Een of een AAI PIL

Docenten halen alles uit de kast tegen de examenstress. Maar leerlingen klampen zich vast aan kauwgum en gelukspoppetjes...

Examenstress is voor veel kandidaten een probleem, maar de leraren zijn vaak nog gestrester dan de leerlingen, zegt adjunct Nico Mensink van het Fivelcollege in Delfzijl. 'Door schade en schande wijs geworden, waarschuwen leraren hun leerlingen aan het begin van het jaar dat ze op tijd moeten beginnen met leren.

Het gekke is: bij de scholieren dringt het besef dat ze in hun laatste jaar zitten pas kort voor de examens door.' 'Yes', denken ze, bijna klaar met school! 'Dan slaat de schrik ze om het hart, omdat er nog veel moet gebeuren en alle cijfers ineens meetellen', zegt Mensink.

Hans de Groot, docent Nederlands aan het Esdal College in Oosterhesselen, ziet de stress bij leerlingen pas vlak voor het examen opkomen. 'Ze praten ineens niet meer over koetjes en kalfjes, maar over de lesstof.' De Groot is er niet rouwig om, zo ziet hij zijn leerlingen graag. 'Er wordt minder gegrapt en gegrold in de lessen, ze gaan eindelijk serieus aan het werk.'

Leerlingen hebben een verzameling trucs tegen stress. Leraren moeten daar soms om lachen. 'Als in de krant staat dat kauwgum eten goed is voor de hersenactiviteit, zie je prompt alle leerlingen kauwen', zegt Ineke Dedden, docente Nederlands aan de Thorbecke-scholengemeenschap in Zwolle, 'Vorig jaar was het kauwgum, twee jaar geleden waren het bananen.'

Het bijgeloof onder examenkandidaten neemt toe, is de indruk van docenten. 'Een modeverschijnsel', volgens Wim Buwalda, coördinator van de vmbo-bovenbouw op het Ubbo Emmius in Veendam. 'De afgelopen twee jaar zie je leerlingen met een knuffel of een foto van hun vriendje op tafel.' Vooral meisjes doen dat. 'Jongens blijven nuchterder.'

Gelukspoppetjes, een knuffel, een favoriete pen: bijgeloof of niet, het lijkt leerlingen te helpen tegen stress. 'Sommige leerlingen richten hun tafeltje in als een klein altaar', zegt Dedden.

Bijgeloof kan doelbewust worden gebuikt tegen stress. Theo Meeuwsen, docent aardrijkskunde en leerlingbegeleider op het Utrechts Stedelijk Gymnasium, doet dat in speciale trainingen waarin leerlingen leren omgaan met faalangst.

'We laten leerlingen zien dat ze iets kunnen meenemen dat hun kracht geeft. Als iemand gelooft dat een ring om de pink van de linkerhand geluk brengt, zal ik dat niet tegenspreken. Maar ik reik ook andere manieren aan te leren omgaan met stress.'

In de vijfde klas begint Meeuwsen met trainingen, waaraan meestal vijf kinderen meedoen. 'Dit zijn kinderen die extreem gespannen zijn als ze een tentamen moeten maken of schoolresultaten terugkrijgen.'

Op de faalangstcursus moeten leerlingen vooral ervaringen uitwisselen. Daarnaast doet Meeuwsen ontspannings- en ademhalingsoefeningen. Een van die oefeningen is 'ankeren'. Meeuwsen: 'Bij ankeren herhaalt een leerling een gedachte constant in zijn hoofd, bijvoorbeeld ''ik heb al mijn tentamens gehaald, ik kan het''. Totdat hij erin gaat geloven.'

Een andere oefening is hypnose. 'Ik vertel een algemeen verhaal, waarin de leerling zelf sfeer, geur en kleur moet invullen. Zo'n verhaal is bijvoorbeeld: je bent aan het strand en gaat zwemmen. Je duikt door een golf en voelt de weerstand. Daarna lig je weer ontspannen in de zon op het strand. De leerling moet zich concentreren op dat ontspannen gevoel en dat weer oproepen tijdens het examen door in zijn vuist te knijpen.'

Op het Ubbo Emmius in Veendam krijgen alle examenleerlingen een simulatie-examen. Op de officiële manier, dus in een eindexamenzaal en met dezelfde regels die gelden tijdens het echte examen, maken alle leerlingen het examen van een jaar ervoor. 'Hierdoor zijn er eigenlijk nooit meer gestresste leerlingen', aldus Buwalda. 'Verder raden we ze aan de avond voor het examen niet nog hard te gaan studeren. Beter kunnen ze even een stukje gaan fietsen of een terrasje pakken.'

'En anders', zegt Buwalda, 'nemen ze maar een pilletje'. Of zoals De Groot het zegt: 'Al geeft de huisarts maar een placebo, het werkt.'

Leerlingen moeten tijdens het examen zo veel mogelijk worden gesteund. Een aai over de gestreste hoofden kan al helpen, of een beetje begrip en een glaasje water. Al dan niet met een aspirientje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden