'Een premier op 24 zetels, ik zou me doodschamen'

In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat de Volkskrant de lijsttrekkers aan het woord van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd. Vandaag is het de beurt aan Sybrand Buma van het CDA.

Beeld Mike Roelofs

DE POLITICUS

Als u op 16 maart wakker wordt met 76 zetels, wat denkt u dan?

'Dit moeten alternative facts zijn, denk ik dan. Ik kan mij 54 zetels herinneren, als beginnend beleidsmedewerker van de CDA-fractie Daarna kregen we het lid op de neus.'

Wat zou u veranderen?

'Ik zou een maatschappelijke dienstplicht invoeren. Laat iedere jongere, bijvoorbeeld na de middelbare school, een aantal maanden een dienst verrichten aan de maatschappij. In de zorg, bij defensie of bij een vrijwilligersorganisatie. Daar zit de noodzaak van een ander soort samenleving achter. Afrekenen met het individualisme, meer gericht zijn op wat je voor de ander kunt doen.'

Is het ook een middel om kansenongelijkheid te verkleinen?

'Ja. De versplintering is extreem. We zijn met meer dan 17 miljoen individuen die toevallig samen in een polder wonen. De afstand tussen groepen wordt groter. Niet door verzuiling, maar omdat de kansen verschillen. Dat doorbreek je door iedereen met anderen in contact te brengen. Dat een werkgever ziet: hé, die Marokkaanse jongen die bij mij stage loopt, die kan wel wat.'

Het CDA wil een beter land doorgeven aan de jeugd. Waarom speelt het klimaatbeleid dan geen dominante rol?

'Het verdrag van Parijs legt het klimaatbeleid vast. Die opgave is groot. Wij schrijven geen maatregelen voor die daar overheen gaan. Ik ga niet in dit kleine partje van de wereld dingen doen voor het mooie imago. In IJmuiden staat de modernste hoogoven ter wereld. Gooi je die dicht, dan is dat façade-groenheid.'

Waarom zou u een betere premier zijn dan Mark Rutte?

'Rutte is vlot, maar met weinig diepgang. Als je kijkt naar 2012 en nu, dan zijn de CPB-cijfers beter. Maar de cijfers over hoe mensen zich voelen zijn slechter. Dat is de VVD, dat is Rutte. Ik wil het verbindende terugbrengen, een duidelijke visie op onze waarden en normen. Dat heb ik de afgelopen jaren gemist. Als je wilt managen, ga je maar naar het bedrijfsleven. Politiek is er voor een betere samenleving, niet voor een zo hoog mogelijk inkomen voor 17 miljoen Nederlanders.'

CV - Sybrand Buma

Geboren: Workum, 30 juli 1965

Burgerlijke staat: Gehuwd, twee kinderen

Lievelingsboek: Lijmen/Het been, Willem Elsschot

Favoriete film: Wag the Dog, regie Barry Levinson

Mooiste liedje: Laat me (Vivre), uitvoering Wende Snijders

Politieke voorbeeld: Enneüs Heerma en Dries van Agt

Cruciale gebeurtenis: Ziekte in 2010

Het CDA heeft Nederland ook jarenlang gemanaged. Waarom wordt dat met u anders?

'Klopt, het CDA was een partij die van besturen een doel op zich maakte. Dat werkte als stopverf: hoeveel zetels zijn er nodig voor een meerderheid, om deel te nemen aan een kabinet? Nu stellen we vanaf dag één de vraag: wat kunnen we bereiken en hoe? In een kabinet lukt dat het beste, maar de afgelopen jaren hebben we laten zien dat het controleren van de macht net zo belangrijk is.'

Hoort u ook dat u vaak wordt genoemd als de nieuwe minister van Justitie?

'Dat het CDA niet de grootste wordt, is voor mij een B-scenario. Er zijn evidente parallellen met 2002, toen het zich pas in de laatste dagen uitkristalliseerde.'

We gaan een mirakel meemaken?

'Zo groot is dat mirakel niet. De verschillen zijn klein. Een premier die op 24 zetels staat, ik zou me doodschamen. En Geert Wilders genereert een tegenstem. Vraag je wie het land moet regeren, dan staat Wilders onderaan.'

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

'De basis onder onze lijst is competentie, en verdeling over het land naar regio en draagvlak.' Beeld Mike Roelofs

De man

Uit uw boek Tegen het cynisme stijgt het beeld op van een autoritaire jeugd. Klopt dat?

'Dat woord staat niet in het boek. Mijn opvoeding was sterk gericht op waarden en normen. De vorm was belangrijk, waardoor het waarom weleens vergeten kon worden.'

U was het jongetje dat ouderen bij de lift liet voorgaan, schrijft u. En dan huilend achterbleef als de liftdeur dichtging.

'Terwijl de achterliggende gedachte goed was: laat ouderen voorgaan. Het heeft ook keerzijden. Een: daardoor kun je jezelf tekort doen. En twee: iemand die zich niet aan de normen houdt, weet niet hoe het hoort en is daarmee van een andere orde. Beide kanten zaten erin.'

Politiek is juist een kwestie van haantje-de-voorste zijn.

'Zo ben ik nog steeds niet.'

Wordt er intern gewerkt aan uw assertiviteit?

'Door mijzelf, absoluut. Maar ik ga niet schreeuwen omdat ik denk: het is maandag en Buma was een week niet in het nieuws. Wat ik vind, zal ik stellig zeggen. Dat is wel veranderd sinds ik twaalf was. De Buma's waren vaak bestuurders, mijn vader was burgemeester. Maar politiek is richting geven, een visie ontvouwen. Daar hoort nadruk bij.'

De lijsttrekkers

In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat de Volkskrant de lijsttrekkers aan het woord van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd.

Gaat het er bij u thuis ook zo bedachtzaam aan toe?

'Ik probeer mijn kinderen meer waarden en minder vorm mee te geven. Maar de norm dient de waarde, als het goed is. En sommige vormen zitten er sterk in. Laatst gingen we met het gezin bij iemand eten. Ik zal nooit als eerste gaan zitten. Eerst de gastvrouw en de ouderen. En verdorie, mijn kinderen gingen zitten. Ik zeg meteen: ga staan. Voor mij is dat een serieuze vorm.'

En dat doen ze dan ook?

'Natuurlijk. Omdat ze begrijpen dat ik daaraan hecht.'

U beschrijft ook uw bijna-doodervaring, enkele jaren geleden, ten gevolge van een streptokokkeninfectie. Heeft die uw levenshouding veranderd?

'Ja, er is absoluut een ervoor en een erna. Je beseft hoe relatief alles is, omdat je weet dat het leven zo voorbij kan zijn. Naarmate het langer geleden is, wordt dat besef alleen maar groter. De huisarts zei tegen mij: u bent de tweede in mijn praktijk die dit overkomt, maar de eerste die het overleeft.'

Staat u lichter in het leven sindsdien?

'Dat is te groot. Ik besef beter dat thuis met een gezin op de bank zitten en allemaal gezond zijn, totaal niet vanzelfsprekend is. Ik hoor voortdurend over mensen die ernstig ziek worden. Ik kan me nu ook beter verplaatsen in wat mensen dan voelen. De totale overrompeling, die is zo apart. De ene dag ben je thuis, de volgende dag lig je met allemaal draadjes aan allerlei apparaten met alleen een belletje naast je bed. Waarvan ik ook nog dacht: niet te snel bellen, want ze hebben het druk.'

Echt?

'Ja. Hetzelfde met de huisarts. Als je ziek bent en het is na drie dagen niet over, dan pas ga je naar de dokter. Want die heeft het druk. Dat had ik toen ook. Het was mijn vrouw die zei dat ik naar de dokter moest. Zelf had ik misschien nog een dag gewacht. Maar dan was er geen volgende dag meer geweest.'

'Door dat boek te schrijven, waarin meer staat dan ik ooit in enig gesprek heb gezegd, verander ik mijn imago als meest gereserveerde lijsttrekker.' Beeld Mike Roelofs

U bent geen vaste kerkganger.

'Nee. Voor mij is de kerkgang geen verplichting. Ik woon in Voorburg en kerk in de Kloosterkerk, hier op het Lange Voorhout. Daar ben ik getrouwd, zijn mijn kinderen gedoopt, heb ik belijdenis gedaan. Ik vind het inspirerend, omdat ik onderdeel uitmaak van een gemeenschap die het goede nastreeft. Op een plek waar mensen al meer dan vierhonderd jaar naar de kerk gaan. Maar als ik denk: ik heb iets anders, ik ga naar mijn familie, dan doe ik dat.'

Klinkt nogal pragmatisch.

'Nee, dat is het niet. Kerkgang is zeker nodig, om de jachtigheid kwijt te raken, om te beseffen dat er meer is op deze wereld. Maar mijn geloof is niet een heilig moeten. Ik ben ook niet opgevoed met dwang. Mijn geloof is niet een god op een wolk die mij bestuurt. Totaal niet. Mijn geloof is het besef dat wij als mensen verantwoording hebben af te leggen.'

Was de komst van die agressieve bacterie te rijmen met uw geloof?

'Ja. Omdat hij voor mij dus niet een god is die met een knopje mensen ziek en beter maakt.'

Lastige vragen

U heet eigenlijk Van Haersma Buma. Waarom is Van Haersma weggevallen?

'Ik stel mij al mijn hele leven voor als Sybrand Buma. Van kindsaf namen wij thuis de telefoon op met 'Buma'. Maar mijn papieren naam, in het paspoort en op het stembiljet, is Van Haersma Buma. Dus toen ik nieuw in de Kamer kwam, werd dat de dominante schrijfnaam. Pas later dacht ik: het is hier toch wel praktisch om alleen het gangbare 'Buma' te gebruiken. Dat is eigenlijk het verhaal.'

Mensen die u in de hoek willen zetten, zeggen: de heer Van Haersma Buma.

'Ja, dat doen de VVD'ers tegenwoordig. Die hebben dat als geintje gevonden. Nou, daar pesten ze mij niet mee hoor.'

Ze willen u deftig en wereldvreemd maken?

'Ja, maar het grappige is dat juist het weglaten het standsverhaal is. Sinds de 19de eeuw behoort men te weten dat wij de Buma's zijn die eigenlijk Van Haersma Buma heten. Het eraf halen was de deftigheid. Net zoals een De Savornin Lohman altijd Lohman zal zeggen. Maar goed, voor mij is het dus meer iets om het makkelijker te maken, dan dat het onhandig in de beeldvorming zou zijn.'

Beeldvorming is wel steeds belangrijker. U bent een van de meest gereserveerde lijsttrekkers. Hoe gaat u dat veranderen?

'Door dat boek te schrijven, waarin meer staat dan ik ooit in enig gesprek heb gezegd. Soms moet je als lijsttrekker foto's van je vakantie laten zien, dat vind ik ook best. Maar er is een ondergrens waar ik niet overheen ga. Mijn vrouw, kinderen, ouders, zussen hebben er niet voor gekozen iets of iemand van de CDA-lijsttrekker te zijn. Zij hebben hun eigen leven. Ik vond het vroeger ook irritant aangesproken te worden als het zoontje van de burgemeester. Dat zit in mijn hoofd en verklaart de terughoudendheid.'

Buma is saai, totdat je hem ontmoet. Herkent u dat beeld?

'Ja, ik ben wie ik ben en dat draag ik mee in de politiek. Maar na een fractievergadering hoor ik nooit: goh, wat was hij weer saai vandaag. Het is tegelijkertijd een imago waarbij ook altijd de woorden 'degelijk en betrouwbaar' staan. De pendant is dat de buitenwereld mij wat minder flitsend vindt dan anderen. Ik weet het en het heeft weinig zin om te zeggen: 'Ik ben niet saai.' Feit is wel dat ik een onderkoelde humor heb.'

Die niet altijd begrepen wordt.

'Nee, en dat vind ik soms heel grappig. Maar het is waar, televisie vraagt om directe humor en de mijne komt wat later.'

Traint u al op het schakelen naar directe humor?

'Nee. Weten jullie een trainer?'

Zou u er een willen?'

'Nee. Dus dan helpt een training ook niet. Ik zie nu eenmaal vaak de humor in van dingen die anderen er niet in zien. Maar als ik tv-beelden nakijk, valt het best mee hoor. Zo erg is het niet.'

Wie de CDA-lijst bekijkt, denkt: dit is een partij van wit Nederland.

'Dat raakt mij weinig. De basis onder onze lijst is competentie, en verdeling over het land naar regio en draagvlak. Onze provincies dragen zelf kandidaten voor. Ik draai het zelfs om, ik zie onze nummer 15, Mustafa Amhaouch, echt niet als een Marokkaanse moslimkandidaat. Ik pas ervoor zo'n lijst te hebben, dat zou ik niet accepteren. Mustafa is zo Limburgs als wat. Uit die regio is hij onze kandidaat. Kritiek is prima, maar deze lijst is bewust zo gemaakt.'

'Ik ben geschrokken van alle belastingverhogingen van 18 miljard door GroenLinks. Deze linkse ideeën moeten bestreden worden.' Beeld Mike Roelofs

En de lobby Kleurrijk CDA dan, die alles op alles zet om dat te veranderen?

'Ze moeten gewoon meedoen, net als alle anderen, in de wijze waarop onze lijst tot stand komt. Steun krijgen in je afdeling en daar doorheen komen. De leden moeten het gevoel hebben dat hun vertegenwoordigers in Den Haag zitten. Het komt niet zelden voor dat mensen vanwege een achtergrond op een lijst staan en het niet kunnen. Dat vind ik veel dramatischer.'

Is de islam een valse religie, zoals je in christelijke kring wel hoort verluiden?

'Dat is wel heel orthodox christelijk. In mijn kerk hoor ik dat niet zeggen. Maar dit is een christelijk land en daar mogen we zuinig op zijn. Dus ik vind wel dat de komst van de islam ons voor grote vraagstukken stelt. En dan ben ik van de lijn dat we niet onze waarden veranderen, zoals PvdA-minister Vogelaar indertijd voorstond, nee, we moeten eerder sterker zijn en behouden wat we hebben.'

GroenLinks-leider Jesse Klaver stelt u de estafettevraag: ziet u een centrum-links kabinet met het CDA zitten?

'Ik ben echt geschrokken van alle belastingverhogingen van in totaal 18 miljard door GroenLinks. Deze linkse ideeën moeten niet uitgevoerd maar bestreden worden. Dan heb ik het nog niet eens gehad over de noodzaak van een streng asiel- en migratiebeleid, waar die partij op een totaal andere koers zit.

Wat is uw estafettevraag aan Alexander Pechtold van D66?

'Hoe kunt u het plan van D66 om drugs te legaliseren uitleggen aan onze kinderen?'

De lijsttrekkers

In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat de Volkskrant de lijsttrekkers aan het woord van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd.

Lees ook:

Jesse Klaver: 'PVV-stemmers zijn eigenlijk nog steeds linkse kiezers'
Gert-Jan Segers:
'Moslims in de vuurlinie moet je niet buitensluiten'
Henk Krol: 'Alle onderwerpen waar ik vier jaar geleden over sprak, waren toen nog taboe'
Marianne Thieme: 'Over onze partij wordt vaak gezegd, ze doen geen vlieg kwaad'
Kees van der Staaij: 'Een kleine vinger in de pap geeft grote verantwoordelijkheid'
Jan Roos: 'Ik kan allochtonen niet wegtoveren, wel zeggen: niet meer erbij'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.