Een pistool omdat het nodig is

Gemakkelijk gekocht en steeds vaker gebruikt. Hoeveel vuurwapens er in Nederland zijn, is onbekend. De politie registreert wel het aantal in beslag genomen wapens, maar niet het aantal incidenten....

PORTIER Fred Soeter prefereert persoonlijk een 7.65. Zo'n kleintje die je zo tussen je broeksband steekt. Niet dat hij altijd zo'n ding bij zich heeft, maar als de sfeer in het Amsterdamse casino wat te grimmig wordt, haalt hij zijn wapen maar weer eens thuis uit het nachtkastje.

Vorig jaar bijvoorbeeld was er een poosje gedonder met Chinezen aan de deur. 'Toen hoefde ik alleen maar even te laten zien wie de sterkste was.' Het komt ook wel eens daadwerkelijk tot schieten. Eén keer heeft hij geprobeerd gewapenderhand zijn eigen casino te heroveren, dat hem door een groep criminelen was afgepakt. Twee keer schoot hij bij een uit de hand gelopen ruzie iemand in zijn been. Het leverde hem een paar jaar gevangenisstraf op en dus is Soeter nu wat voorzichtiger. Maar toch: 'Je draagt een wapen om het ook te gebruiken als het nodig is.'

Nodig is het gebruik van een wapen blijkbaar steeds vaker. Twee jaar geleden had Rotterdam de primeur van een schietpartij in de rechtbank. Het incident was aanleiding voor het ministerie van Justitie om een onderzoek in te stellen naar de omvang van de vuurwapencriminaliteit. In de regio's Rotterdam-Rijnmond en Gelderland-Midden turfde een projectgroep een jaar lang nauwkeurig het aantal vuurwapenincidenten. Conclusie: de vuurwapencriminaliteit ligt veel hoger dan officiële cijfers van de Centrale Recherche Informatiedienst (CRI) doen vermoeden.

Die conclusie lijkt voor de hand te liggen, zegt W. Muysson, leider van het projectteam in Rotterdam-Rijnmond. In de meeste politieregio's wordt slechts het aantal in beslag genomen wapens geregistreerd, omdat het registreren van het totale aantal vuurwapenincidenten gecompliceerd is. Alleen die cijfers worden doorgegeven aan de CRI, en dat gebeurt nog niet eens door alle korpsen even nauwkeurig. Tekenend: de CRI noteerde in 1993 voor heel Nederland een aantal van 2243 in beslag genomen wapens. De projectteams in Rotterdam-Rijnmond en Gelderland-Midden registreerden een jaar later alleen samen al bijna evenveel inbeslagnames.

Registratie van het aantal incidenten waar een vuurwapen bij betrokken is, geeft vanzelfsprekend hogere cijfers dan het aantal inbeslagnames, omdat lang niet altijd een dader kan worden opgepakt. Rotterdam-Rijnmond registreerde 1700 incidenten tegenover 1100 inbeslagnames, Gelderland-Midden 830 incidenten en 381 inbeslagnames. Dat aantal stijgt nog als een speciaal team zich met die registratie gaat bemoeien. Dan wordt ook de kroegruzie waarbij een wapen is getrokken en die in het computerbestand wordt opgeslagen onder 'onenigheid horeca', als schietincident herkend.

Maar het geconstateerde hoge niveau van de vuurwapencriminaliteit is meer dan alleen een registratie-effect, zegt onderzoeker M. Kruissink van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC), dat het project voor het ministerie van Justitie evalueert. De maatschappij verhardt: het lijkt erop dat burgers steeds eerder een wapen aanschaffen en dat dan ook gebruiken. 'Die tendens is niet met cijfers te onderbouwen', zegt Kruissink. 'De omvang van het illegale wapenbezit is onbekend.'

Een greep uit de kranteberichten lijkt de redenering over verharding te staven: een man uit Zoetermeer schiet zijn ex-vriendin dood, een Hagenaar bedreigt de postbode met een pistool omdat hij post wil hebben die voor zijn ex-vrouw bestemd is, en een cafébaas uit den Bosch schiet op lastige klanten.

Michael en Bert, twee agenten bij het Rotterdamse arrestatieteam (AT), die om veiligheidsredenen niet met hun echte naam in de krant willen, kunnen de constatering van Kruissink onderschrijven: agenten kijken steeds vaker in de loop van een pistool. Het Rotterdamse arrestatieteam, dat na toestemming van de hoofdofficier van justitie wordt ingezet bij de arrestatie van vuurwapengevaarlijke verdachten in de regio's Rotterdam-Rijnmond, Zeeland en Zuid-Holland Zuid, kwam het afgelopen jaar driehonderd keer in actie. Die inzet groeit; de Rotterdamse politie is dan ook bezig met uitbreiding van het team.

Toch hebben de twee AT'ers niet de indruk dat de burger zich in toenemende mate bewapent. De oude dame die een alarmpistool aanschaft om zich te beschermen tegen overvallers, vormt volgens hen een uitzondering. Nee, de verharding treedt vooral op in het criminele milieu. 'We krijgen nu te maken met wapens en incidenten die we een paar jaar geleden alleen uit Amerikaanse tv-series kenden', zegt Bert. 'Er wordt steeds meer gewerkt met handgranaten, en vorige week hadden we hier opeens een autobom. Het aantal liquidaties in het criminele circuit groeit, net als het aantal gijzelingen. Als een crimineel nu tienduizend gulden van iemand tegoed heeft, trekt hij hem zo de auto in en zet hem een pistool op het hoofd.'

De aanschaf van een wapen blijkt niet al te problematisch. Portier Soeter: 'Je moet de weg een beetje kennen. Maar als jij een handgranaat wilt, kan ik dat zo voor je regelen. Tientje.' Veel wapens zijn van Oosteuropese makelij en worden vooral meegebracht door criminelen uit het voormalige Joegoslavië. 'Die gasten nemen bovendien een stukje moraal mee, die ze hier uitproberen', zegt Bert. 'Voor een liquidatie deinzen ze niet terug, want ze zijn door de oorlogssituatie daar aan dergelijke vormen van geweld gewend geraakt.'

Juist de aanwezigheid van speciale vuurwapenbureaus kan een straffeloze groei van het vuurwapengebruik voorkomen, zegt Muysson. 'De Wet Wapens en Munitie is enorm ingewikkeld. Als een in beslag genomen vuurwapen niet goed in het proces-verbaal beschreven staat, wordt de strafzaak geseponeerd. Met de zekerheid van onze professionele ondersteuning op de achtergrond zullen agenten eerder een zaak aanpakken.'

Specialisme versus generalisme. Het is een discussie die sinds de reorganisatie van de politie al menig keer gevoerd is: moet een agent alle voorkomende taken kunnen afhandelen of blijft de aanwezigheid van specialistische teams onontbeerlijk? Het project in Rotterdam en Gelderland heeft de noodzaak van vuurwapenbureaus aangetoond, zegt Kruissink. 'Vanwege de ondersteuning aan agenten op straat en het positieve effect op de registratie. Als de landelijke registratie onder de maat blijft, houden de beleidsmakers altijd verkeerde cijfers voor ogen.'

Of het bureau vuurwapenzaken, dat voor de reorganisatie in veel korpsen aanwezig was, door de positieve resultaten van het proefproject in ere zal worden hersteld, lijkt onwaarschijnlijk. Het project is afgerond, regio's die een vuurwapenbureau wensen, zullen dat zelf moeten bekostigen. En dat vormt, gezien de belabberde financiële situatie van de meeste politieregio's, een probleem.

De aandacht voor vuurwapencriminaliteit zal zonder die extra aandacht weer wegzakken, voorspelt Kruissink. 'Er zijn immers altijd andere prioriteiten. Eerst het milieu, toen drugs en nu weer de georganiseerde misdaad.'

Portier Soeter wil graag zijn diploma beveiligingsbeambte halen. Vorige week heeft hij op het politiebureau geïnformeerd waar hij het benodigde bewijs van goed gedrag vandaan haalt. De politieagent had erg gelachen, vertelt hij. Verontwaardigd haalt hij de schouders op. 'Die schietincidenten, dat is toch al járen geleden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.