machtsgreep taliban

Een onheilspellende rust heerst in Kabul, rond het vliegveld klinken de geruchten

Afghanen op straat nabij de luchthaven van Kabul.  Beeld Los Angeles Times via Getty Image
Afghanen op straat nabij de luchthaven van Kabul.Beeld Los Angeles Times via Getty Image

Terwijl het op het vliegveld en de toegangswegen ernaar toe chaotisch is, heerst in Kabul zelf een onheilspellende rust. De Taliban beloven dat niemand iets te vrezen heeft, maar dat zeiden ze 25 jaar geleden ook.

Rust op straat in Kabul, waar de meeste inwoners binnenblijven, angstig en onzeker over wat de toekomst hun zal brengen. Drukte, chaos en permanent geratel van kalasjnikovs op de toegangswegen tot het vliegveld, waar duizenden mensen proberen - de meesten met valse hoop - in een vliegtuig naar het buitenland te komen.

Dat beeld schetst de 43-jarige Mohammad Reza, die woensdag ruim zes uur kriskras door de Afghaanse hoofdstad reed om poolshoogte te nemen, her en der uitstapte om mensen te spreken, en na terugkeer via Skype verslag deed aan de Volkskrant.

Risico

Zonder risico was de missie niet, want Reza werkte ruim tien jaar voor Amerikaanse organisaties en heeft sinds twee jaar een asielaanvraag lopen in de VS. Hij kleedde zich daarom zo traditioneel mogelijk (zoals veel inwoners van Kabul die zich dezer dagen op straat wagen, ook de vrouwen). In zijn geval: shalwar kameez als tenue, tulband op het hoofd.

Hij verplaatste zich in gedeelde taxibusjes, dus zo ‘gewoon’ mogelijk, wat ook tot voordeel had dat hij veel mensen sprak. In één busje luisterde hij zo een gesprek af tussen een man en een Talibanstrijder, die pochte dat zijn eenheid 62 plunderaars had opgepakt, van wie spoedig een hand zou worden afgehakt.

Of het allemaal waar is weet Reza niet. In Kabul doen op dit moment veel geruchten de ronde, zowel mondeling als via sociale media. Een deel berust mogelijk op waarheid, een ander deel niet.

Huiszoekingen

Wat klopt er bijvoorbeeld van de verhalen over huiszoekingen ‘van deur tot deur’? Strikt genomen kan dat niet, daarvoor is Kabul met zijn 5 miljoen inwoners te groot. Maar het lijkt op z’n minst zeker dat de nieuwe machthebbers op zoek zijn naar wapens. Reza zag zelf zulke inspecties aan huis in zijn woonwijk Dashti Barchi, in het zuidwesten van de stad.

Via andere kanalen horen we over Talibanstrijders die het huis van een oud-minister binnenvielen, daar wapens in beslag namen en meteen de aanwezige bewakers afvoerden, bestemming onbekend. Dezelfde bron rept van de arrestatie van een vader en zoon, gewone soldaten in het regeringsleger.

Persbureau AP citeert een westerse docent in Kabul die zegt: ‘Ze zijn begonnen deur tot deur huizen te inspecteren, soms dringen ze naar binnen.’ Terecht wordt eraan toegevoegd: ‘AP was niet in staat de beweringen onafhankelijk te verifiëren.’

Mensen proberen de luchthaven van Kabul te bereiken. Beeld REUTERS
Mensen proberen de luchthaven van Kabul te bereiken.Beeld REUTERS

Het staat nogal in contrast tot de persconferentie van de Taliban dinsdag, waar woordvoerder Zabihullah Mujahid de indruk wilde wekken - en dat nadrukkelijk zo zei - dat niemand iets te vrezen heeft van de nieuwe machthebbers. Maar ja, dat zeiden ze 25 jaar geleden ook, toen ze daags nadat ze Kabul hadden ingenomen óók een persconferentie hielden, voor de tien internationale verslaggevers - onder wie die van de Volkskrant - die zich toen in de stad bevonden. En zie wat ervan kwam.

De 53-jarige Merza Said, een andere inwoner van Kabul met wie we contact hadden, zag de persconferentie niet live, omdat een groot deel van de stad net zonder stroom zat. Maar van wat hij later op sociale media terugzag, is hij niet onder de indruk. ‘Een spel met woorden. Diplomatie. Op veel vragen gaf hij geen duidelijk antwoord.’

Dus nog steeds, zegt hij, weten burgers niet waar ze aan toe zijn. Echt gerust is hij er niet op. ‘Ik gun in principe iedere Afghaan mijn vertrouwen. De tijd zal het leren. Ze moeten maar bewijzen dat ze dat vertrouwen waard zijn. Maar als ik weg kan uit Afghanistan, aarzel ik geen moment.’

Executie

Zo was er ook het bericht dat in het zuidelijke Kandahar woensdag vier hoge legercommandanten waren geëxecuteerd in een stadion vol publiek. Tv-presentator Muslim Shirzad, een van de populairste twitteraars van Afghanistan, meldde dat. Een andere bron meldde dat de executie op het laatste moment zou zijn afgelast.

Ook volop geruchten rond het vliegveld van Kabul, waar het woensdag nog totale chaos was. Reza bezocht alle drie toegangswegen. Bij twee ervan hielden zich een paar duizend mensen op, van wie de meesten ooit voor de westerlingen hadden gewerkt. ‘Er werd geroepen dat de Amerikanen iedereen zouden meenemen. Onzin natuurlijk.’

Veel mensen zwaaiden met papieren: asielaanvragen of alles wat er maar een beetje officieel uitzag. Talibanstrijders hielden iedereen tegen. ‘Er werd echt om de minuut in de lucht geschoten om de menigte te bedwingen’, zegt Reza. Sommige mensen raakten gewond, al dan niet per ongeluk.

Alleen bij de noordelijke poort was het rustiger. Daar lieten de Taliban sommige mensen met de juiste papieren door, zodat ze zich konden melden bij de Amerikanen ter plekke.

Masker

In de rest van de stad heerst een onheilspellende rust. De meeste winkels zijn dicht, uitgezonderd die waar voedsel wordt verkocht en apotheken. Wel was het woensdag volgens Reza alweer iets drukker - onvermijdelijk herpakt het normale leven zich. Maar wat is normaal? Vrouwen wagen zich niet buiten in kleding die de Taliban zouden kunnen afkeuren. Een flinke sjaal om het hoofd is wel het minste.

Wat mag nog en wat is straks verboden? Op een Afghaanse tv-zender werd dinsdag een Talibanleider geïnterviewd door een vrouw met een sjaaltje ergens halverwege haar hoofd. Suhail Shaheen, de internationale woordvoerder van de beweging, zei tegen Sky News dat de alles bedekkende boerka niet de enige vorm van hijab is. En vrouwen, zei hij, mogen gewoon naar de universiteit.

Maar ja, dat is internationaal. Een dag later kreeg een groep maatschappelijk actieve vrouwen in de stad Herat van de nieuwe Taliban-gouverneur een heel ander verhaal te horen. De hele trits strikte ge- en verboden somde hij op.

Zo tonen de Taliban twee gezichten. Menig inwoner van Kabul - en de rest van Afghanistan - wacht angstvallig af welke van de twee het masker is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden