Reconstructie Dikke fittie

Een paar filmpjes, wat appjes, en toen liep het volledig uit de hand in Urk

Snack-Plaza Willem de Boer, waar de vechtpartij begon, ligt naast een kerkelijk centrum in Urk. Beeld Raymond Rutting

Massale vechtpartijen, controles van de wegen naar het dorp: in Urk liep een conflict tussen jongeren deze week totaal uit de hand; een gezin van Marokkaanse komaf werd bedreigd. Was er een racistisch motief?  

Het tienermeisje in de deuropening praat staccato, uit haar hoofd geleerde zinnetjes. Ze vertelt dat haar familie rust wil, dat er al genoeg is gezegd en geschreven over wat zich in en rond hun huis heeft afgespeeld.

In deze op het oog doodgewone Urker straat staat het hier maandagavond vol met opgewonden jongeren die brandjes stichten en met vuurwerk gooien. Ze ­komen voor de 18-jarige Soufyan, en niet om een potje met hem te voetballen. De sfeer is grimmig: de politie heeft assistentie van collega’s uit omliggende plaatsen nodig om de orde te herstellen.

De wapenstok komt eraan te pas, maar agenten kunnen niet voorkomen dat twee jongens uit de groep het rijtjeshuis van het Marokkaans-Nederlandse gezin binnendringen. Soufyan en zijn zus Ilham raken volgens hun moeder Najima gewond, zij zelf ook als ze de indringers de doorgang verspert. Tegen de regionale krant De Stentor zegt ze later dat ze even haar bewustzijn is verloren.

‘Mijn moeder is nog steeds ziek’, zegt haar dochter een paar dagen later ferm. Op de achtergrond glimlacht vader Saïd haast verontschuldigend, alsof hij wil zeggen: waar is dit toch allemaal voor nodig geweest?

De aanval op Soufyan en zijn familie is landelijk nieuws geworden. Of het nu voor de deur is van supermarkt Boni of bij een van de vele viswinkels, overal ‘op’ Urk drongen de media zich de afgelopen dagen op. Allemaal willen ze weten: heeft de mishandeling een racistisch motief?

Een rondgang door Urk levert vooral veel ontkenningen op. Urk is niet racistisch, zeggen ze in het oude dorp. Zolang je je maar aanpast en ‘normaal’ doet.

Barman Albert Snoek van Café de ­Ommele vindt Urk ‘van nature totaal niet racistisch. ‘We zijn wel tegen het feit dat het moslimgeloof zich over Nederland verspreidt, maar dat komt vanuit onze christelijke gedachte. Dat staat los van dit incident.’

Bij de gemeenteraadsverkiezingen won de PVV vorig jaar een zetel. Dat was wellicht mede te danken aan een bezoek van partijleider Geert Wilders, die bij de visafslag zijn afschuw uitsprak over het Europese verbod op pulsvisserij. Hij kreeg bijval van de vissers, al bleek uit de verkiezingsuitslag dat er op Urk nog altijd niets boven de christelijke partijen gaat. Ook twee lokale partijen doen het beter dan de PVV, die voor het eerst op Urk aan de gemeenteraadsverkiezingen meedeed.

‘Niet heel Urk is PVV’er’, zegt Snoek. ‘Er zijn wel veel jongeren die PVV stemmen, maar als jij door het dorp loopt zie je dat niet.’

In het streng gelovige vissersdorp zijn inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond zwaar in de minderheid: vorig jaar ging het om 2,3 procent van de 19.700 inwoners, aldus het CBS. Er wonen op de kop af 104 mensen van Marokkaans-Nederlandse komaf.

Dertig jaar visser

Soufyans vader Saïd streek dertig jaar geleden in het dorp neer, waar hij werkt als visser. Maandagavond stond hij op het punt om uit te varen, tot hij hoorde wat zich bij zijn huis afspeelde. Sindsdien is hij thuis om over zijn gezin te waken.

In De Telegraaf zeggen zijn vrouw en hij dat ze nooit problemen hebben gehad met de volwassen dorpsgenoten. ‘Maar de jeugd is racistisch tegen buitenlanders, alleen de jeugd.’ In De Stentor bestempelt moeder Najima de Urkers als goede mensen. ‘Maar er zitten een paar tussen die verkeerde dingen doen.’ Zoals volgens haar ‘ook onder Marokkanen klootzakken zitten.’

Soufyan is een geboren en getogen ­Urker, zeggen een paar tienerjongens in een café in het centrum. ‘Hij praatte zelfs Urkers dialect’, vertelt een van hen die met hem heeft gevoetbald. ‘Tot-ie een tijd geleden ineens raar ging doen. Praatte hij met zo’n accent waarmee ­Marokkanen in Amsterdam en Rotterdam ook praten. En hij begon tof te doen, zich stoer te gedragen.’

Superstarz-tienerfeest

Met dat stoere gedrag doelen ze bijvoorbeeld op een Snapchat-filmpje dat Soufyan, rijdend in zijn auto, opnam. ‘Het is je boy mister Souf, de Boef’, begint de clip. Met een witte capuchon op en een Nike-jas aan maakt Soufyan reclame voor de rap die hij op 18 april ten gehore mag brengen tijdens het Superstarz-tienerfeest in discotheek Chez Marknesse. Hij mag tien kaarten weggeven aan zijn ‘echte broeders’, zegt hij ook nog.

Vorige week donderdag had ‘Souf’ ook al gerapt, op het schoolfeest in Chez Mark­nesse. Dat mocht hij van de eigenaar best nog eens doen, had die gezegd. Meteen nam Soufyan een promofilmpje op, in de stijl van zijn voorbeeld: rapper, jeugdidool én probleemgeval Boef.

Een heel andere Soufyan, kortom, dan zoals veel Urkers hem kenden: een jongen die de visserij in wilde, net als zijn ­vader. Op Urk valt zijn afwijkende gedrag niet bij iedereen in de smaak. In een groepsapp zou hij zijn uitgelachen om zijn rap-aspiraties, vertelde een 16-jarige inwoner aan NRC Handelsblad. Er werd over en weer wat ‘getreiterd’, zoals het wel vaker gaat als het testosteron van jonge mannen verbaal tegen het plafond vliegt. Daarna leek het klaar.

Het escaleert in de ­‘rollerbankapp’

Leek, want maandagmiddag rond twaalven escaleert het alsnog in de ­‘rollerbankapp’, een whatsappgroep waarvan zo’n beetje iedereen met een al dan niet opgevoerde scooter of brommer op Urk deel uitmaakt. Leden waarschuwen elkaar als de politie scooters en brommers van de weg haalt om de maximale snelheid te controleren.

In de app krijgen Soufyan en de één jaar jongere Jan Willem woorden met ­elkaar. Soufyan noemt Jan Willem een ‘debiel’, omdat hij het ‘een jaar en een dag’ uithield met zijn ex-vriendin.

Ook Soufyan heeft haar ‘geneukt’, zegt hij vol bravoure. ‘Waar woon je dan kom ik vanmiddag ff langs kan je et in mn gezicht zeggen’, reageert Jan Willem. ‘Kom maar 18:30 bij wdb’, antwoordt Soufyan met een opgestoken duim. ‘Dikke fittie’, ‘punch out battle’, reageren anderen in de groep. ‘Is goed jonge’, zegt Jan Willem.

Tegen De Stentor zegt moeder Najima dat Soufyan ook weleens ‘dingen’ heeft uitgehaald. Maar, zegt ze, dat doen alle kinderen toch? Wel deden ze twee jaar geleden aangifte, nadat hij door een plaatsgenoot in elkaar was geslagen. Die aangifte leidde tot een hardnekkige roddel: de familie zou een schadevergoeding hebben gekregen, waarvan vader Saïd een Mercedes zou hebben gekocht. Niets van waar, zegt Soufyan in De Stentor: die wagen heeft zijn vader eerlijk bij elkaar verdiend.

Snack-Plaza Willem de Boer

Soufyan neemt maandagavond inderdaad plaats bij ‘wdb’, ofwel Snack-Plaza Willem de Boer, op vijf minuten lopen van zijn huis. Een medewerker ziet een groep van vijftien tot twintig jongeren voor de deur staan, maar heeft niet door wat er staat te gebeuren. Totdat twee agenten de zaak binnenstappen en Soufyan meenemen. ‘Toen stonden er ineens allemaal andere jongeren op en liepen achter hen aan’, vertelt de man – ook hij wil niet met zijn naam in de krant.

Achter de politie aan gaat de meute, naar Soufyans huis. Daar loopt het uit de hand. De politie maakt later bekend dat een 18-jarige man en een 14-jarige jongen zijn aangehouden vanwege betrokkenheidbij de mishandeling in het huis. Beiden zijn weer vrijgelaten, maar mogen volgens het Openbaar Ministerie geen contact zoeken met Soufyan en zijn familie of bij hun huis in de buurt komen. In juni moeten ze zich verantwoorden voor de rechter.

Media, en vooral sociale media, zetten sinds maandagavond de fietspomp op wat zich heeft afgespeeld bij het huis. De link met racisme is snel gelegd als het Algemeen Dagblad bij een verhaal over het oproer in Urk een filmpje plaatst dat niets met Urk te maken heeft. De naam van PVV-leider ‘Geertje Wilders’ is te horen, maar de beelden blijken vier jaar oud en zijn gefilmd in Geldermalsen, ­tijdens rellen over de komst van een asielzoekerscentrum.

Het AD zet de fout donderdag recht, maar blijft erbij dat de familie de naam van Wilders echt heeft gehoord maandagavond. In De Stentor zegt moeder ­Najima dat er ‘vieze kutkanker-Marokkanen’ is geroepen. En ‘iets over Wilders, dat hij alle Marokkanen gaat opruimen.’

Lesje leren

De geest is dan allang uit de fles. Tweede Kamerlid Farid Azarkan van Denk twittert dat ‘100+ Wilders-hooligans’ in Urk ‘uit naam van de PVV’ een gezin ‘van Marokkaanse komaf agressief hebben aangevallen en mishandeld met racistische motieven.’ PVV’er Ad Verdonk, de nummer 7 van de kandidatenlijst voor de provincialestatenverkiezingen in Utrecht en de broer van Rita, twittert op zijn beurt: ‘Succes Urk! Gooi ze de zee in! Nederlanders zijn trots op jullie!’ Vrijdag blijkt zijn Twitter-account ineens offline.

Op Facebook jutten Marokkaanse Nederlanders van buiten Urk elkaar op om de aanvallers van Soufyan en zijn familie een lesje te leren. Er worden plekken en tijdstippen genoemd om te verzamelen voor een wraakactie.

Erg serieus lijkt het niet – een van de doelwitten lijkt een lukraak gekozen ­restaurant – maar in Urk zijn ze er niet gerust op. Sinds maandag controleert de politie elke avond de toegangswegen naar het dorp. Bij een man wordt een honkbalknuppel in zijn auto aangetroffen. Ook een andere man werd met een onbekend wapen tegengehouden. Beiden krijgen geldboetes opgelegd, zegt een woordvoerder van het Openbaar ­Ministerie.

Een 21-jarige man in een oranje werkjas en een (nep)pistool slaat in een filmpje dat rondgaat in heel Urk dreigende taal uit naar Soufyan en wordt opgepakt. Ook hij zal in juni voor de rechter staan. Een Urker koster moet tijdens de catechisatie de deuren van de kerk op slot doen, omdat het buiten zo onrustig is.

De spanning is merkbaar. De drie jongerenwerkers die deze krant benadert, willen geen van allen praten. Ze hebben afgesproken dat burgemeester Van Maaren het woord doet, maar die laat via zijn woordvoerder weten dat hij het te druk heeft met overleggen met de politie. ‘Pas na het weekend heeft hij tijd.’

Elke avond ontploft er ergens wel wat vuurwerk. Jongeren op scooters rijden rondjes door de wijk van Soufyan, benieuwd of er nog wat staat te gebeuren. ‘Er gebeurt hier nooit wat. Dan ga je toch even met z’n allen kijken of er wat te zien valt’, zegt de 18-jarige Pieter.

De sociale media zijn de grote katalysator achter het nog verder opblazen van de gebeurtenissen in Urk, zegt verslaggever Jelle Bakker van de lokale krant Het Urkerland. Dat maandagavond auto’s in vlammen zijn opgegaan, klopt volgens hem bijvoorbeeld niet. En evenmin dat vrachtwagens met Urk erop door Marokkaanse Nederlanders zijn ­belaagd.

Maar, vindt hij, Urk moet wel de hand in eigen boezem steken. ‘Want een deel van dat nepnieuws wordt hier vandaan verspreid. Waarom? Sensatie, hè.’

Jonge Urkers nodigen elkaar uit voor groepsapps waarin ze elkaar van de vergeldingsplannen op de hoogte houden en beloven voor elkaar in te staan. ‘We moeten bussen hebben, worden we blokkeerfriezen’, zegt iemand in een appgroep met 257 deelnemers. ‘Ze brengen allemaal kkr zwarten naar urk. En krijgen wij weer een slecht beeld’, vindt een ander.

Er vallen termen als ‘heil Wilders’ en ‘kut mocro’s’. Iemand zet het logo van de NSDAP in de groep en verlaat die vervolgens, zo valt te lezen in de chats die deze krant desgevraagd van Omroep Flevoland heeft gekregen. In een van de apps wordt gesproken over wraak op Soufyan. Maar net als voor alle andere berichten geldt: het is moeilijk vast te stellen hoe serieus het is.

Urk wacht af

Intussen wacht Urk af, op wat komen gaat. Of niet. Het personeel van Snack-Plaza Willem de Boer heeft met de politie afgesproken dat die meteen komt als het opnieuw uit de hand dreigt te lopen. Voorlopig is er voor de zekerheid ’s avonds altijd een assistent-bedrijfs­leider aanwezig.

En Soufyan? Die zit sinds maandagavond op zijn kamer. Van zijn ouders mag hij, net als de andere kinderen van het gezin, niet alleen meer naar buiten. Zijn moeder is bang dat hij ‘meer klappen gaat krijgen’, zegt ze tegen De Stentor. Op verzoeken om contact met de Volkskrant reageren hij en zijn familie niet.

Urk trekt weer eens de aandacht en dat is niet voor het eerst, constateert verslaggever Jelle Bakker. ‘Urk is een heel gek plekje waar ze gekke dingen doen, zo denken mensen over ons. Of het nou visfraude is of drugshandel, als er iets op Urk gebeurt, weet heel het land ervan.’

Voor een deel is dat ook terecht, vindt Bakker, naast verslaggever docent aan de journalistiekopleiding in Ede. ‘Als christelijk dorp zeggen we de waarheid te kennen, want wij geloven in God. Dan pretendeer je natuurlijk heel wat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden