Nieuws Jonge mantelzorgers

Een op de vijf scholieren is mantelzorger: bezorgdheid om psychische belasting

Één op de vijf scholieren tussen de 12 en 16 jaar groeit op met een langdurig zieke naaste. 3 procent van hen verleent intensieve hulp. Dit blijkt uit nieuwe cijfers van het ­Sociaal en Cultureel Plan­bureau (SCP) over jonge mantelzorgers.

Mantelzorgster Lotte Stolk en haar moeder Beeld Marcel van den Bergh

‘We hebben te maken met een substantiële groep jongeren die op meerdere fronten psychische druk ervaart, met serieuze gevolgen voor hun welbevinden’, zegt Alice de Boer, onderzoeker bij het SCP.

Jonge mantelzorgers zijn een slecht zichtbare groep en vinden moeilijk aansluiting bij bestaande hulp voor mantelzorgers. Dat komt mede doordat deze jongeren de zorg die ze verlenen als vanzelfsprekend beschouwen. Ze zien zich niet als mantelzorger en cijferen zichzelf vaak weg. Met alle consequenties van dien.

SCP-onderzoeker Simone de Roos: ‘In hun jeugd ontwikkelen jongeren hun identiteit. Het verlenen van mantelzorg kan een rem op de ontwikkeling zijn.’

Liesbeth Hoogendijk, bestuurder van MantelzorgNL, beaamt dit. ‘Ze gaan vaak later het huis uit of kiezen niet voor het optimale carrièrepad. Soms vallen ze uit het schoolsysteem, waardoor ze in een sociaal isolement belanden.’

Mantelzorg kan variëren van (meer dan normaal) helpen in het huishouden tot het verlenen van intensieve zorg. Het onderzoek naar jonge mantelzorgers verkeert in een pril stadium. Daardoor valt moeilijk te zeggen of deze groep in omvang toeneemt of afneemt. ‘Je ziet wel dat beleidsmakers steeds meer oog voor deze groep krijgen’, aldus De Roos, die benadrukt dat gezien de omvang van het aantal jonge mantelzorgers er ‘in iedere schoolklas kinderen zitten die met zo’n situatie moeten omgaan’.

Maar het afbakenen van de groep is lastig. Zo worden familieleden met psychische problemen niet in alle onderzoeken meegenomen als een zorgbehoevende naaste. En zijn de situaties waarin jonge mantelzorgers verkeren vaak erg verschillend.

Bijkomend probleem is dat de hulp aan jonge mantelzorgers door bijvoorbeeld de gemeente tekortschiet, omdat hun wensen verschillen van die van de oudere mantelzorgers. Een derde van de jonge mantelzorgers krijgt al professionele hulp, maar een kwart van hen wil nog meer ondersteuning. ‘Er lijkt sprake van een mismatch’, zegt De Boer. ‘Volwassen hebben meer behoefte aan vervangende zorg. Jongeren hechten aan contact met leeftijdsgenoten en willen af en toe leuke dingen doen.’

Bart van Velzen zette vier jaar geleden in Den Bosch samen met een aantal jonge mantelzorgers het initiatief Vanzelfsprekend!? op, speciaal voor deze groep. Een van de doelen is om bovengenoemd verschil te overbruggen. ‘Wij hebben chill-avonden, workshops, en maken af en toe leuke uitstapjes. Je merkt dat jonge mantelzorgers vooral op zoek zijn naar een maatje, iemand die een vergelijkbare ervaring deelt. Een groot verschil met oudere mantelzorgers is dat deze groep in de situatie opgroeit. Ze zijn zich minder bewust van hun rol en verantwoordelijkheden omdat het voor hen een vanzelfsprekende situatie is.’

Er zijn niet alleen maar negatieve effecten, wijst onderzoek van het SCP uit. Jonge mantelzorgers zijn vaak meer empathisch en hebben een groter verantwoordelijkheidsgevoel dan hun leeftijdsgenoten. Maar de negatieve effecten domineren. Liesbeth Krouwel van Welzijn Lelystad, een organisatie die zich richt op preventie van druk op jonge mantelzorgers: ‘Het is een groep die drie keer zorgen heeft: de praktische zorg, zoals medicijnen, helpen met douchen en het huishouden, de zorgen om de situatie thuis én de zorg die zij zelf tekortkomen.’

Gevolg kan zijn dat jongeren later alsnog op zoek gaan naar psychische hulp. ‘Op latere leeftijd lopen jongeren dan alsnog vast’, zegt De Boer. ‘Maar dan is het eigenlijk al te laat. Je wilt nú hulp bieden.’

Mantelzorg in Nederland

Één op de drie Nederlanders geeft hulp aan een zieke naaste, blijkt uit onderzoek van het SCP. Ongeveer 750 duizend Nederlanders helpen langdurig (langer dan drie maanden) en intensief (meer dan acht uur per week). In 2016 voelde één op de tien mantelzorgers zich ernstig overbelast, zo’n 380 duizend personen. Het SCP voorspelt dat de druk op mantelzorgers de komende twintig jaar zal toenemen. Dit komt door de verdere vergrijzing: het aantal ouderen neemt toe en het aantal mogelijke mantelzorgers daalt. Dit zal vooral problemen opleveren in de zogeheten krimpregio’s.

Drie jonge mantelzorgers aan het woord: ‘Ik probeer mijn moeder haar pijn te laten vergeten’
Alle drie weten ze hoe het is om op jonge leeftijd intensief voor een ouder te moeten zorgen. Ze vonden het gewoon, cijferden zichzelf weg, maar het heeft hun leven getekend. ‘Oh, ik ben niet de enige die dit heeft.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden