Een nieuw ding tussen de dingen

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: hoe andermans emoties tot kortsluiting kunnen leiden en hoe een geldpakhuis een warme golf van gelukzaligheid veroorzaakt.

Michael Dean: Qualities of Violence Beeld Michael dean

Haarlem, 27 januari

Emoties, emóóóties. Volgens de criticus John Ruskin geven heftige emoties 'ons een vals beeld van de werkelijkheid' - een man naar mijn hart. Maar wie luistert er nog naar hem, ongelukkig getrouwd en al 115 jaar dood bovendien? Emoties worden inmiddels per pond geserveerd. Uw koffiemoment is emotie, politici voeren hun taak uit met natte ogen en wie niet huilt bij de schilderijen van Mark Rothko moet wel van steen zijn. Soms wordt het me allemaal een beetje, nou ja, véél.

Goed. Ik werd gelokt door een sterk, angstaanjagend idee van kunstenaar Melanie Gilligan: een film over een toekomstig apparaat, te dragen in de mondholte, dat ons in staat stelt emoties van anderen fysiek te ervaren. Quelle horreur! Ze maakte er een 'experimentele sciencefiction mini-serie' over die in delen in Casco in Utrecht, De Hallen in Haarlem en De Appel in Amsterdam worden vertoond: The Common Sense. Natuurlijk - sciencefiction is soms voorspelbaar - loopt het niet zo best af met de mensen die massaal dit apparaatje, The Patch, gaan gebruiken.

In de Hallen in Haarlem zag ik op tien schermen de eerste tien afleveringen (de eerder in Utrecht vertoonde delen zijn er ook te zien). In deze nabije toekomst wilde ik absoluut niet belanden. Waar werknemers zonder Patch ontslagen worden en andermans emoties tot kortsluiting kunnen leiden. Als het systeem uitvalt, blijken de mensen geen eigen emoties meer te hebben.

Het gegeven deed me denken aan het boek dat ik vorige zomer slechts met behulp van vele cocktails uitlas: The Circle van Dave Eggers. Literair gezien een dorre vlakte, maar goed doordacht en doorgevoerd was het wèl, die door een Google/Facebook/Apple-achtig bedrijf gedomineerde wereld waar privacy een misdaad is.

Ik schoof van scherm naar scherm. Hulde voor Gilligans premisse, maar toch hoopte ik per deel dat de serie de dystopische B-film zou ontstijgen. Helaas. Het verhaal kachelt mechanisch voort richting sociale chaos, er is nauwelijks ruimte voor zijlijnen, de dialoog is van marxistisch-leninistische trekdrop ('Look at how it's helping our struggle') en er is niet één karakter dat echt beroert. Ik rolde mijn mouw op en ja hoor, daar had je het al: géén kippevel. In de toekomst misschien een misdaad, maar hier en nu mag het nog.

Melanie Gilligan: The Common Sense Beeld Melanie Gilligan

Amsterdam, 27 januari

A kiss with a fist is better than none, zongen Florence and The Machine, maar een kus met een vuist zoals te zien op het affiche van de tentoonstelling van Michael Dean in De Appel, eentje die eruit ziet alsof-ie met beton of ijzer is omwikkeld - die blief ik niet. Dan heb ik liever niets.

Deze Dean is schrijver, dichter, fotograaf, beeldend kunstenaar en werkt dus graag met beton en andere industriële materialen, aldus de website van De Appel. Die meldt ook dat 'taal en beeld in zijn werk hand in hand gaan', het soort informatie dat mij in lang en diep gepeins doet verzinken. Hoe zoiets voor te stellen, die taal en dat beeld die hand in hand gaan: als kleuters die paarsgewijs staan te wachten bij de klaar-overs? Of toch eerder als puistige gymnasiasten die zich in de pauze achter de gymzaal terugtrekken om te tongzoenen? Hoe dan ook, ik ging naar De Appel om nieuwe afleveringen van Gilligans film te zien, maar het liep allemaal anders; het was de tentoonstelling van Dean waarin ik verzeild raakte.

Het begin was vertrouwd: provisorisch getimmerde kamers waarin je kleine druifachtige ballonnetjes en een paar foto's aantrof, alsmede enkele vreemd fallische sculpturen die me aan olifanten-poten deden denken; ook lagen er boeken met een onbegrijpelijk schrift - dat was waarschijnlijk waar de taal en het beeld hand in hand gingen. Vroeger maakten zulke installaties nog wel eens de puzzelaar in mij los; tegenwoordig doen ze me steeds vaker prevelen wat ik een lijzige Brit laatst in de beeldengalerie van het Victoria & Albert Museum tegen zijn al even lijzige vriendinnetje hoorde zeggen: stuff and stuff and more stuff.

Geen kus met een vuist, maar een gaap uit een mond.

Op de tweede verdieping wachtte een verrassing. Het glom en het schitterde en het bestond uit veel en het vulde een museumzaal van plint tot plint. Stuff and stuff and... Ay Caramba!: een geldpakhuis!!

Je kon er in. Een kinderdroom ging in vervulling. Je mocht erop lopen. Dat voelde gladder dan verwacht. Een sneeuwengel van geld maken dorstte ik niet, maar was er iemand met een 'Patch' in de buurt geweest - hij had een warme golf van gelukzaligheid gevoeld. Had er een fotograaf in de zaal gestaan - ook die was er niet - dat had-ie het kunnen vastleggen: de middelbare vrouw met het verregende haar te midden van een stuk of zoveel miljoen muntjes: Portrait of the art-critic as the worlds richest duck. Dat portret had heel goed in een tentoonstelling als deze gepast. Een nieuw ding tussen de dingen, more stuff.

INFO

Melanie Gilligan: The Common Sense De Hallen Haarlem t/m 1/3; De Appel Amsterdam t/m 29/3

Michael Dean: Qualities of Violence De Appel Amsterdam t/m 8/3

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden