Een orkaan laat zich niet zomaar ontmannen

Kan een orkaan zoals Haiyan worden gesmoord vóór hij verwoestingen aanricht? In het verleden zijn wonderlijke, en soms zonderlinge plannen bedacht - zonder effect. Staan we machteloos?

'Goed nieuws, luitjes!', schreef USAToday in 2009, 'Bill Gates gaat zich met het weer bemoeien.' Enkele jaren na de verwoestende orkaan Katrina had de oprichter van Microsoft, filantroop en multimiljardair een aantal patenten aangevraagd voor een methode om orkanen te temmen. Inderdaad goed nieuws: als het één man lukt malaria uit te roeien, moet het temmen van orkanen ook mogelijk zijn. Toch?


Gates' plan is opmerkelijk eenvoudig. Orkanen ontstaan boven warm zeewater, dat als energiebron dient voor hun verwoestende kracht. Koel je het zeewater in het pad dat de orkaan aflegt, dan neem je de energiebron weg en zal de orkaan uitdoven, of in elk geval een stuk minder krachtig worden.


De vraag is alleen: hoe? Simpel. Onder de relatief warme laag aan de oppervlakte ligt letterlijk een zee aan koel water. Breng dat naar de oppervlakte, dan koelt de bovenste laag af en wordt de orkaan zijn kracht ontnomen.


Een temperatuurdaling van een paar graden in een gebied van honderd vierkante kilometer is al genoeg om een orkaan te ontmannen. Gates stelde voor een armada te bouwen van schepen die van ongeveer 150 meter diepte grote hoeveelheden koud water naar boven kunnen pompen.


Mooi plan, alleen kloppen de cijfers niet. Het Amerikaanse orkaaninstituut NOAA maakte zelf een berekening en kwam tot de conclusie dat bijna 19 duizend vierkante kilometer water gekoeld moet worden, een gebied half zo groot als Nederland. Ondoenlijk, concludeert de NOAA. En dan kijk je nog niet eens naar de schadelijke neveneffecten, zoals het verwoestende effect dat de schepen zullen hebben op het leven in het gebied dat wordt omgewoeld.


Gates' plan is niet uniek. Eerder bedachten wetenschappers een stelsel van buizen en pompen dat in een gebied van de Cariben tot de Golf van Mexico koud water kan oppompen. Zodra een orkaan in aantocht is, gaan de pompen langs de vermoedelijke route aan, waarop de orkaan uitdooft. Uitdaging: er zouden 1,6 miljoen van die pijpen geïnstalleerd moeten worden. 1,6 miljoen pijpen met pompen die aangesloten moeten worden op een elektriciteitsvoorziening. Kosten: vele, vele miljarden. Resultaat: onzeker. Plan exit.


Zonnebloem

Veel ideeën zijn er in het verleden geopperd, waarvan sommige lijken bedacht door professor Zonnebloem uit Kuifje. Zoals de variant die via pijpen lucht naar beneden pompt, waarna de opborrelende bellen het koude water mee naar boven 'slepen'. Of: satellieten vanuit een lage baan om de aarde inzetten om met zonlicht paden van warm water te 'tekenen', paden die vervolgens door de orkaan gevolgd zullen worden en hem om de dichtstbevolkte gebieden heen leiden. En: omgekeerde windmolens aan de kust plaatsen die als reusachtige ventilatoren de orkaan wegblazen. Of: een laag biologisch afbreekbare olie verspreiden in het pad dat de orkaan gaat volgen, waardoor het zeewater niet meer kan verdampen en de voedingsbron van de orkaan wordt weggenomen. Ook geopperd: gevechtsvliegtuigen het oog van de orkaan in sturen om ze daar door de geluidsbarrière te laten breken, waarop de schokgolf de interne stromingen ontregelt.


Dit laatste idee komt van hoogleraar toegepaste wiskunde Arkadii Leonov van de universiteit van Akron in Ohio, die er in 2008 patent op aanvroeg. 'Een luchtmachtgeneraal zei me dat het mogelijk moet zijn', zegt Leonov. 'Maar mijn universiteit heeft niet de computers waarmee de modellen getest kunnen worden.' Met het idee is sinds 2008 daarom niets gedaan, aldus de wetenschapper.


Van alle zonderlinge plannen stamt het merkwaardigste uit de jaren zestig: breng een kernbom tot ontploffing in het oog van de orkaan. Die verstoort de interne luchtstromingen, waardoor de orkaan uitdooft. In een tijd waarin bijna tweeduizend bovengrondse kernproeven zijn gehouden zou een bommetje meer of minder niet zoveel uitmaken, was het idee. Als we daarmee grote schade en het verlies aan mensenlevens kunnen voorkomen, is dat ook wat waard. Het voorstel is nimmer uitgevoerd, omdat men zich realiseerde dat als het zou mislukken, de bevolking werd geconfronteerd met een radioactieve orkaan - een nog minder aanlokkelijk vooruitzicht dan een gewone orkaan.


Het idee dat de mens in staat zou zijn het natuurgeweld te stoppen, is sinds eind jaren vijftig met een Amerikaans overheidsprogramma onderzocht: project Stormfury. In de jaren zestig en zeventig zijn orkanen onder meer besprenkeld met zilverjodide, in een poging wolken in het oog te creëren die een ontregelend effect zouden hebben op de stromingen in een orkaan. Effecten werden nauwelijks gevonden (soms wakkerde de orkaan in kwestie juist aan) en Stormfury werd in de jaren tachtig - honderden miljoenen dollars verder - gestaakt.


Inmiddels lijkt zo ongeveer iedereen tot de conclusie gekomen dat verder onderzoek naar het beteugelen van orkanen zinloos is. Het KNMI zegt dat niemand bij de weerdienst zich er mee bezighoudt. De Amerikaan Win Wenger, die het plan bedacht om de oceaan te koelen met luchtbellen, reageert niet op e-mails. Zijn site is sinds 2005 niet meer bijgewerkt.


Ook van het plan van Bill Gates is weinig meer vernomen. Het Amerikaanse NOAA doet niets meer aan orkaanbestrijding en ziet ze als onafwendbaar natuurgeweld. Arkadii Leonov van de universiteit van Akron lijkt inmiddels ook de hoop te hebben opgegeven dat zijn supersonische plan ooit nog uitgevoerd wordt: 'Ik ga volgende zomer met pensioen.'


REUZEN

Het probleem met orkanen bestrijden is dat de strijd aangebonden wordt met reuzen. Een grote orkaan produceert ongeveer 50 terawatt aan energie, vergelijkbaar met 50 duizend flinke kolencentrales. Die proberen te stoppen met bijvoorbeeld een kernbom, zoals in de jaren zestig geopperd, is als het schieten van een elastiekje tegen een aanstormende ertstrein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden