Een paleis voor het volk

Drie jaar lang gaat Paleis Soestdijk open voor publiek. Maar het wordt er 'absoluut geen kermis'...

Massa's mensen zijn er pal aan voorbij getrokken, maar dichterbij dan een paar treden van het bordes reikten de meesten niet. Daarin gaat nog dit najaar verandering komen, als het aan minister Dekker (VROM) en de Rijksgebouwendienst ligt: Paleis Soestdijk wordt de komende drie jaar opengesteld voor publiek.

Onder begeleiding kunnen belangstellenden nog dit najaar een kijkje nemen in het uit de 17de eeuw daterende paleis dat sinds het overlijden van prins Bernhard (december 2004) onbewoond is. 'Maar we gaan er hier absoluut geen kermis van maken', licht minister Dekker maandag het kabinetsbesluit over de openstelling toe.

Die toelichting vindt plaats in een bijgebouw van het paleis, aan de overzijde van de Amsterdamse Straatweg in Baarn. Dekker hecht eraan ter plaatse bekend te maken dat het 'paleis van het volk' (in 1971 verkochten de Oranjes het aan de Staat, maar Juliana en Bernhard mochten er blijven wonen) in de toekomst ook daadwerkelijk door het volk betreden kan worden. Ook het omliggende park kan straks worden bezocht.

Honderden suggesties voor een nieuwe bestemming voor het paleis zijn het afgelopen jaar bij de Rijksgebouwendienst ingebracht. Zo dringt het Comité Salve Soestdijk, een initiatief van een aantal (kunst)historici, aan op transformatie tot een Museum van de Negentiende Eeuw. Het kabinet stelt een beslissing over een definitieve bestemming nog even uit.

Met Paleis Soestdijk moet behoedzaam worden omgegaan, vindt programmadirecteur M. Bruinsma van de Rijksgebouwendienst. Honderdduizend bezoekers per jaar is straks het maximum. Het paleis is een rijksmonument van de hoogste categorie en ook een gebouw van 'hoge kwetsbaarheid'. Complete restauratie en renovatie worden uitgesteld tot het moment dat vaststaat wat de toekomst gaat worden.

Hoe waardevol ook, statige grandeur is Paleis Soestdijk altijd vreemd geweest. Het eerste deel van het complex is rond 1650 gebouwd, in opdracht van toenmalig burgemeester De Graeff van Amsterdam. Diens buitenverblijf valt een kwart eeuw later in handen van de Oranjes. Stadhouder Willem III laat Soestdijk uitbreiden tot jachtslot, maar wanneer hij later landgoed het Oude Loo bij Apeldoorn verwerft, waar het beter jagen is, krijgt het paleis wederom de bestemming van zomerresidentie.

Na de Franse inval in 1795 wordt het gebouw genationaliseerd. Lodewijk Napoleon laat Soestdijk opknappen, maar de grote uitbreiding vindt plaats onder Willem II, die het paleis van het Nederlandse volk geschonken krijgt als dank voor zijn optreden tijdens de Slag van Waterloo. Onder Willem II wordt het paleis verfraaid (karakteristiek wit) en voorzien van de twee welbekende vleugels: de Baarnsevleugel (vanaf de paleishekken gezien de rechterzijde) en de Soestervleugel.

Voor die laatste is straks een belangrijke rol weggelegd. In het souterrain en de Soestervleugel wordt een expositie ingericht over de geschiedenis van het gebouw en zijn voormalige bewoners. Groepjes van vijftien mensen kunnen, onder begeleiding, de overige vertrekken bezichtigen. Ook is het mogelijk alleen de paleistuinen te bezoeken. Een gecombineerd bezoek van paleis én park gaat 12,50 euro kosten.

Minister Dekker beklemtoont maandag dat Soestdijk straks geen 'Oranje-museum' is, want dat is al in Het Loo ondergebracht. Wat er zoal te zien is van de inrichting van de diverse bewoners (Juliana en Bernhard woonden er als laatsten, vanaf 1937 tot aan hun dood) is nog onduidelijk. 'Uiteraard is de koninklijke familie geïnformeerd over de openstelling', zegt Dekker, die vindt dat de nieuwe functie moet getuigen van 'respect' voor de Oranjes. 'Maar de verantwoordelijkheid voor wat er met het paleis gebeurt ligt bij mij.'

De aanpassing aan de nieuwe, tijdelijke functie vergt een aantal bouwwerkzaamheden waarvoor 4,8 miljoen euro is gereserveerd. Zo krijgt de oranjerie een horecafunctie en wordt de watertoren tot winkelruimte getransformeerd. Ook komt in het bos een parkeerplaats voor 230 auto's. Daarvoor moeten '25 tot 30' bomen wijken, zegt programmadirecteur Bruinsma van de Rijksgebouwendienst. 'Maar dat waren er eerst 150', voegt Bruinsma er haastig aan toe. Potentiële bezwaarmakers kan hij geruststellen: voor de functieverandering van Soestdijk geldt de normale procedure voor een wijziging van het bestemmingsplan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden