Eén op de acht jongeren deelt wel eens een naaktfoto

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: 12 procent van de 14- tot 18-jarigen verstuurt wel eens een naaktbeeld van zichzelf online.

Een 'sexy' foto, is dat hetzelfde als 'naakt'? Beeld anp

Met je telefoon een uitdagende foto naar je vriendje of vriendinnetje sturen: het is zo gepiept en lijkt onschuldig. Maar eenmaal een paar keer met de verkeerde mensen gedeeld kan de foto plots overal opduiken. Zo gingen begin januari tientallen seksueel getinte en naaktfoto's van minderjarige meisjes rond op Tilburgse scholen. Een drama voor de meisjes, die daarna gepest werden.

Nieuw onderzoek suggereert dat het een wijdverspreid fenomeen is. '1 op de 8 Nederlandse jongeren deelt naaktbeeld van zichzelf', kopte Meldknop.nl, een website waarop jongeren aangifte kunnen doen van internetpesterijen. Onder meer het AD, Metro, De Telegraaf, LINDA en Het Parool namen het nieuws met ongeveer dezelfde kop over. 12 procent van de Nederlandse jongeren tussen de 14 en 18 jaar zou wel eens een naaktfoto van zichzelf online naar anderen hebben gestuurd.

Sexy hetzelfde als naakt?

Snel de telefoon van uw zoon of dochter door het toilet spoelen dan maar? Laten we eerst eens de cijfers erbij pakken. Meldknop.nl verwijst in haar persbericht keurig naar de bron van de cijfers. Dit is een onderzoek van marktonderzoekbureau DirectResearch, in opdracht van datzelfde Meldknop.nl. De cijfers komen van een via mail verspreide vragenlijst onder 743 jongeren. In totaal kregen de deelnemers 28 vragen voorgeschoteld over onder meer online privacy, 'sexy contact' en aansprakelijkheid bij privacyschendingen. Er is geen onderzoeksrapport beschikbaar, maar de onderzoekers presenteren hun resultaten in een powerpoint.

De 12 procent uit het persbericht is al gauw gevonden, op dia 10. 12 procent (89 ondervraagde jongeren) geven aan wel eens een 'sexy foto/filmpje' van zichzelf te delen. Van die 89 jongeren doet bijna de helft dat 'bijna nooit', tegenover een tiende dat 'wekelijks' sexy zelfbeelden rondstuurt. Maar 'sexy', is dat hetzelfde als 'naakt'? Nee, dat is het niet. Wat de één 'sexy' vindt, hoeft het vanzelfsprekend voor de ander niet te zijn.

Duckface

Bewijs daarvoor leveren de onderzoekers ironisch genoeg zelf. In de vragenlijst stelden ze deelnemers de vraag wat zij verstaan onder het begrip 'sexy foto'. Uit het antwoord volgt een heel palet aan sexyheden. Slechts 39 procent noemt een foto 'sexy' als de persoon helemaal naakt is. Voor 54 procent is een ontbloot bovenlichaam al genoeg, voor 48 procent mag alleen het ondergoed nog aan zijn. 'Sexy' is voor 27 procent al van toepassing als de gefotografeerde 'zeer strakke kleding draagt'. En 22 procent vindt het 'sexy' als de persoon verleidelijk in de camera kijkt - of een zogeheten 'duckface' doet, waarbij je je lippen als een eend tuit.

Het is daarmee totaal onduidelijk wat die '1 op de 8 jongeren' precies rondsturen. Ontbloten ze zich helemaal voor de camera, zoals de kop van het persbericht beweert? Of sturen ze slechts een toch tamelijk onschuldige duckface naar hun vrienden? Belangrijk detail: de vraag wát de jongeren onder een 'sexy' foto verstaan moesten ze in het onderzoek beantwoorden nog voor ze gevraagd werd óf ze wel eens 'sexy' foto's versturen. Het kan niet anders dan dat het antwoord op die tweede vraag werd beïnvloed door het antwoord op de eerste.

Een indicatie van het aantal jongeren dat naaktbeelden van zichzelf verspreid is op basis van dit onderzoek dus niet te geven, maar wel eerder onderzocht. Onderzoekers van kenniscentrum Mijn Kind Online enquêteerden in 2014 1,710 tieners van 12 tot 17 jaar. In deze groep jongeren gaf slechts 3 procent aan wel eens een naaktfoto van zichzelf te versturen. Toegegeven: deze jongeren waren iets jonger dan de 14 tot 18-jarigen van Meldknop.nl, en tussen 2014 en 2016 is op internetgebied weer een hoop veranderd. Maar het verschil tussen 3 en 12 procent blijft heel erg groot.

Media-aandacht

Waar is die 12 procent aan promiscue jongeren dan de berichtgeving binnengeslopen? In het onderzoek van DirectResearch valt af en toe het woord 'naakt' maar dan vrijwel altijd in combinatie met dat dubbelzinnige 'sexy' ('sexy (naakt)foto's'). In het persbericht van Meldknop.nl komt het woord 'naakt' niet één keer voor. Behalve in de kop.

Die directe opdrachtgever van het onderzoek is het Platform voor de InformatieSamenleving (ECP), de instantie achter onder andere Meldknop.nl. Marjolein Bonthuis, woordvoerder van het ECP, geeft na raadpleging van de onderzoekers toe dat de jongeren niet specifiek naar naaktfoto's is gevraagd. 'Het was misschien wat te enthousiast om dat 'naakt' in de titel van het persbericht te plaatsen', aldus Bonthuis. Een enthousiasme wat wel breed gedeeld werd door sommige Nederlandse media, gezien de mate waarin zij het bericht klakkeloos overnamen.

Daarmee voldoet het onderzoek prima aan haar doeleinden. Niet toevallig was het vorige week dinsdag Safer Internet Day, een dag waarop internationaal aandacht wordt besteed aan veiligheid op het web. Het onderzoek was opgezet 'met het doel media-aandacht te genereren voor Safer Internet Day', aldus de powerpoint. Missie geslaagd. Maar om daarvoor nu een twijfelachtige kop de wereld in te sturen? Daarbij is het een beetje als met het versturen van zo'n naaktfoto: je weet nooit waar zulke dubieuze cijfers later opduiken.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.