Een onmogelijk fietspad

Ineens was er een lijntje getrokken in een structuurplan: een fietspad dat niemand wil. Het fietspad langs het Amsterdamse Bos dook vervolgens op in allerlei nota's en belandde uiteindelijk in het definitieve plan....

De Raad van State zal moeite hebben het Tatort te vinden: Hoornsloot, een smalle vaart met ongerepte natuur langs de oostzijde van het Amsterdamse Bos, wordt op de meeste landkaarten niet vermeld. Volgens een bestemmingsplan komt er een fietspad doorheen. Een even heftige als hilarische confrontatie van omwonenden met stads- en provinciebestuurders is het gevolg. De hoogste bestuursrechter van het land is ingeschakeld.

Het fietspad wordt voor het eerst genoemd in een structuurplan, Amsterdam Open Stad, een ruwe schets van de nabije toekomst. Het is 1996. Op een begeleidende tekening hebben ambtenaren vanuit het hart van de hoofdstad naar alle windrichtingen een woud aan pijlen getrokken. Elke pijl staat voor een fietspad, bestaand of nieuw aan te leggen, in elk geval 'snelle, doorgaande, herkenbare en recreatieve routes'. Conform de opdracht: Amsterdam moet met het Groene Hart van Nederland verbonden blijven.

Aan de tekentafel zijn de eerste fouten gemaakt. Richting Amstelveen, langs en door het Amsterdamse Bos, ontbreken bestaande fietspaden, zodat de indruk ontstaat dat er hoognodig iets voor recreatieve wielrijders moet worden gedaan. In werkelijkheid liggen er rondom Hoornsloot drie fietspaden binnen een straal van 250 meter, waarvan een dwars door het bos, dus recreatief bij uitstek én veilig, want breed en verlicht.

Onvermeld blijft verder dat de route precies op de rand met Amstelveen stuit op een monumentaal spoorweghuis, dat moet worden afgebroken als de fietser een snelle route naar het groen wordt aangeboden. Amstelveen heeft overigens geen plannen het fietspad door te trekken, laat staan een monument daarvoor af te breken. De nieuwe snelle en recreatieve fietsroute, ruwweg vanaf het Vondelpark naar Uithoorn, is derhalve een Amsterdamse illusie.

Niettemin wordt het traject overgenomen in meerdere nota's: Structuurvisie Buitenveldert (1998), Groen in Amsterdam ('98), Wandelen en Fietsen in je Vrije Tijd ('99) en uiteindelijk in het bestemmingsplan 2001 van het stadsdeel Zuideramstel, grenzend aan Amstelveen.

Hoewel dat stadsdeel te maken heeft met een van de grootste infrastructurele werken van Nederland, de befaamde Zuidas - de A10 en het spoor worden overkapt, daarbovenop komen deftige kantoren en peperdure woningen - blijkt juist dat fietspad de gemoederen dusdanig te verhitten dat twee maanden geleden de Raad van State is ingeschakeld. Het gaat slechts om een gedeelte van het fietspad, een strook asfalt van nog geen halve kilometer in een uithoek van het stadsdeel. De opwinding is geheel overbodig, zoals zal blijken.

In 2001 wordt een ingenieursbureau ingeschakeld voor een zogenoemde haalbaarheidsstudie. In december van dat jaar melden de ingenieurs dat er heel wat bij komt kijken. Vooral het laatste deel van het traject tot aan Amstelveen kent talrijke technische problemen omdat er volkstuinen liggen, een hogedrukgasleiding loopt en, pal langs Hoornsloot, de Museumtrambaan, een oud spoor waarop in het hoogseizoen een antieke tram pendelt tussen Amsterdam en Amstelveen. Geraamde kosten: maximaal drie miljoen euro.

Te financieren, het staat er echt, uit het hoofdstedelijke groenfonds en het project Groene Hart van de dienst Landelijk Gebied. Anders gezegd: volkstuinen opruimen en een van de laatste ongerepte natuurgebieden, hoe klein ook, van Amsterdam ten laste van groene fondsen met asfalt bedekken.

In januari vorig jaar - de meeste omwonenden van Hoornsloot weten dan nog steeds niet wat er sinds 1996 boven hun hoofd hangt, sterker: sommigen weten niet eens dat het water achter hun huis Hoornsloot heet - komt er plotseling beweging. Amsterdam besluit tot herinrichting van de hoofdingang van het Amsterdamse Bos, aan de kop van de Bosbaan.

Weliswaar ligt deze locatie in het stadsdeel Zuideramstel, maar de centrale stad heeft het er voor het zeggen. Vastgesteld wordt dat het gestrekte fietspad vloekt met de verfraaide ingang van het bos en de nieuwe toegang tot de roeibaan.

Omwonenden helpen experts van de gemeente een eindje op weg door hen ter plekke te laten zien hoe lelijk dat fietspad zou worden en hoe het ongerepte stukje natuur in hun achtertuin zou worden vernield. Komende vanuit de stad wordt er een brede bocht gelegd in het fietspad, dat vervolgens wordt aangesloten op het brede al bestaande fietspad door het bos, het pad dat abusievelijk ontbrak in het structuurplan uit 1996. Aldus besluit de gemeenteraad, twaalf maanden geleden.

Wat op papier blijft staan, is het nu nog overbodiger laatste stuk asfalt van vijfhonderd meter tot aan het spoorwegstation, net over de grens met Amstelveen. Hoorn-sloot slaat alarm. Overigens niet alle bewoners, omdat menigeen ervan uitgaat dat met de ingreep bij de entree van het Amsterdamse Bos het hele fietspad van de baan is.

Een fatale vergissing.

Kort daarna, op 6 februari vorig jaar, maakt het dagelijks bestuur van de deelraad bekend dat het bestemmingsplan Buitenveldert is goedgekeurd. In het persbericht: 'Er zijn ook zienswijzen ingebracht die na zorgvuldige afweging niet hebben geresulteerd in bijstelling van het ontwerp-bestemmingsplan. Zo wordt het voorstel om een fietspad aan te leggen parallel aan de museumtramlijn gehandhaafd.'

Nog dezelfde maand, op 28 februari, buigt de deelraad zich over het bestemmingsplan. Het plan wordt in vrijwel ongewijzigde vorm aangenomen, een motie van het toenmalige raadslid Rubin Vis (VVD) om in elk geval dat deel van het fietspad dat voor de ingang van het bos op last van de centrale stad wordt verlegd uit het bestemmingsplan te schrappen, haalt het niet. Omdat, zo herinnert Vis zich, de toenmalige deelraadvoorzitter het een overbodige motie vond.

Uit de notulen valt niet op te maken wat er precies tijdens die bijeenkomst door wie is gezegd. Ergens staat: 'Over het fietspad. Het hele fietspad wordt geschrapt en de gemeente schrapt een gedeelte. Het tracé staat in het structuurplan.' Ook nu nog weet niemand wie dit heeft gezegd. Geen misverstand kan bestaan over de woorden van de toenmalige deelraadvoorzitter, Piet Polderman (PvdA). 'Aan alles wat in het structuurplan staat, moeten we ons houden.'

Polderman is thans stadsregisseur, een nieuwe ambtelijke functie in de hoofdstad. Hij coördineert de bouwwerkzaamheden in Amsterdam en heeft vergaande bevoegdheden om de hinder die burgers aan de dagelijkse opbrekingen ondervinden tot een minimum te beperken. Polderman: 'Ik kan het me niet meer precies herinneren, maar wat zou mij dat fietspad kunnen schelen? Voor mij kan het nooit een halszaak zijn geweest, al was mijn standpunt wel dat wij ons aan de centrale stad moeten aanpassen.'

Maar kan ook die laatste strook asfalt uit het bestemmingsplan? Polderman: 'Ik ga er niet meer over, maar wat mij betreft wel.'

Aan Vis de vraag waarom hij vorig jaar niet in zijn motie vroeg om ook dat laatste traject uit het bestemmingsplan te halen. 'Omdat Polderman het afraadde', zegt Vis, die de deelraad heeft verruild voor een zetel in Provinciale Staten van Noord-Holland, waar hij zojuist, vertelt hij, het verschil leerde kennen tussen een recreatief en een utilitair fietspad.

Vis: 'Ik vind dat fietspad te dwaas voor woorden. Onbegrijpelijk in een gebied waar het al wemelt van de fietspaden. Ik vrees dat het zo'n geval is waarbij iemand een stap zet en iemand anders dan automatisch een tweede. Op laatst weet niemand meer waar het vandaan komt. Hoe je van dat fietspad definitief afkomt, weet ik niet een twee drie.' Te dwaas voor woorden, zegt Vis.

Daar denkt het provinciebestuur heel anders over. Tijdens een hoorzitting voor Gedeputeerde Staten, in augustus, halen de bewoners alles van stal om hun provincie ervan te overtuigen dat de deelraad Zuideramstel in de fout gaat. Hoornsloot-bewoner Harry Schoemaker onderstreept het belang dat er 'juist in de huidige politieke omstandigheden serieus naar de burger wordt geluisterd'.

Samen met zijn buurman Jan van Aken formuleert hij een pittig bezwaarschrift. Natuurlijk, eigen belang speelt mee, want thans kijken de bewoners vanuit hun achtertuin uit op ongerepte natuur, met 'bijzondere diersoorten, waaronder de adder, de marter, egels en mollen.'

Maar waar het in de kern om gaat, is dat niemand bereid is dat stuk zinloos asfalt uit het bestemmingsplan te halen. Sterker, het nieuwe deelraadbestuur houdt eraan vast, gesteund door Gedeputeerde Staten, die twee maanden later, op 8 oktober, de bezwaren als volgt van tafel veegt: 'Wij wijzen erop dat het fietspad in het structuurplan Open Stad als recreatieve hoofdfietsroute is opgenomen en dat de aanleg wenselijk is om een directe fietsroute tussen het Vondelpark en Amstelveen te creëren. (. . .) Wij stemmen dan ook in met het standpunt van burgemeester en wethouders.'

Harry Schoemaker is verbijsterd en gaat met de buurt in beroep bij de Raad van State. Terloops vraagt hij per e-mail advies aan zijn partijvriend Erik Kolderhof (VVD), de nieuwe deelraadvoorzitter en opvolger van Polderman. Kolderhof blijkt de materie niet meester, gezien zijn antwoord. 'Da's nou ook toevallig, want ik wilde je vandaag eens mailen om te horen hoe het met jullie acties staat. Het beste kun je een officieel bezwaarschrift indienen, denk ik, bij het stadsdeel. (. . .) Succes!'

Zijn wethouder Duco Adema (PvdA), Financiën en Ruimtelijke Ordening, zorgt toch nog voor een fijne afloop van het verhaal. Tegen de Volkskrant zegt hij deze week: 'Als je terugkijkt naar de procedure is er een foutje gemaakt. Jammer dat ze naar Gedeputeerde Staten en nu zelfs naar de Raad van State zijn gegaan. Hadden ze mij maar gebeld. Ik kan ze geruststellen. Dat fietspad komt er niet.'

Kan dan ook dat stippellijntje uit het bestemmingsplan? Adema: 'We hebben nu eenmaal een plan. Maar we zullen het nog eens bekijken. Als het via een wijziging van het plan mogelijk is, halen we ook dat lijntje eruit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden