt een loonprijsspiraal, waarin loonsverhogingen volgen op prijsstijgingen en andersom. Dit is bij uitstek het scenario om aan alle voorspoed een abrupt einde te maken.

Maar ook dit gevaar wijkt. De werkloosheid loopt weer voorzichtig op en ook de stijging van de huizenprijzen lijkt voorbij nadat het Kadaster meldde dat de huizenprijzen in de afgelopen twee maanden zijn gedaald. Er ontsnapt lucht uit de economie.

De afgelopen vier jaar was de economische groei in Nederland telkens hoger dan 3,5 procent. Het afgelopen jaar piekte de groei boven de 4 procent. Voor volgend jaar voorziet het Centraal Planbureau weer een daling naar 3,5 procent. Het onderzoeksbureau Nyfer gaat verder en verwacht een afname van de groei tot 2,8 procent. Hiermee zou Nederland zich weer ruwweg houden aan de adviessnelheid van 3 procent groei voor een economie. Bij deze snelheid loopt de temperatuur niet op, en dus stellen economen dat deze groei houdbaar is op de lange termijn.

En dus kan beleidsmakend Nederland achterover leunen en met een gerust hard toekijken hoe de economie afkoelt. Aan de overheid heeft het overigens niet gelegen. Via de grote belastingherziening pompt minister Zalm volgend jaar 6,6 miljard gulden in de economie. Nout Wellink, de president van De Nederlandsche Bank, heeft herhaaldelijk zijn vrees uitgesproken voor de economische gevolgen van dit belastingplan. Hij is vooral bang dat de lastenverlichting de oververhitting in Nederland verder versterkt met alle gevolgen van dien op de inflatie en de werkgelegenheid.

Ook Wellinks zorgen worden geen werkelijkheid, want de bankpresident krijgt hulp uit onverwachte hoek. De economie die Wellink zo bewondert, die van de Verenigde Staten, is namelijk over het hoogtepunt heen. Dat werd tijd, want als de Nederlandse economie had moeten worden beboet voor te hard rijden, dan had van de economie van de Verenigde Staten toch minstens het rijbewijs kwijt moeten raken.

De groei in de VS piekte het afgelopen jaar tot boven de 5 procent. De Amerikaanse economie groeit nu tien jaar op rij, een record in de Amerikaanse geschiedenis. Maar nu koelt Amerika af en daarmee keert voor de hele wereld economisch gezien de rust terug. Ook voor Nederland is dit een zegen.

Beleidsmakers kunnen echter maar kort stil zitten, want ineens groeit de angst dat de temperatuur te snel daalt. Onderkoeling is minstens zo erg als oververhitting. De Nederlandsche Bank rekende onlangs voor wat er gebeurt als zowel de huizen- als de aandelenmarkt ineenstort met 40 procent. Een dergelijke simultane gebeurtenis kan de Nederlandse economie gemakkelijk in een recessie jagen. De bank noemt deze mogelijkheid niet waarschijnlijk, maar waarschuwt er wel voor.

Waar beleidsmakers en vooral beleggers bang voor zijn is het lot van Amerika. Nu de snelheid daar afneemt, blijkt dat door jarenlang overschrijden van de maximumsnelheid grote onevenwichtheden zijn gegroeid.

Amerikanen zijn als nooit tevoren op de pof gaan leven. Tegelijkertijd zijn ze gestopt met sparen. De consumptie oversteeg jarenlang het inkomen dat Amerikanen mee naar huis namen. De belangrijkste oorzaak van de consumptiedrang van de Amerikanen is de aandelenbeurs. Jaren van gestage vermogenswinsten brengen het zelfvertrouwen om op (te) grote voet te leven.

Met de ineenstorting van de Amerikaanse Nasdaq-index - de technologie-index 50 procent ten opzichte van de piek in maart dit jaar - is een einde gekomen aan een weldadige spiraal omhoog. Nu dreigt de spiraal omlaag waarbij Amerikanen juist weer meer gaan sparen voor een onzekere toekomst.

Amerikanen passen nu al razendsnel hun uitgavepatroon aan. Amerikaanse autofabrikanten als General Motors en Ford melden omzetdalingen van 5 tot 8 procent in één maand. Een nieuwe auto zit er ineens niet meer in voor veel Amerikanen, evenals een nieuwe keuken, computer of ander duur consumptiegoed.

De economische groei in de VS rent als gevolg omlaag. De Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley Dean Witter rekende onlangs voor dat de recente afname van economische groei in de VS de grootste is sinds de ernstige recessie van 1981/82. Maar liefst 4 procentpunt economische groei levert de VS in binnen de periode van één jaar, aldus de zakenbank. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de VS van een erg hoog niveau komt. In het tweede kwartaal van 2000 was de groei op jaarbasis meer dan 6 procent. Volgend jaar resteert in hetzelfde kwartaal nog slechts iets meer dan 2 procent economische groei, zo voorspelt de zakenbank.

De kansen op een recessie nemen toe in de VS, maar zal dat ook werkelijk gebeuren? 'Niet waarschijnlijk', stelt Han de Jong, econoom van ABN Amro. 'Amerikaanse beleidsmakers hebben genoeg mogelijkheden tijdig in te grijpen'. De Jong doelt hierbij op de Amerikaanse overheid die dankzij enkele jaren van overschotten de ruimte heeft om de belastingen fors te verlagen mocht dat nodig zijn. Ook kan de Amerikaanse centrale bank de rente verlagen met hetzelfde doel. Tegelijkertijd helpt ook de daling van de olieprijs mee om de afname van de economische groei op te vangen.

Voor het lot van de Nederlandse economie in 2001 is te hopen dat Amerikanen inderdaad bij de les zijn. Maar zijn er in Nederland interne risico's die de economische groei bedreigen? Rabobank-chefeconoom Wim Boonstra wijst op het belastingplan. Volgens Boonstra zijn de gunstige effecten van dit plan op de koopkracht overschat.

'De lastenverlichting van 6,6 miljard gulden is slechts 1,7 procent van het totale beschikbare inkomen van de gezinnen. Van veel Nederlanders zal de koopkracht volgend jaar stijgen, maar ook een fors deel zal met een daling worden geconfronteerd', denkt Boonstra.

De Rabobank vreest echter vooral de onzekerheid die het belastingplan met zich mee zal brengen. Voor veel Nederlanders zal het lang duren - wellicht zelfs tot 2002 - voordat ze een overzicht hebben van hun nieuwe financiële situatie. Tot die tijd zouden zij grote financiële beslissingen - het kopen van een huis, auto, keuken of bankstel - wel eens kunnen uitstellen en dat is schadelijk voor de economische groei.

Het goede nieuws is echter dat van uitstel geen afstel komt, want uiterlijk in 2002 is er wel financiële zekerheid en kan het bankstel alsnog gekocht worden.

Voorspellers zijn dan ook opmerkelijk eensgezind over 2002. Dat belooft economisch een beter jaar te worden dan 2001. Het is te hopen dat de garagestop in 2001 lang genoeg is om een volgende overschrijding van de maximumsnelheid zonder kleerscheuren door te komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden