Een partij als de PvdA heeft niet eens vijanden nodig

Bij de concurrentie is er 'the day after' vooral medelijden met de PvdA, maar binnen de partij worden de messen geslepen. Het hoofd van voorzitter Spekman lag al snel op het hakblok. De 'rode familie' is opnieuw haar eigen grootste vijand.

Lodewijk Asscher staat de pers te woord, daags na de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld Freek van den Bergh

Mei Li Vos neemt de maten van haar diepgroene tweezitter op. 'Even kijken of-ie in de auto past.' De bank moet weg, haar werkkamer krijgt volgende week een nieuwe bewoner. Op tafel liggen de boeken die ze wil meenemen: Paul Scheffer, Pim Fortuyn, iets over formaties, memorabele toespraken - 'je dacht toch niet dat ik de politiek vaarwel zou zeggen?'

Vos stond 32 op de PvdA-lijst. Dat is 23 plekken te laag om gekozen te worden. De grootste trap in de buik is voor haar dat Denk in Rotterdam en Den Haag groter is geworden dan de PvdA. 'Ik moest bijna overgeven toen ik dat hoorde vanmorgen.' Mensen erbij houden, ook minderheden, moslims, dat is voor haar altijd de missie van de PvdA geweest. 'Dat is dus niet gelukt.'

Zelfkastijding

Kan de PvdA zichzelf als brede volkspartij opnieuw uitvinden, dat is de vraag die voorligt. Ouderen, links-liberalen, minderheden - ze hebben allemaal een eigen partij om op te stemmen en hoeven geen lid van de rode familie te worden. Zet daar de PvdA tegenover, zegt Vos. Een bestuurderspartij: braaf, verantwoordelijk, competent, het beste beentje voorgezet. Maar daarvoor afgestraft door de kiezer. Vos: 'Het is mijn grote vraag of zo'n volkspartij nog kan als de fragmentatie zo groot is.'

Een bestuurderspartij bovendien die vaak haar eigen grootste vijand is. Jacques Monasch die aan het einde van zijn termijn een eigen partijtje begint, voormalig PvdA-burgemeester Bernt Schneiders die vlak voor de verkiezingen zegt VVD te gaan stemmen. Partijprominent Felix Rottenberg die op de dag van de verkiezingen de campagnefouten gaat aanwijzen. Een andere prominent, Rob Oudkerk, die meteen na de uitslag voorstelt de partij maar op te doeken. 'Zelfkastijding, botte eerlijkheid en ijdelheid - dat is de unieke combinatie die je bij sommige PvdA-mannen aantreft', analyseert Vos.

Haar naam- en fractiegenoot Jan Vos voegt zich vandaag in de Volkskrant bij het koor van criticasters. Spekman krijgt ervan langs ('onze partijvoorzitter wil terug naar de 19de eeuw') en ook Asscher moet het ontgelden ('hij gedroeg zich lange tijd als een regent uit de vorige eeuw'). De interne strijd om het partijleiderschap beschouwt Vos als een kapitale blunder. 'Het is vreselijk als het over de poppetjes gaat... Hoe kun je van Nederlandse kiezers vragen om zo'n broedermoord te honoreren met het vertrouwen om ons land te leiden?'

Mei Li Vos wordt getroost na de uitslag van de verkiezingen. Beeld anp

Medelijden

Jan Vos, die zelf geen plaats op de lijst kreeg, is de eerste bekende PvdA'er die het vertrek van Spekman eist. 'Het is ondenkbaar dat onze partijvoorzitter zijn conclusies niet trekt en daarvan de consequenties aanvaardt.'

De liefde voor de geplaagde PvdA-top moet vooralsnog van de concurrentie komen. Bijna elke partij kent het gevoel in een vrije val te zijn beland. Voorzitter Hans Spekman werd 's ochtends bij het publieke ontbijt van campagneleiders met applaus begroet. Op de VVD-uitslagenbijeenkomst werd woensdagavond instemmend geklapt na de toespraak van Asscher, die op scherm werd getoond. 'Ik had ze een andere uitslag gegund', zei Rutte. Het zal een schrale troost zijn voor de PvdA. Veel waardering, maar weinig stemmen - dat is zoals een vertrekkend fractielid de uitslag samenvat.

Op weg naar de parkeergarage schudde Spekman nog even de hand van CDA-leider Sybrand Buma. Die reageerde bijna vaderlijk. 'Ach Hans, jongen...'

Hans Spekman de dag na de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld anp

Banen op de tocht

De partijvoorzitter kan zich schrap zetten. Zaterdag is er een ledenraad in Utrecht. Spekman wil doorgaan, want hij is vorig jaar nog herkozen door de partij. 'Maar ik ben best bereid om op te stappen als de leden dat willen.' Prompt diende de afdeling Enschede een motie in om zaterdag te stemmen over het lot van Spekman.

De fractiemedewerkers hebben dan al te horen gekregen dat er een sociaal plan klaar ligt. Bijna iedereen zal z'n baan verliezen. Ook bij de partij en het wetenschappelijk bureau staan er banen op de tocht. De subsidies worden vastgesteld op basis van het aantal zetels. Een daling van 38 naar 9 tikt aan.

Spekman heeft heel wat uit te leggen. Ooit was de PvdA de beste, meest innovatieve campagnepartij van Nederland. Nu valt dat onmogelijk nog vol te houden. 'De PvdA is ingehaald door andere partijen', constateert ook campagne-expert Erik van Bruggen. 'We worden nu gedwongen om te bezuinigen, maar dat kan ook leiden tot meer nieuwsgierigheid en vindingrijkheid. Dat is ook erg noodzakelijk.'

Lodewijk Asscher kreeg gisteren harde klappen, maar zijn positie staat vooralsnog niet ter discussie. Beeld Freek van den Bergh

Het is makkelijke kritiek, zo valt rond het team van Asscher te horen. Toen de peilingen maar niet omhoog kwamen, werd de partij al drie weken voor de gang naar de stembus gebombardeerd tot loser van deze verkiezingen. In de zoektocht naar oorzaken wordt dan al snel naar de campagne gekeken.

Henk Nijboer, een van de weinige zittende Kamerleden die 15 maart overleefde, denkt ook dat de campagne uiteindelijk te laat op gang kwam door interne strijd om het partijleiderschap. 'Die lijsttrekkersverkiezing eindigde laat. Maar achteraf kijk je de koe in de kont, zoals we in Groningen zeggen.'

Ahmed Aboutaleb, de populaire burgemeester van Rotterdam, wil dat de PvdA de interne verkiezingen weer afzweert. 'Het is niet de goede manier andere kandidaten af te vallen. Die manier van verkiezing moet heroverwogen worden.'

Asscher zelf, die vier maanden geleden tot lijsttrekker werd gekozen, lijkt niet te hoeven vrezen voor zijn positie. Al blijft het de vraag of zijn leiderschap algemeen aanvaard is. Een deel van de partij heeft hem nog niet vergeven dat hij de strijd is aangegaan met Diederik Samsom.

Dat bleek al toen Asscher zijn protegé Gijs van Dijk omhoog wilde schuiven naar plek drie. Er brak een kleine opstand uit. De nieuwe partijleider bond in. Jeroen Dijsselbloem, de minister van Financiën die Samsom nog 'iedere dag' mist, bleef op plek drie.

De nieuwe PvdA-fractie van negen man kwam gisteren voor het eerst bijeen. Gezellig zal het voorlopig niet worden.

Henk Nijboer volgt Lodewijk Asscher een sloot over. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden