Reconstructie

Een paar telefoontjes en het dividendplan implodeert

Het kabinet gaat de afschaffing van de dividendbelasting ‘heroverwegen’. Een Haags eufemisme om niet te hoeven zeggen dat het plan dood en begraven is. Premier Rutte geloofde er tot het diepst van zijn vezels in, totdat Unilever vrijdagochtend belde. Een reconstructie.

Mark Rutte vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Premier Mark Rutte krijgt vrijdagochtend als eerste een telefoontje van Paul Polman. De Unilever-topman heeft een onaangename boodschap: de verhuizing naar Rotterdam gaat voorlopig niet door. Er is te veel weerstand onder Britse aandeelhouders. Nog voordat het persbericht van de multinational naar buiten gaat, krijgen ook CDA-leider Sybrand Buma, D66’er Alexander Pechtold en ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers zo’n telefonische voorwaarschuwing: Unilever blijft toch in Londen.

‘Een teleurstelling’, zullen de leiders van de vier regeringspartijen later vroom zeggen, maar meteen na het eerste telefoontje klinkt er ook gemor en gevloek in de coalitie. Die topmannen uit het bedrijfsleven verkondigen altijd dat politici te weinig visie hebben en te veel met de waan van de dag bezig zijn. En nu blijkt de Unilever-top zelf niet vooruit te kunnen kijken. ‘Lazer op’, denkt één van de fractievoorzitters als hij de telefoon neerlegt.

Daarna begint alles te schuiven op het Binnenhof. De slechte peilingen, de kritiek van nagenoeg alle experts, de permanente campagne van de oppositie, het gemor bij de mkb’ers: de coalitie heeft al zoveel getrotseerd, maar de beslissing van Unilever komt aan als een kaakslag. Binnen de VVD zingt al snel rond dat Mark Rutte zelf de politieke conclusie heeft getrokken dat het dividendplan niet meer overeind te houden is.

Voor het begin van de ministerraad is nog niet iedereen van Ruttes draai op de hoogte. Alsof er niets is veranderd, volhardt minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming in de oude VVD-mantra dat het dividendplan écht niet alleen voor Unilever is bedoeld, dus gewoon gehandhaafd blijft. Andere bewindspersonen houden zich wijselijk op de vlakte.

In de Trêveszaal barst de discussie over de beslissing van Unilever meteen los, maar de macht in het kabinet-Rutte III ligt bij de partijleiders in de Tweede Kamer. Premier Rutte belegt nog tijdens de ministerraad een telefonisch spoedoverleg met de fractievoorzitters van de regeringspartijen. CDA-leider Buma kan niet inbellen omdat hij in het buitenland zit, maar hij wordt iets later ingelicht: er komt een ‘heroverweging’ van de belastingplannen.

Een heroverweging? Bronnen in de coalitie doen niet geheimzinnig over de betekenis van dat woord. Het is een Haags eufemisme voor: het dividendplan is dood en begraven. Rutte zegt dat nog niet volmondig, omdat hij de komende weken opnieuw moet onderhandelen met zijn coalitiegenoten. Waar gaat de plotseling weer beschikbare 1,9 miljard euro naartoe? Volgende week staan de eerste gesprekken daarover op stapel. De verwachting is dat de coalitie het snel eens wordt over de besteding van het vrijgevallen geld.

Verontwaardiging

Zo verkruimelt vrijdag in een paar uur tijd de halsstarrigheid van het afgelopen jaar. Een passend slot is het wel. De saga rond de dividendbelasting eindigt waar hij vorig jaar begon: bij Unilever. Dat de afschaffing van de dividendbelasting überhaupt in het regeerakkoord van Rutte III staat, is te danken aan het stevige lobbywerk van topman Polman. Niet voor niets vraagt de bestuursvoorzitter midden in de formatieonderhandelingen van 2017 belet bij dan nog VVD-staatssecretaris Eric Wiebes van Belastingzaken, om op die maatregel aan te dringen. Hij wil de structuur van het Brits-Nederlandse bedrijf versimpelen en zijn Oranje-gevoel laten spreken door het hoofdkantoor naar Rotterdam te verplaatsen, maar helaas hikken zijn Britse aandeelhouders aan tegen de Nederlandse dividendbelasting.

Premier Rutte slaat in de eindfase van de formatie toe. Gewapend met een omstreden memo van Wiebes houdt hij een vurig pleidooi voor de afschaffing van de dividendbelasting om te voorkomen dat Unilever en misschien ook Shell naar de andere kant van de Noordzee vertrekken. Nederland kan zo bovendien meer Britse bedrijven naar Nederland lokken. De andere partijleiders gaan uiteindelijk overstag, hoewel hun eigen financiële experts er weinig voor voelen.

De voltallige oppositie stikt bijna van verontwaardiging als het plan uit het niets in het regeerakkoord opduikt. Het afschaffen van de dividendbelasting staat in geen enkel verkiezingsprogramma, de effecten ervan zijn niet onderzocht door een onafhankelijk planbureau en er is nooit een openbaar politiek debat over gevoerd. En dan kost dit cadeau voor buitenlandse aandeelhouders ook nog 1,4 miljard euro, een prijskaartje dat later zelfs oploopt tot 1,9 miljard.

Bij D66 en ChristenUnie groeit al snel het ongemak. ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins vergelijkt het dividendplan met het doorslikken van een meloen, maar Rutte maakt tijdens de begrotingsonderhandelingen in augustus persoonlijk een einde aan al het gemor. Afspraak is afspraak, laat hij zijn coalitiepartners weten. Deze meloen wordt doorgeslikt.

Aangevoerd door de premier blijft het kabinet volharden: deze maatregel is goed voor het vestigingsklimaat en het is heel belangrijk dat Nederland hoofdkantoren van grote multinationals huisvest en aantrekt. Rutte III verwijst daarbij steeds nadrukkelijk naar beleggers in het Verenigd Koninkrijk, een van de weinige landen in Europa die geen dividendbelasting hebben. Britse beleggers zouden niet willen investeren in Nederlandse bedrijven omdat ze dan 15 procent minder dividend krijgen. Vooral voor Unilever en Shell, multinationals met veel Britse aandeelhouders, is Nederland daarom relatief onaantrekkelijk als vestigingsland, aldus het kabinet.

Die verdedigingslinie begint te wankelen als deze week berichten naar buiten komen over een aandeelhouders­opstand bij Unilever. Steeds meer Britse aandeelhouders laten hun Union Jack-gevoel spreken. Ze willen niet dat Unilever Nederlands wordt – en zij blijken ­uiteindelijk de baas bij Unilever, niet Paul Polman of president-commissaris ­Marijn Dekkers.

Bij een enkele coalitiepartij vindt dan al overleg plaats. Wat gaan we doen als die Britten tegenstemmen? We hoeven het antwoord op die vraag nu nog niet te weten, luidt de conclusie. De beslissende aandeelhoudersvergaderingen van Unilever vinden tenslotte pas plaats op 25 en 26 oktober.

De telefoontjes vrijdagochtend maken een einde aan de illusie. De oppositie reageert honend op het besluit van Unilever. ‘Het aller-aller-allerlaatste argument valt nu weg’, concludeert GroenLinks-leider Jesse Klaver. ‘Dit is de allergrootste afgang van premier Rutte in zijn hele carrière’, twittert PVV’er Geert Wilders.

D66 en ChristenUnie durven vrijdag niet al te triomfantelijk te doen, maar hun opluchting is voelbaar. Het dividendplan was de afgelopen maanden een martelwerktuig in handen van de oppositie; nu is dat wapen onklaar gemaakt. Er volgt waarschijnlijk nog een laatste pijnlijk debat in de Kamer. Daarna zal bijna niemand in de coalitie het d-woord nog vrijwillig in de mond nemen

Hij zou ervoor zorgen dat het hoofdkantoor van Unilever naar Nederland verhuisde en afschaffing van de dividendbelasting zou daarbij een grote steun zijn. Maar topman Paul Polman blijkt de sentimenten in zijn concern en in het Verenigd Koninkrijk schromelijk te hebben onderschat. Lees hier hoe Polman onderschatting na onderschatting maakte. 

Het kost wat, maar volgens het kabinet is de afschaffing van de dividendbelasting goed voor Nederland. Of is er een betere bestemming? Klik hier je eigen pakket bij elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.