Een nieuwe rol voor de oude wereld

De opkomst van China roept veel vragen op, onder meer of het de leidende mondiale rol van een met zichzelf worstelend Europa zal overnemen. Zoals een columnist het stelde: 'Er is maar weinig dat Europese regeringen kunnen doen in Oost-Azië, behalve dienen als marketingmanagers voor hun eigen zakenleven'. Met noch het diplomatieke gewicht, noch de militaire kracht om een indruk te maken in de regio zou Europa de krachtpatserij beter aan de Verenigde Staten kunnen overlaten. Maar dit hoeft niet het geval te zijn.


Voor Europa zijn de implicaties van de opkomst van China verstrekkend, om te beginnen met de strategische 'draai' van de VS richting Azië. Na meer dan 70 jaar als topprioriteit van de VS begint Europa zijn geprivilegieerde positie te verliezen in de ogen van Amerikaanse beleidsmakers. Desondanks zijn waarschuwingen dat het Atlantische partnerschap zal eroderen zeer voorbarig. Het is veelzeggend dat de regering-Obama de term 'draai' heeft vervangen met 'her-balanceren'. Dat weerspiegelt de erkenning dat de groeiende Chinese economische dominantie niet het belang teniet doet van de Europese Unie, die de grootste economische entiteit ter wereld blijft en een leidende bron van innovatie.


Dit wil niet zeggen dat de opkomst van Azië geen aanpassingen zal vereisen. Toen de industriële revolutie begon, begon het Aziatische aandeel in de wereldeconomie te dalen van meer dan 50procent tot slechts 20procent in 1900. Tegen de tweede helft van deze eeuw wordt verwacht dat Azië zijn voormalige economische overheersing zal herstellen.


Historici waarschuwen vaak dat de angst en onzekerheid die worden gegenereerd door de opkomst van nieuwe machten ernstige conflicten kunnen veroorzaken, zoals Europa een eeuw geleden ervoer toen Duitsland het Verenigd Koninkrijk voorbijstreefde qua industriële productie. Met een Azië dat gespleten wordt door territoriale disputen en historische spanningen is het bewaren van een stabiel veiligheidsevenwicht niet makkelijk. Maar er zijn krachten die hierbij kunnen helpen.


In de jaren negentig drongen sommigen aan op een beleid van indamming jegens China. President Clinton wees dat advies af: het zou onmogelijk zijn om een anti-China alliantie te smeden, gezien de wens van China's buren er goede relaties mee te blijven onderhouden. En, nog belangrijker, het zou toekomstige vijandschap met China gegarandeerd hebben. Clinton koos voor een beleid dat 'integreer en verzeker' genoemd zou kunnen worden. Terwijl China werd verwelkomd bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO), blies Amerika zijn veiligheidspact met Japan nieuw leven in.


Als China een 'vreedzame opkomst' nastreeft zullen zijn buren zich concentreren op het opbouwen van sterke economische relaties met het land. Als het echter zijn macht zal laten gelden, zullen zijn buren proberen de macht in evenwicht te brengen, met de aanwezigheid van de Amerikaanse marine als achtervanger.


Waar past Europa in dit plaatje? Om te beginnen zou het gevoelige exporten moeten monitoren en tegenhouden om te vermijden dat de veiligheidssituatie gevaarlijker wordt voor de VS. Zelfs in handelstermen heeft Europa belang bij regionale stabiliteit en veilige vaarroutes.


Verder kan Europa bijdragen aan de ontwikkeling van normen die het veiligheidsmilieu vormgeven. Zo kan Europa bijvoorbeeld een belangrijke rol spelen bij het versterken van een universele interpretatie van de VN-conventie inzake Zeerecht, vooral omdat de VS het verdrag niet eens geratificeerd hebben.


Het aanpakken van transnationale problemen vereist brede internationale samenwerking waarbij ook Europa een belangrijke rol te spelen heeft. Tenslotte is er de vraag van de waarden en normen. Europa heeft samen met de VS al Chinese eisen om meer internetcensuur weerstaan.


De ervaring in andere landen leert dat politieke veranderingen zich vaak voordoen als het per capita inkomen de 10.000 dollar bereikt. Als zo'n verandering zal gebeuren, zal Europa een ingang hebben om zijn kernwaarden nog effectiever te promoten.


Of het Chinese economische belang in een onpartijdige wereld gebaseerd op de rechtsstaat zal leiden tot een grotere bescherming van individuele rechten moeten we nog zien. Dat kan alleen China beslissen. Maar Europa kan het wel krachtig bepleiten.

Vertaling Melle Trap

© Project Syndicate.

JOSEPH NYE

is hoogleraar aan Harvard University en schrijver van The Future of Power.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden