Een overwinning of een nederlaag voor Kim

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un liet zijn oom Jang Song-thaek executeren, maar wat dat inhoudt voor het stalinistische land weet niemand.

AMSTERDAM - De executie van de oom van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un markeert de spectaculairste zuivering in Noord-Korea in een halve eeuw. Jang Song-thaek, gezien als de machtigste man in Pyongyang na Kim, kreeg de doodstraf voor 'het veroorzaken van economische schade, verraad aan de partij en een losbandige levensstijl'. Wat speelt zich af achter de schermen van het gesloten stalinistische bolwerk?


Theorie 1 Kim Jong-un consolideert zijn machtspositie.

Daniel Pinkston, projectleider voor Noordoost-Azië bij de denktank International Crisis Group: 'Kim Jong-un is bijna twee jaar aan de macht. Als jonge dictator moet hij zijn machtspositie consolideren en het leger, de veiligheidsdiensten en de partij achter zich krijgen.


'Kim erfde de adviseurs van zijn vader Kim Jong-il, de vorige leider die in 2011 overleed. Hij heeft toen een tijdje gekeken wie trouw aan hem waren en wie mogelijk een bedreiging konden vormen. De laatste categorie moest het veld ruimen. Zo gaat dat in dictaturen en zo houdt de jonge Kim als alleenheerser de macht.


'Dit is niet de eerste zuivering onder de jonge Kim. Hij verving de afgelopen twee jaar zijn vaders personeel langzaam maar zeker door zijn eigen mensen. Zo wist hij op alle posities mensen te plaatsen die volledig loyaal aan hem zijn. De verwijdering van Jang past in een generatiewisseling die al twee jaar aan de gang is. Eerlijk gezegd had ik niet eens verwacht dat Jang het zo lang zou volhouden.


'Autoritaire dictaturen hebben altijd de potentie om instabiel te raken, maar Noord-Korea is bijna de perfecte dictatuur. Kim heeft alles in werking gesteld om dit zo te houden. De kans op serieus verzet tegen Kim is zeer, zeer gering.


Pinkston was vorige maand in Noord-Korea en ervoer hoe sterk de Kimdynastie de touwtjes in handen heeft. 'De intensiteit van de persoonlijkheidscultus rondom de Kimfamilie is sterker dan ooit', aldus Pinkston.


'Ik verwacht niet dat de val van Jang het begin is van een nieuwe golf zuiveringen. Integendeel, de executie van Jang laat aan de Noord-Koreaanse elite zien wat er met je gebeurt als je ongehoorzaam bent aan de leider. Dit afschrikwekkende effect moet voldoende zijn om de elite in het gareel te houden.


'Wat me wel verbaast, is het dramatische en openlijke karakter van de zuivering. Waarom Kim dit op deze manier doet, weten we niet. Misschien had Jang iets gedaan wat een felle reactie opriep, misschien is dit de nieuwe leiderschapsstijl van Kim. De tijd zal het leren.'


Theorie 2 Executie Jang beschadigt positie Kim Jong-un.

Hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden Remco Breuker interpreteert de executie van Jang als een nederlaag voor Kim Jong-un.


'Kim Jong-un is niet de alleenheerser die de Noord-Koreaanse propaganda van hem maakt. In werkelijkheid kent de Noord-Koreaanse elite meerdere, rivaliserende facties. Noord-Koreaanse vluchtelingen bevestigen dit. De executie van Jang is een uitvloeisel van de machtsstrijd tussen hervormingsgezinde en conservatieve facties.


'Kim en zijn familie leunden sterk op de factie van Jang. Jang was Kims politiek leermeester. Hij regelde veel voor de jonge Kim nadat die zijn vader had opgevolgd. De dramatische afrekening met Jang raakt Kim dus ook.


'Alles wijst erop dat Kim is gezwicht voor de tegenstanders van Jang: de militaire hardliners. De haviken vonden het blijkbaar nodig om Kim publiekelijk op zijn plaats te zetten. Ik verwacht de komende tijd meer internationale provocaties uit Noord-Korea. Daar zijn de militaire hardliners bij gebaat.


'De zuivering past ook niet in de Noord-Koreaanse leiderschapscultus. Hoe konden drie Grote Leiders de fout maken om deze blijkbaar door en door corrupte man zo hoog te laten opklimmen? Dit strookt niet met het goddelijke karakter van de leider in Noord-Korea.


'Berichten uit Noord-Korea verraden dat de bevolking weinig van de aanklacht tegen Jang gelooft. Jang was populair onder het volk en zijn verwijdering is voor de staatsmedia moeilijk recht te praten.


'Ik verwacht de komende tijd meer zuiveringen, misschien wel de grootste in vijftig jaar. Kim kan moeilijk anders. Er zitten nu nog allemaal mensen die hun positie aan Jang te danken hebben op belangrijke posities. Zij voelen zich nu ongemakkelijk en hebben het gevoel dat ze weinig te verliezen hebben. Het risico is aanwezig dat zij een couppoging zullen ondernemen. Kim weet dit en wil dit waarschijnlijk voor zijn.


'Deze machtsstrijd kan op de langere termijn wel eens het begin van het einde van het Kimregime betekenen. Als de geniaal geachte leiders van de Kimdynastie alledrie de fout maken om Jang zo veel macht toe te vertrouwen, zijn ze blijkbaar toch niet zo onfeilbaar en briljant als de media hen wegzetten. Wellicht wordt Kim op den duur niet langer onmisbaar geacht. Dat maakt de weg vrij voor een leider buiten de familie Kim.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden