Een nieuw verhaal van Anna Seghers

Geboren werd ze eind 1900 in Mainz als Netty Reiling, dochter van een handelaar in kunst en antiek, maar beroemd werd ze als Anna Seghers, de schrijfster van Das siebte Kreuz....

Onder hen bevond zich Anne Seghers. Ze vluchtte in 1933 naar Frankrijk, want haar leven liep ernstig gevaar; ze was van joodse afkomst en communiste. Toen Hitlers troepen Parijs bezetten, moest ze opnieuw vluchten. In 1941 bereikte ze Mexico. Over het lot van vluchtelingen schreef ze in de oorlog de roman Transit.

Na de oorlog keerde ze terug naar Berlijn, ging zich inzetten voor de DDR en bepaalde met Bertolt Brecht het gezicht van de Oost-Duitse literatuur. Ze was van 1952 tot 1978 voorzitter van de vereniging van schrijvers in de DDR. Wat in de DDR gebeurde, had niet altijd haar instemming. Maar ze was tegen openlijke protesten en pleegde liever 'stille diplomatie'. Christa Wolf heeft over haar geschreven dat zij de problemen en conflicten in de DDR niet ontkende, maar zich verzette tegen de gedachte dat die onoplosbaar zouden zijn.

Anna Seghers stierf in 1983. Dat er onlangs een nieuw verhaal van haar is verschenen, is dan ook een klein wonder. Jans muss sterben (Aufbau; fl 34,40) werd nooit eerder gepubliceerd. Het verhaal zat tussen papieren die zij in 1940 in Parijs achterliet. Na de oorlog kwamen ze in het bezit van haar zoon, Pierre Radvanyi. Die ontdekte kortgeleden het verhaal.

Anna Seghers schreef het in 1925 in Mainz. Ze was toen net gepromoveerd op het proefschrift Jude und Judentum im Werke Rembrandts, en haar eerste verhaal was verschenen: Die Toten auf der Insel Djal - Eine Sage aus dem Holländischen. Mainz is vermoedelijk ook de stad waar Jans muss sterben zich afspeelt. Het jonge arbeidersgezin Jansen woont in een huurkazerne met een binnenplaats, waar het stinkt naar rottend afval, gelegen nabij een rivier en een brug. Jans is een jongen van 7 jaar die op een kwade dag wordt getroffen door een dodelijke ziekte. 'Niemand weet of Jans Jansen op deze dag viel omdat hij duizelig was, of dat hij pas duizelig werd, omdat hij was gevallen', luidt de eerste zin.

Jans muss sterben is vooral een verhaal over gevoelens en over de onmogelijkheid die gevoelens te uiten. Martin en Marie Jansen zijn al snel na hun huwelijk van elkaar vervreemd geraakt. Maar de kleine Jans geeft aan hun uitzichtloze bestaan een nieuwe inhoud; op hem zijn al hun gevoelens en hoop gericht. Vooral voor zijn wat trage, verlegen vader stort na Jans' ziekte een wereld in elkaar. Seghers: 'En nu was de aarde gebarsten. Dat was niet meer het ronde gezicht van Jans, de plek waar zijn toekomst lag verankerd, het toneel van zijn dromen, dat was een vreemd onbekend gezicht, waar al zijn hoop op afketste.'

Het is opmerkelijk hoe goed de jonge Anne Seghers zich reeds kon verplaatsen in de gevoelens van anderen en een bepaalde atmosfeer kon scheppen. Jans sterft inderdaad, maar niet dan nadat hij nog een heldendaad heeft verricht. Hij kruipt en klimt onder de ogen van de jongens uit de buurt onder de brug door. Daarna begaf zijn hart het. 'Maar zoveel vreugde als er überhaupt in plaatsvond, zoveel vreugde was er gedurende die twee minuten in.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden