Een ode aan de kast

Nu we tegenwoordig alles digitaal opslaan, is de oorspronkelijke functie van de kast drastisch veranderd. Een ode aan de kast: van opbergmeubel tot pronkvitrine.

Cabinet of the World door Jon Stam, 2009. Beeld .

Er is maar één meubelstuk dat in elke kamer van het huis is te vinden. Van de slaapkamer en de keuken tot de kinderkamer of de badkamer - in ruim bemeten huizen vind je er zelfs eentje in de wc. Trouwens, ook kantoren staan er vol mee. Net als ziekenhuizen en scholen.

De kast.

Geen meubelstuk dat zo veel variaties kent ook. Voor elke opbergfunctie is er wel een soort. Boekenkast, dressoir, nachtkastje, ladenkast, buffet, commode, chiffonière, stellingkast, wandmeubel, wijnkast et cetera. Je zou kunnen zeggen dat de kast onmisbaar is. Niet voor niets is het meest verkochte item uit de IKEA-collectie - en daarmee zeer waarschijnlijk het meest verkochte meubelstuk überhaupt - de Billy, nota bene een kast die uit slechts tien planken en een handvol schroeven bestaat.

Toch heeft de kast niet de aantrekkingskracht van een stoel of van de lamp, die nu eenmaal voorop loopt in technologische innovaties. Een kast is uiteindelijk een volume met maar één heldere functie: het opbergen van spullen. Dan moet je als ontwerper van goede huize komen wil je daar nog eer aan behalen. Bovendien was de kast lange tijd meer onderdeel van de architectuur dan van de meubelinrichting. Pas in de 17de eeuw komt daarin verandering. Dankzij nieuwe houtwerktechnieken als fijnsnijwerk, fineren, gekleurd lakwerk en inlegwerk met ivoor of natuursteen, wordt de kast een middel om rijkdom en goede smaak te etaleren. Aan het hof van de Lodewijk de Veertiende tot en met de Zestiende is het dressoir met gouden hengsels en Oriëntaalse decoraties de blikvanger in het interieur. Met zijn boek The Gentleman and Cabinet Maker's Directory (1754) lanceert de Britse meubelmaker Thomas Chippendale als eerste een 'merk'; nog steeds is de Chippendalekast uit duizenden te herkennen.

(Artikel gaat verder onder foto.)

Carlton van Ettore Sottsass, 1981. Beeld .
Hey Chair be a Bookshelf van Maarten Baas, 2006. Beeld .
You Can't Lay Down Your Memory door Tejo Remy, 1991. Beeld .

Ziel van huis en bewoner

Sindsdien is de culturele en esthetische waarde van een kast net zo belangrijk als functionaliteit. Dankzij de 'Billy' kost spullen opbergen niet meer dan een paar tientjes. Dus bedachten ontwerpers Karel Boonzaaijer & Pierre Mazairac in het ik-tijdperk van de jaren tachtig het wandmeubel Vision dat bestaat uit losse kubussen van verschillende kleuren en afmetingen. Hiermee kan de consument zijn eigen minimalistische sculptuur bouwen. Ook de ontwerper gebruikt de kast voor zelfexpressie trouwens. 'Hey Chair be a Bookshelf' van Maarten Baas bestaat uit afgedankte IKEA-meubelen waarin geen boek nog rechtop kan staan.

Een kast weerspiegelt niet alleen de ziel van het huis maar ook van de bewoner. Het inspireerde Tejo Remy tot het ontwerp van misschien wel de bekendste kast van Nederlandse makelij. Zijn ladenkast is letterlijk een verzameling tweedehandsladen, losjes bij elkaar gehouden door een spanband. Voor elke gebeurtenis is een speciaal plekje. Een romantisch doosje met decoraties voor de trouwfoto's. Een onooglijk metalen laatje voor de hypotheekpapieren. De kast heet officieel dan ook 'You Can't Lay Down Your Memory'.

Wat de kast onderscheidt van andere meubels is dat het niet zozeer een verlengstuk is van ons lichaam (zoals de stoel) maar van onze geest. Geen wonder dat wat in de kast staat inmiddels ook weer mag, nee, gezien móét worden. This Mortal Coil van Ron Arad is niets meer dan een ragfijne metalen strip die in elke gewenste vorm over de muur kan slingeren. Zodat alle aandacht kan uitgaan naar dat souvenir uit Afrika, een filosofisch boek, die oergezellige kroegfoto. De hedendaagse kast is een gematerialiseerde Facebookpagina waaraan je iemands persoonlijkheid kunt aflezen.

(Artikel gaat verder onder foto's.)

Wedstrijd Kast van de Toekomst

De Volkskrant en meubelfabrikant Pastoe organiseren een ontwerpwedstrijd voor (beginnende) ontwerpers.

Vraag: hoe ziet de kast van de toekomst er uit?

De winnaar gaat met Pastoe mee naar de Salone Del Mobile in Milaan.

Als je wilt deelnemen aan de wedstrijd of de wedstrijd van dichtbij wilt volgen, schrijf je dan in voor de nieuwsbrief. De wedstrijd gaat van start op 18 oktober, tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven.

Zie: volkskrant.nl/designcontest

Vision door Karel Boonzaaijer & Pierre Mazairac, 1985. Beeld .
Billy van IKEA, 1981. Er zijn 40 miljoen stuks van verkocht. Beeld .
This Mortal Coil van Ron Arad, 1993. Beeld .
Baby Trolley door Joe Colombo, 1968. Beeld .
Drents boogkabinet, circa 1850. Beeld .

Veranderende wereld

Juist in het digitale tijdperk zal deze cerebrale functie van de vitrine voor tastbare ervaringen en digitale kleinoden steeds belangrijker worden. Waar bewaren we herinneringen als onze eerste selfie of die herinneringssite voor een dierbare? Jon Stam neemt een voorschot op deze toekomst met zijn Cabinet of the (Material and Virtual) World. Materiële herinneringen worden opgeborgen in compacte laden. Aan de achterkant van de kast zijn QR-codes waarmee een internetbestand kan worden geopend op de smartphone.

De kast is een venster op ons innerlijk, maar moet ook een weerspiegeling zijn van een veranderende wereld. Want wonen en werken lopen steeds meer door elkaar. Ook gezinssamenstellingen veranderen sneller en we verhuizen vaker. De kast van de toekomst zal zich aan deze nieuwe leefomgeving moeten aanpassen, bijvoorbeeld door een vederlichte en eenvoudige doe-het-zelfconstructie die kan variëren in functionaliteit. Alleen door te veranderen, blijft de kast onmisbaar.

Artnouveau-kast, circa 1900. Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden