Een paar woorden

Als de kist bij het graf is gearriveerd en de verwanten hebben plaatsgenomen, mag het geweld dat de gevallene deed vallen nog eens van zich doen spreken. Drie keer wordt door een vuurpeloton in de lucht geschoten. Dan klinkt er trompetgeschal en wordt de vlag op de kist door zes militairen opgepakt en nauwgezet in dertienen gevouwen. De dienstdoende officier knielt voor de naaste verwante en overhandigt de vlag met de woorden:

Hans Aarsman

'On behalf of the President of the United States and the people of a grateful nation, may I present this flag as a token of appreciation for the honorable and faithful service your loved one rendered this nation.'


Zo is het officiële militaire protocol. Op foto's heeft het nog iets waardigs, ontroerends zelfs, zo'n vlag, zo'n knielende officier. Zie je hetzelfde op een filmpje, dan zit je opeens naar een onbeholpen bedoening te kijken. Het zijn de stijve harken voor wie protocol is uitgevonden. Het verlost ze van het woord. Strak blijven ze voor zich uit kijken, hun hersenen volledig in beslag genomen door ceremoniële handelingen die tot in de puntjes moeten worden uitgevoerd. Moest er toch iets gezegd worden, dan is het voorgeschreven.


Op de eerste rij stoelen staren de nabestaanden voor zich uit. Ze mogen de handelingen aanschouwen, maar ze zien ze niet. Op de eerste stoel de weduwe. Daarnaast de ouders. Gek dat er geen woord bestaat voor ouders met overleden kinderen. Het verliezen van een kind is minstens zo erg als het verliezen van een echtgenoot.


De tijd dat er van militaire begrafenissen geen foto's naar buiten mochten komen, is na het tijdperk van de regering-Bush voorbij. Honderden heb ik er sinds Obama's presidentschap langs zien komen. Altijd bekijk ik ze. Om ze niet ongemerkt voorbij te laten gaan. En omdat ik mijn ogen niet wil sluiten voor wat er is. Een beetje ook om mezelf voor te bereiden op toekomstig verdriet, zo dat al kan met verdriet.


Wat zou de weduwe bezielen dat ze zo kijkt? Nog nooit heb ik een blik als die van haar gezien op een militaire begrafenis. Heeft ze het verlies al een beetje verwerkt? Het is meer dan een maand geleden dat haar man in Afghanistan op een bermbom liep, nu pas wordt hij met militaire eer ter aarde besteld. De officier die voor de nabestaanden knielt, is niet de officier die de vlag kwam aanreiken. Dat was een vrouw, ze is al geweest, ze staat op de achtergrond, pet op, strakke blik, stijl blond haar. Nu is het de Amerikaanse stafchef Mike Mullen die knielt, de hoogste militair in het land. Hij heeft de hand gegrepen van de vader van de gesneuvelde. De vader en stafchef zeggen iets tegen elkaar. Het is iets dat de jonge weduwe uit haar verdriet haalt. Ik pijnig mijn hersenen wat er gezegd is. Het is bijna niet voor te stellen dat een paar woorden zoveel kunnen bereiken.


Hans Aarsman


Updates:


TWITTER.COM/HANSAARSMAN


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden