Een pact met zelfbestuur voor het 'zielige' Noorden

Zeven noordelijke idealisten hebben het plan geopperd om de provincies Groningen, Friesland en Drenthe samen te brengen in een pact met een eigen bestuur, los van 'Den Haag'....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

GRONINGEN

'Het idee van noordelijk zelfbestuur leeft niet in brede kring', zegt Paul Lucardie, wetenschappelijk medewerker van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen aan de Rijksuniversiteit Groningen. 'Noorderlingen hebben helemaal niet zo'n gevoel van: ''Wij met z'n allen''. Hooguit wordt er aan de borreltafel over gesproken. Verder is niemand ervan onder de indruk.'

De hang naar noordelijke autonomie is een bijna jaarlijks terugkerend ritueel dat in de stille zomerweken onevenredig veel aandacht krijgt. Meestal betreft het 't gedachtengoed van Fries cultureel nationalisme of van de Groot-Friese gedachte: Friesland van Alkmaar tot Esbjerg, van Zwin tot Wezer. Zoals het in de Middeleeuwen was.

Deze keer gaat het om alle drie de noordelijke provincies. Er zijn maar liefst zeven mensen, vijf Friezen, een Drent en een Groninger, die wel wat zien in een noordelijk pact. Ze hebben een discussiestuk opgesteld dat is gebaseerd op het twee jaar oude rapport Top of Holland. Daarin wordt propaganda gemaakt voor een noordelijk parlement en een zelfstandige noordelijke economie, gefundeerd op aardgasbaten.

De zeven zijn bezig onder 'tientallen vooraanstaande noorderlingen' het draagvlak te peilen voor hun ideaal. Mocht het aanslaan, dan overwegen ze onder de naam 'Nieuw Forum' mee te doen aan de Tweede-Kamerverkiezingen van mei volgend jaar.

Onder de initiatiefnemers bevinden zich enkele journalisten, een lid van de Frysk Nasjonale Partij in Provinciale Staten, een oud-D66'er die nu voorzitter is van de Onafhankelijke Partij Drenthe, en een voormalig districtsbestuurder van de FNV, de Groninger Teun-Jan Zanen, oud-PSP'er en nu lid van de PvdA.

De zichzelf vervullende profetie achter het nieuwe initiatief is die van de zieligheid. Het zevental rept met geen woord over de miljoenen die jaarlijks uit Den Haag en Brussel in het enig overgebleven 'achterstandsgebied' van Nederland worden gepompt. Nee, Friesland, Groningen en Drenthe met hun relatief hoge werkloosheid en achterblijvende economische groei zijn 'de stiefgewesten van de Nederlandse staat'. Het Noorden levert met zijn aardgas een disproportioneel grote bijdrage aan het welzijn van heel Nederland, en stank voor dank is slechts zijn deel.

Er is ook geen sprake van een nieuwe Zuiderzeespoorlijn, rails over de Afsluitdijk, verbetering van de infrastructuur of uitbreiding van havenfaciliteiten. Nee, het Noorden is in Haagse ogen periferie. Sterker: het wordt genegeerd door 'paars'. Straks is het wellicht een mooi woon- en recreatiegebied voor bejaarden, het 'Florida' van de overvolle rest van het land. Daarom kan het Noorden maar beter zijn eigen boontjes doppen. Vinden de zeven initiatiefnemers.

Onderdeel van het ritueel is de Pavlov-reactie van noordelijke bestuurders en kamerleden, die dit soort initiatieven afdoen als ongeloofwaardig en onhaalbaar. Bovendien zouden ze in de rest van het land het imago van het Noorden als enge nationalisten bevestigen.

Lucardie is het eens met prof. A. Postma, hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en CDA-senator, die meent dat het tij gunstig is voor regionale, naar autonomie strevende bewegingen. Volgens Postma zijn de regio's bezig aan een emancipatieproces, omdat de nationale regeringen steeds meer macht moeten afstaan aan Brussel en omdat de ideologieën in Nederland aan het wegvallen zijn.

'In theorie is het inderdaad een geschikt moment voor een initiatief als dat van Nieuw Forum', zegt Lucardie. 'Maar het is meer een rationele dan een reële gedachte. Hooguit wordt in de kroeg gezegd: 't is toch wat met dat aardgas. Waar het geld naar toe gaat? In heel Europa zie je gewoon dat sommige regio's meer economische activiteiten aantrekken dan andere.

'In het Noorden blijft het regionaal gevoel sterk beperkt tot de eigen provincie. Groningen heeft al helemaal geen sterke traditie van een eigen politieke beweging. De dominantie van de stad Groningen, waar zo'n noordelijk parlement dan kennelijk zou moeten worden gevestigd, roept in Friesland en Drenthe grote weerstand op.'

Deelname aan de algemene verkiezingen zou Nieuw Forum volgens Lucardie te weinig zetels opleveren om in Den Haag een machtsfactor van betekenis te kunnen zijn. Een noordelijk parlement zou hooguit een 'schijnparlement' kunnen zijn van bijvoorbeeld een samenvoeging van de drie provinciale staten. Voor een parlement met macht en bevoegdheden zou een wijziging van de Grondwet en derhalve een tweederde meerderheid van de Staten-Generaal vereist zijn. En dat is een utopie.

Een vergelijking met Schotland, dat na eeuwen weer een eigen parlement krijgt, gaat nauwelijks op. Schotland is een op zichzelf staand land in het Verenigd Koninkrijk en heeft een veel langere afscheidingstraditie. De Scottish National Party vecht al decennia lang om onder 'het juk' van Westminster vandaan te komen.

Lucardie: 'Zo'n traditie stamp je in het Noorden van Nederland niet zomaar uit de grond. Wil je zo'n succes hebben dat andere politieke partijen niet om je heen kunnen, dan moet je een plan hebben voor het hele land. Een plan dat ook Limburgers en Amsterdammers aanspreekt. Dat zou bijvoorbeeld het federalisme kunnen zijn. Niet zo'n waanzinnig idee, want dat hadden we vóór de Franse Revolutie ook. Alleen is Nederland nu in Europa een van de meest gecentraliseerde eenheidsstaten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden