EEN NORMALE PARTIJ IN WORDING

NU DE begroting voor het verkiezingsjaar praktisch is vastgesteld, kan het slagveld voor de verkiezingen redelijk worden overzien...

MARCEL VAN DAM

De belangrijkste conclusie is dat er van een slagveld helemaal geen sprake zal zijn. Zelden zal er een begroting zijn opgesteld die zo weinig weerstand oproept als de laatste begroting van het kabinet-Kok. Alle coalitiepartijen hebben iets van hun gading gekregen, zij het dat de lastenverlichting voor de burgers eigenlijk niets voorstelt.

Als je de bedragen die worden genoemd omslaat over het aantal huishoudens, dan praat je over nog geen tientje in de maand. Duisenberg overdrijft dan ook als hij van deze lastenverlichting een oververhitting van de economie vreest.

'Als de regering doet wat het CDA vorig jaar heeft gevraagd, dan zijn wij tevreden', verklaarde het CDA-Kamerlid Terpstra als reactie op het begrotingsoverleg. Nooit werd in één zin duidelijker gemaakt hoe hopeloos de positie van het CDA als oppositiepartij is.

Het CDA-Kamerlid Lansink, die in het kader van het ouderenbeleid niet meer mag terugkomen als Kamerlid, zei het op de radio nog duidelijker toen hem verweten werd dat de oppositie niet veel voorstelt: 'Wat moet je voor oppositie voeren tegen een kabinet dat een beleid voert dat het CDA ook had willen voeren'.

Vanaf de vorming van het paarse kabinet stond natuurlijk vast dat het CDA als oppositiepartij grote problemen zou krijgen. Vooral mentaal. Want ga er maar eens aanstaan: je bent nooit anders gewend geweest dan aangesproken te worden als vertegenwoordiger van de partij die hoe dan ook regeerde. Als je in Nederland iets wilde regelen of ritselen, moest je bij het CDA zijn.

De christen-democraten konden die positie verwerven bij de gratie van het feit dat VVD en PvdA elkaar beurtelings uitsloten als regeringspartner.

Ook programmatisch was de positionering van het CDA het resultaat van de tegenstelling tussen PvdA en VVD. Het CDA zat altijd in het midden als de begeerde bruid, en maakte daar schaamteloos gebruik van.

In één klap, van het ene op het andere uur op de avond van de laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal, kwam daar totaal onverwacht een eind aan. Gedwongen om haastig van leider te wisselen, werd de verkeerde man gekozen - uitgaande van de veronderstelling dat je oppositie kunt voeren vanuit dezelfde mentaliteit als waarmee je regeert. Het gezeur over de positie van Heerma en het eindeloos getalm om aan de marteling een eind te maken, heeft verborgen dat het CDA als oppositiepartij allang met lege handen staat.

Nu, een jaar voor de volgende Kamerverkiezingen, onder aanvoering van een nieuwe, nog weinig gezaghebbende fractievoorzitter, moet worden begonnen aan een proces dat eigenlijk van het CDA een normale politieke partij moet maken.

Een partij die zijn kader en kiezers niet in de eerste plaats verzamelt op basis van de vanzelfsprekende regeermacht, maar net als andere partijen op basis van een programma, de persoonlijke aantrekkingskracht en overtuigingskracht van een lijsttrekker en het enthousiasme van mensen die niet in de eerste plaats worden gemotiveerd door het toekomstig maatschappelijk profijt.

De problemen die nu al rijzen bij de vernieuwing van de fractie, vormen pas het begin van een weinig belovende aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar mei.

In de begroting van het kabinet-Kok is op alle beleidsterreinen waar het CDA had willen scoren extra geld uitgetrokken. De klassen worden kleiner, voor de thuiszorg is meer geld, de wachtlijsten in de gezondheidszorg worden korter, de belastingen gaan omlaag, de armoede wordt bestreden, de kinderbijslag wordt verhoogd, iedereen gaat er in koopkracht op vooruit.

Om de problemen nog groter te maken dan ze al zijn, heeft De Hoop Scheffer in een reactie op deze goed-nieuwsshow aangekondigd dat het CDA in september met een tegenbegroting zal komen. Nu heb ik als Kamerlid van de PvdA in oppositie heel wat ervaring met tegenbegrotingen, en ik denk er met afgrijzen aan terug. Het maken ervan vreet onevenredig veel tijd en energie omdat je niet over een ambtelijk apparaat beschikt.

Omdat je bij de begrotingsbehandeling met goed fatsoen geen alternatieve voorstellen kunt doen zonder daar financiële dekking voor aan te geven, moet je elders op de begroting bezuinigingen voorstellen. Dat maakt je in de campagne extra kwetsbaar.

Temeer omdat verreweg de meeste, zo niet alle alternatieve voorstellen die bij de algemene beschouwingen in het kader van een tegenbegroting worden gedaan door de fracties van de regeringscoalitie zullen worden afgestemd. Je blijft dan met de enorme kater zitten dat je niets hebt binnengehaald, maar wel hebt aangegeven waar je zou bezuinigen.

In het kader van oefeningen in democratie is een tegenbegroting iets heel moois. Als aanloop naar een verkiezingscampagne is het een ramp.

Heeft De Hoop Scheffer nog geen sores genoeg?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden