Een nieuw museum in de stad waar Beethoven misschien wel werd geboren

In het Geelvinck Muziek Museum kunnen bezoekers zelf piano spelen

120 verweesde piano's hebben een huis gevonden in Zutphen, de plaats waar misschien ook Beethoven is geboren. Spinetten, fortepiano's, klavichords en tafelpiano's, allemaal te zien in het Geelvinck Muziek Museum.

Een bezoeker in het Geelvinck Muziek Museum. Beeld Marlena Waldthausen

Werd Ludwig van Beethoven geboren in Zutphen? Klinkt vreemd, maar hou die gedachte even vast. De vraag wordt opgeworpen in het nieuwe Geelvinck Muziek Museum in Zutphen, dat eind juni openging. Tientallen historische piano's vonden er een onderkomen. Op de eerste verdieping is een kleine expositie gewijd aan Beethoven (1770-1827). Nu eens niet in de vorm van een levensloop, het is een overzicht van elpeehoezen.

Illustraties op de hoezen vertellen iets over de manier waarop door de eeuwen heen naar de componist werd gekeken. Zo zien we een revolutionair tafereel uit de napoleontische tijd die ook Beethovens tijd was. Een andere hoes laat een recentere revolutie zien: een grote menigte verzameld bij de Brandenburger Tor in Berlijn in de tijd dat de Muur viel. Een deel uit Beethovens negende symphonie, met de bekende tekstregel 'Alle Menschen werden Brüder', is sinds 1985 het Europese volkslied. De expositie is een speelse toevoeging aan de instrumenten uit de Geelvinckcollectie.

Het museum beheert samen met het Amsterdamse Pianola Museum de grootste Nederlandse collectie piano's uit de 18de en 19de eeuw. Bij gebrek aan een goede accommodatie raakten de ongeveer 120 muziekinstrumenten de afgelopen jaren verweesd. Enkele stukken waren te zien in het Geelvinck Hinlopen Huis aan de Herengracht, maar in de stijlkamers van dit Amsterdamse grachtenpand ontbrak ruimte. Het meeste 'klinkend erfgoed' stond in depot.

'We waren al langer op zoek naar nieuwe huisvesting toen deze locatie beschikbaar kwam', zegt algemeen directeur Jurn Buisman van de twee Geelvinckmusea. In het Zutphense patriciërshuis De Wildeman zat tot vorig jaar het Henriëtte Polakmuseum, dat eerder dit jaar is verhuisd. Alles bleek te kloppen in het monumentale pand. 'Bezoekers komen niet alleen voor de instrumenten, maar ook voor de sfeer eromheen. Je wilt daarom dat die twee op elkaar aansluiten.' Het herenhuis aan de monumentale Zaadmarkt heeft geen volledig ingerichte stijlkamers, maar de schilderijen en gebruiksvoorwerpen ademen de geest van de 18de en 19de eeuw. Vrijwel alle leden van de toetsenfamilie zijn vertegenwoordigd in het drie verdiepingen tellende museum: spinetten, fortepiano's, piano's, klavichords en tafelpiano's. Het oudste instrument is een spinet uit 1742. Opvallend zijn de verticale vleugels: piano's waarvan de vleugel niet horizontaal ligt, maar recht omhoog staat tegen de muur. Pas kwam er een bijzonder exemplaar bij: het museum wist op een Franse veiling de hand te leggen op een tafelpiano die ooit werd bespeeld koningin Marie Antoinette, de vrouw van Lodewijk XVI.

Het Geelvinck Muziek Museum wordt geen stil, statig instituut, verzekert Buisman. Bezoekers kunnen zelf piano spelen, er komt een concertprogramma en de zolder herbergt een open depot dat dienst gaat doen als restauratie-atelier. En dan is er nog die intrigerende vraag waarmee het publiek wordt geconfronteerd: is Beethoven geboren in Zutphen?

Het officiële geboortehuis van de componist in Bonn is een toeristische attractie. 'Tot in de 19de eeuw stond in de schoolboeken dat Beethoven in Zutphen ter wereld kwam. Hij zou hier geboren kunnen zijn', zegt Buisman, met de nadruk op 'kunnen'. 'Beethoven zelf heeft altijd beweerd dat hij niet in 1770 maar in 1772 is geboren. Welnu, er zijn aanwijzingen dat zijn ouders in 1772 in Zutphen waren met een muziekgezelschap en dat er toen ene Ludwig is geboren in het Franse logement van de stad.'

Ludwig zou een doopcertificaat hebben gekregen van een eerder geboren en overleden broertje met dezelfde naam, dat in Bonn was geboren. Harde bewijzen? Ach, het is een mooi verhaal en niemand heeft tot nu toe het tegendeel bewezen.

Geelvinck Muziek Museum, Huis De Wildeman, Zutphen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.