Een onstuimig kind? Deze school zoekt een oplossing voor het 'jongensprobleem'

Mensen van 2018: Kimo Steenaart, oprichter 'jongens' vmbo (ook voor meisjes)

Van wie gaan we in het nieuwe jaar meer horen? In aflevering 6 Kimo Steenaart die een school opzette voor onstuimige jongens.

Kimo Steenaart. Foto Raymond Rutting

Zelf was ze naar eigenzeggen een 'typische meisjesleerling', rustig en stil. Dit jaar begint Kimo Steenaart (50) een school voor leerlingen van het tegenovergestelde soort: onstuimige jongens. De voormalig leraar Engels verwezenlijkt daarmee een plan waarmee ze al jaren rondloopt, een vmbo-school die inspeelt op de specifieke onderwijsbehoeften van jongens.

In september gaan in Amsterdam-Oost de deuren open van het Kiem Montessori. Een school waar leerlingen elke dag beginnen met een uur sport en een schooldag van negen tot vijf duurt. De leerlingen maken hun opdrachten op school al af; huiswerk bestaat niet. Om te beginnen is er plek voor 75 leerlingen, jongens én meisjes. Want Steenaart wil niemand uitsluiten. 'Ons onderwijs is ingericht op de ontwikkeling van jongens. Maar structuur en beweging is natuurlijk goed voor iedere leerling.'

'Jongensprobleem'

Steenaart is de eerste die een oplossing hoopt te bieden voor een onderwijsvraagstuk waar de laatste jaren steeds meer aandacht voor is: het zogenoemde 'jongensprobleem'. Waar jongens en meisjes in het basisonderwijs ongeveer gelijk op gaan (ze scoren gemiddeld even goed op de citotoets); lopen jongens in de jaren daarna gemiddeld gezien een achterstand op. Ze komen vaker op een lager dan geadviseerd niveau terecht. Ze blijven vaker zitten en ze gaan vaker zonder diploma van school.

Als leraar Engels op een middelbare school in Amsterdam viel het Steenaart tien jaar geleden al op. 'Vrijwel altijd als ik gedoe had met een leerling was het een jongen.' Niet omdat deze leerlingen niet slim waren of niet wilden, zegt Steenaart, maar omdat het keurslijf van school hen niet goed paste. 'Er stond een keer een jongen aan m'n bureau die zei: ik red het hier niet. Het is te onrustig, er vallen te vaak lessen uit. Dat zette me aan het denken.'

Wedstrijd

Ze merkte het ook aan haar twee zoons. Die zaten destijds nog allebei op de basisschool en waren vaak ongemotiveerd. Ze moesten veel lezen en schrijven in priegelige schriftjes. Niet hun sterkste eigenschappen. 'Ik merkte dat het veel beter ging met mijn kinderen als ze een leraar hadden die jongensachtige gedrag als rennen niet afkeurde, maar ze complimenten gaf voor wat goed ging: ruimtelijke inzicht en rekenen.'

Toen de gemeente Amsterdam in 2015 een wedstrijd uitschreef voor de beste ideeën voor nieuwe scholen, gaf Steenaart zich op met een plan voor een jongens-vmbo waar meisjes ook welkom zouden zijn. 'Ik heb altijd al een eigen school willen oprichten, dat leek me het leukste aspect van werken in het onderwijs.' In totaal werden er 124 plannen voor nieuwe basis- en middelbare scholen in Amsterdam ingediend. Steenaarts plan, werd samen met drie anderen, tot winnaar uitverkozen.

Moeizaam traject

Het bleek het begin van een moeizaam traject. Net als de andere winnaars liep de leraar al snel tegen de praktijk aan: andere Amsterdamse scholen zaten niet te wachten op meer concurrentie. Een groep scholen in Amsterdam-Noord spande zelfs een rechtszaak aan tegen de gemeente en het ministerie van Onderwijs over de oprichting van Klein Amsterdam, een van de nieuwe scholen. De opening liep een jaar vertraging op.

De vernieuwende onderwijsconcepten passen niet goed in de wetgeving. Scholen moeten een richting hebben: religieus, levensbeschouwelijk of 'algemeen bijzonder', zoals Montessori- of Dalton-scholen. Een wetsvoorstel die het stichten van een nieuwe school makkelijker moet maken, gaat binnenkort naar de Kamer. Maar daar heeft Steenaart niets aan.

Dat de leraar in september toch de deuren van haar school opent, zegt veel over haar enthousiasme en vasthoudendheid, zeggen de mensen met wie ze samenwerkt.

Samenwerking

'Ze heeft veel tegenslag gehad, maar ze houdt vast aan haar koers', zegt Lauk Woltring, onderwijsadviseur gespecialiseerd in 'een jongensachtige manier van leren.' De laatste drie jaar adviseerde hij Steenaart. Die grote bevlogenheid keert zich soms tegen haar, zegt hij. 'Ze kan ongeduldig zijn, moeite hebben met het feit dat alles enorm traag verloopt. Andere schoolbesturen kijken toch met argusogen naar haar als nieuwkomer, dat heeft weleens gebotst.'

Omdat het op de korte termijn onmogelijk bleek zelfstandig te beginnen, heeft Steenaart uiteindelijk besloten samen te werken. Haar school valt onder het bestuur van de Montessori Scholengemeenschap Amsterdam. Bestuurder Alle van Steenis is er blij mee. 'Het is eigenlijk een nieuwe school die onder de Montessori-vlag valt. Het concept van deze school, actief onderwijs, voorziet in een behoefte van veel leerlingen.'

Scepsis

Toch is er ook scepsis over het Kiem Montessori. Pedro de Bruyckere, pedagoog aan de Arteveldehogeschool in Gent, is bang dat een school die zich richt op de leerbehoeftes van jongens stereotyperend is. 'In feite benadruk je zo juist de verschillen en rolverdeling tussen jongens en meisjes.'

De Bruyckere heeft zich al vaker kritisch uitgelaten over de, in zijn ogen, te grote focus op verschillen tussen jongens en meisjes. Het probleem is, zegt hij, dat er onvoldoende bekend is wat die verschillen precies behelzen. 'We weten dat jongens minder vaak hun diploma halen, maar als je je bedenkt dat jongens vaak ook tot de best scorende leerlingen behoren, wordt de zaak een stuk complexer.' Het is volgens de pedagoog maar de vraag of jongens zoveel anders leren dan meisjes.

Andere blik

Steenaart kijkt daar anders naar. 'Dat jongens het minder goed doen op school dan ze zouden kunnen, daar sta ik niet alleen in: veel ouders herkennen zich hierin en onderzoek laat het ook zien. Dat probleem wil ik oplossen.' Het typeert Steenaart, zegt onderwijsadviseur Woltring. 'Kimo is heel nuchter en praktijkgericht. Ze heeft geen zin om allerlei diepzinnige ideologische debatten over het onderwijs te voeren. Ze ziet een probleem en ze wil daar iets aan doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.