Een nieuwe wet als wonderdokter

Werknemers die vroeger vanzelfsprekend in de WAO verdwenen, moeten er nu met hulp van hun werkgever uit zien te komen....

Nederland is gezonder geworden. Althans, als je de cijfers mag geloven. Met de nieuwe WIA, de opvolger van de WAO, worden dit jaar opeens veel minder mensen ziek verklaard dan voorheen. Na een halfjaar kunnen de eerste ervaringen met de WIA worden opgetekend. Is de Nederlandse werknemer echt gezonder geworden of is het een papieren werkelijkheid, omdat de poort naar een uitkering nog maar op een kier staat?

De eerste cijfers van uitkeringsinstantie UWV laten niets aan duidelijkheid te wensen over. Veel minder werknemers kloppen aan voor een uitkering, het aantal afgekeurde werknemers is buitengewoon laag. UWV is tegenwoordig het Lourdes van het noorden, schamperde FNV-voorzitter Agnes Jongerius. ‘Mensen gaan er ziek heen en komen gezond weer terug.’

In totaal kregen in het eerste kwartaal 3200 mensen een uitkering, van wie zevenhonderd een volledige en duurzame ‘IVA’-uitkering (zie inzet). Van die zieken wisten keuringsartsen zeker: die zijn volledig uitgeschakeld en worden nooit meer beter.

In 2004 was de instroom in de ‘oude’ WAO per kwartaal bijna vijf maal hoger. Anno 2006 kunnen volgens de nieuwe keuringseisen negen van de tien aanvragers nog geheel of gedeeltelijk aan de slag.

Arjen Keizer (33): ‘Twee jaar geleden viel ik uit als gevolg van depressieve klachten. Mijn werk als IT’er bij KPMG kon ik niet meer doen. Pas na een halfjaar werd de diagnose gesteld: ‘stoornis van Asperger’, een vorm van autisme. Mede dankzij de WIA heeft mijn werkgever moeite gedaan een passende baan te creëren. Ik doe nu administratief werk bij de IT-afdeling. Ik ben er blij mee. Thuiszitten is niet goed voor me.’

Wat bij een groot bedrijf als KPMG wel lukt, is echter een van de grootste problemen van de WIA. Iedere werknemer die voor meer dan 20 procent wordt goedgekeurd, moet aan het werk blijven. Wie meer dan 65 procent arbeidsgeschikt wordt bevonden, moet dat werk zelfs vinden binnen het eigen bedrijf. En dat is voor veel kleine en middelgrote bedrijven onbegonnen werk.

‘We hebben de intentie werknemers in dienst te houden’, zegt Alfred van Delft, coördinator sociale zaken bij de koepel van het midden- en kleinbedrijf MKB Nederland. ‘Maar de praktijk bij kleine bedrijven is weerbarstig. Daar zijn vaak geen functies in de luwte.’ Neem een schildersbedrijfje. Wat moet iemand daar nog doen als hij niet meer kan schilderen?

Bedrijfsarts Rob Hoedeman van Arboned ziet hetzelfde probleem als iemand wel een gedeeltelijke WGA-uitkering krijgt (zie inzet), dus 35 tot 80 procent wordt afgekeurd, maar met zijn resterende capaciteiten aan het werk moet blijven. ‘Bij grote bedrijven kunnen die werknemers vaak naar een andere baan worden overgeplaatst, bij kleine niet.’ En moet de zieke voor een nieuwe baan buiten het eigen bedrijf zoeken, dan speelt de leeftijd een cruciale rol, zo bleek uit een enquête die Hoedeman onder veertig collega’s hield. ‘Voor de oudere werknemer is de WIA een glijbaan naar de bijstand.’

Hoewel Nederland minder ziek lijkt, komt bij de 25 UWV-kantoren nog steeds elke drie minuten een werknemer binnen voor een WIA-uitkering. Uiteindelijk krijgt een op de tien aanvragers een volledige en duurzame IVA-uitkering. Vier aanvragers krijgen een loonaanvulling uit de WGA. Ruim de helft gaat met lege handen naar huis en moet weer aan het werk. Lukt dat niet, dan rest een werkloosheidsuitkering of bijstand.

Jan Vlaanderen, directieadviseur werkgeverszaken bij UWV, heeft een verklaring voor de lage instroom in de IVA. ‘Keuringsartsen geven iemand niet graag het stempel ‘afgeschreven voor altijd’. Ze kijken het liever nog even aan. Een deel van de WGA’ers zal op den duur doorstromen naar de IVA.’

Huib Adriaansz (54): ‘Twee jaar geleden kreeg ik een herseninfarct. Ik was computerprogrammeur bij De Nederlandsche Bank, waar ik bruto 3300 euro per maand verdiende. Nu zit ik in een een rolstoel en mijn rechterarm doet niet meer wat ik wil. Ik krijg een IVA-uitkering. Als alleenstaande kan ik daar goed van rondkomen.’

Vriend en vijand noemt de uitkering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten, de IVA-uitkering, het beste onderdeel van de nieuwe wet. ‘Ernstig gehandicapten krijgen een goede uitkering’, erkent Huub Wolfs, secretaris van de Landelijke Vereniging van Arbeidsongeschikten (LVA). ‘Mensen hebben zekerheid. Tot je 65ste ben je gevrijwaard van herkeuringen.’ Zeker als binnenkort de uitkering omhoog gaat naar 75 procent, is dat onderdeel van de wet goed geregeld, vindt Wolfs. Een ander voordeel is dat steeds meer werkgevers en werknemers er onderling zelf uitkomen, en het dus niet tot een WIA-aanvraag komt.

Maar daarmee is het voor de ervaringsdeskundigen wel gedaan met de complimenten voor de WIA. Het ergste, vindt Wolfs, is dat ‘bijna niemand’ meer een uitkering krijgt. Hij wijt het aan de strengere keuringscriteria. Anders dan voorheen kijken de keuringsartsen naar het loonverlies dat iemand door zijn handicap oploopt, en niet meer naar het verlies aan krachten. UWV vergelijkt het oude loon met het salaris dat iemand nog zou kunnen verdienen in een theoretische nieuwe baan die op basis van de ingetypte beperkingen uit de computer rolt.

Volgens Wolfs hebben werknemers uit de lage inkomensgroepen daarbij een groot nadeel. Hun loonverlies is vaak kleiner dan 35 procent, simpelweg omdat ze al niet veel verdienden. Werknemers met een hoog inkomen, verliezen door een handicap makkelijker 35 procent van hun loon dan minderbedeelden. ‘Rijken hebben veel loonverlies als hen iets overkomt. Maar voor de lage inkomens vindt de computer altijd nog wel een functie op een bijna vergelijkbaar loonniveau’, verklaart Wolfs. Hij vindt het systeem erg oneerlijk. ‘Iedereen verzekert zich toch tegen arbeidsongeschiktheid?’

Arnon Mantel (56): ‘Ik zit sinds kort in de WW. Ik ben 35 jaar kabellasser geweest: hele dagen ploeteren in het zand. Ik verdiende netto bijna 1500 euro per maand. De laatste jaren kreeg ik een nekhernia en een rughernia. Volgens de arbeidsdeskundige kan ik werk doen dat fysiek niet al te zwaar is. Op een bus of taxi bijvoorbeeld. Ik hoop dat het lukt.’

Demissionair minister De Geus (CDA) van Sociale Zaken erkent dat er nog kinderziektes zijn, maar is over het algemeen heel tevreden over de WIA. ‘Het is bemoedigend te zien dat veel mensen aan het werk blijven. Dat is toch de overheersende eerste impressie.’ Dat het aantal bezwaar- en beroepsprocedures bij UWV oploopt, wijt de minister vooral aan onwennigheid met de nieuwe regels.

Een gezonder Nederland of een papieren werkelijkheid? De minister: ‘Dit is hoe gezond Nederland is, en hoe gezond Nederland altijd is geweest. Het beeld van een ziek land was het gevolg van een ontspoorde WAO-praktijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden