Een nieuwe meesterzet uit Rwanda

Rwanda helpt voormalige vijand Congo om de rust in Oost-Congo te herstellen. Het doel: invloed behouden...

Het is een even mooie als dubbelzinnige naam. Umoja Wetu heet de gezamenlijke militaire operatie van Congolese en Rwandese regeringstroepen in het oosten van Congo: onze eenheid. De eenheid van de twee deelnemende landen dus, zo kan men denken. Maar ook: de eenheid die Rwanda zelf ziet tussen het eigen gebied en dat van Oost-Congo.

Want dat is, zo weet Paul Kagame, de president van het kleine en overbevolkte Rwanda, altijd het perspectief geweest. Niet toevallig zijn in de hoofdstad Kigali oude landkaarten te vinden waarop de grens tussen Rwanda en het oosten van Congo helemaal niet bestaat. Het gebied is een ‘eenheid’, met name voor de Tutsi’s.

De macht van de Tutsi’s in het Grote Merengebied kreeg pas weer geldigheid in 1994, toen het rebellenleger van Kagame in Rwanda een einde wist te maken aan de volkenmoord op voornamelijk Tutsi’s, die op gang was gebracht door de kliek rond Hutu-president Juvénal Habyarimana. Maar de macht bracht geen rust.

De Hutu-génocidairs vluchtten namelijk voor een deel naar het oosten van wat toen nog Zaïre heette. Zij hergroepeerden zich, mengden zich steeds meer met de lokale bevolking en werden actief in de plundering van grondstoffen in het gebied. Maar daarnaast gold voor hen dat de genocide nog altijd ‘niet afgemaakt’ was.

Kagame en zijn Tutsi-regering hebben de dreiging die hiervan uitging jarenlang ook voor eigen gewin gebruikt. De aanwezigheid van moordenaars in Oost-Congo gaf Rwanda immers steeds een excuus om militair over de grens te opereren, maar daarbij tegelijkertijd ook de eigen economische belangen veilig te stellen.

De laatste jaren speelde de Congolese Tutsi-generaal Laurent Nkunda hierbij een sleutelrol. Nkunda had zijn trouw aan Rwanda al in 1994 bewezen door aan de zijde van Kagame te vechten. Toen Rwanda in de jaren negentig in Congo een nieuwe oorlog op gang bracht, was Nkunda opnieuw een belangrijke bondgenoot.

Maar eind vorig jaar ging Nkunda voor Rwanda over de schreef. De generaal, die leider was van de Congolese rebellenbeweging CNDP, toonde steeds megalomaner ambities. En in zijn strijd tegen de Hutu-beweging FDLR bleek hij zelf een niets en niemand ontziende moordenaar te zijn.

De beschuldigende vinger liep via Nkunda rechtstreeks naar Rwanda. Zo verscheen een VN-rapport waarin Rwandese militaire steun voor Nkunda’s CNDP werd aangetoond. Voor landen als Nederland, die Rwanda in de wederopbouw na de genocide hebben geholpen, was het aanleiding hun steun aan Kagame op te schorten.

Dat op zich deerde Kigali nog weinig, zolang de machtigste bondgenoten, de VS en Groot-Brittannië, Rwanda maar de hand boven het hoofd bleven houden. Maar ook uit die hoek kwam steeds meer kritiek. Daarmee werd het voor Paul Kagame tijd ‘onze eenheid’ op een nieuwe manier te bewerkstelligen.

En dus kwam hij met de Congolese president, Joseph Kabila, tot het akkoord over militaire samenwerking in het oosten van Congo. Nkunda, de tot voor kort trouwe bondgenoot, werd eerst door eigen mensen uit de CNDP aan de kant geschoven en kort daarna in Rwanda gearresteerd.

Niet in Congo dus. Opzettelijk niet. Kabila wil de Congolese rebel berechten. Maar voor Rwanda is Nkunda een welkome onderhandelingstroef. Nu immers kan de regering in Kigali eisen stellen. Niet alleen voor de ontwapening van de FDLR en andere Hutu-rebellen, maar zeker ook voor Rwanda’s eigen economische toekomst.

Want dat blijft het achterliggende perspectief. Een Rwanda dat Congo militair helpt om de rust in het oosten te herstellen, is een Rwanda dat in ruil daarvoor Kabila zal dwingen om Kigali invloed te laten houden in het gebied. Een nieuwe meesterzet van Kagame. Totdat Congolese onvrede over Rwanda’s macht tot nieuwe ellende zal leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden