zes vragen Brexit-deal

Een nieuw Brexit-akkoord! Hoe kwamen we daar en hoe gaat het verder?

Ruim drie jaar na het Brexit-referendum is de Britse premier Boris Johnson het met Brussel eens geworden over een nieuw Brexit-akkoord. Het akkoord moet nog door het Britse parlement en het Europees parlement worden goedgekeurd, maar Johnson heeft goede hoop dat het nu eindelijk op op een zachte Brexit zal uitlopen. Hoe zijn we op dit keerpunt gekomen? Zes vragen.  

De Britse premier Boris Johnson. Beeld AFP

Waarom willen de Britten eigenlijk uit de EU?

Belangrijkste motief voor de Britten die voor de Brexit hebben gestemd, is het gevoel dat zij hun lot niet meer in eigen handen hebben. Ze moeten luisteren naar het Europees Gerechtshof en er zijn miljoenen mensen uit EU-landen als Letland, Litouwen, Roemenië en Bulgarije hun land binnengekomen. Daarom willen ze af van het vrije verkeer van personen,  een van de fundamenten van de EU. ‘Take back control’, was de leuze van de brexiteers. Het is ook een romantisch idee,  een verlangen naar de grootsheid van het vroegere Britse imperium.

Wat verwachten de Britten van een leven buiten de EU?

Allereerst dat ze weer zelf kunnen bepalen wie ze toelaten. Ook willen zij hun eigen handelsakkoorden afsluiten, wat nu door Brussel uit naam van alle EU-landen wordt gedaan. Brexiteers wijzen erop dat de grootste economische groei in de wereld buiten Europa plaatsvindt. Dus hopen ze voordeliger handelsakkoorden af te sluiten met landen als China, India en de Verenigde Staten. Critici vragen zich af waarom het VK met 66 miljoen inwoners voordeliger voorwaarden zou krijgen dan de EU met een markt van ruim 500 miljoen mensen. 

De grens tussen een protestantse en een katholieke wijk in Belfast. Beeld AFP

Wat was het belangrijkste struikelblok?

De grens tussen Noord-Ierland (deel van het Verenigd Koninkrijk) en EU-lid Ierland. Als onderdeel van de Goede Vrijdag-akkoorden uit 1998 die een eind maakten aan tientallen jaren van geweld in Noord-Ierland, spraken Ierland en het Verenigd Koninkrijk af dat de grens tussen de twee delen van Ierse eiland open zou blijven. Maar als het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapt, zijn er weer grenscontroles nodig, omdat er anders een gat komt in de Europese interne markt. 

De Britten zouden dan via de open grens tussen Ierland en Noord-Ierland de importheffingen en de binnen de EU geldende vereisten kunnen omzeilen. Ierland, de EU en ook veel Noord-Ieren vrezen dat de terugkeer van een harde grens tot nieuwe spanningen en misschien zelfs geweld kan leiden. 

Als oplossing voor deze twee problemen spraken premier May en de EU een noodregeling af die moet voorkomen dat er een harde grens ontstaat: de backstop. Die komt erop neer dat Noord-Ierland en de rest van het VK na afloop van de overgangsperiode op 31 december 2020 in de Europese douane-unie blijven, zolang Londen en Brussel geen vrijhandelsakkoord hebben gesloten. Voor de brexiteers was dat onverteerbaar, omdat de Britten dan misschien eindeloos aan de EU zouden blijven vastzitten. Dus moest de backstop weg.

Dat is nu ook gebeurd. ‘De ondemocratische backstop is verwijderd', aldus het Conservatieve parlementslid Jacob Rees-Mogg vrijdag over de deal tussen de EU en Johnson. Maar daarvoor heeft premier Johnson wel zijn beloften aan de pro-Britse Noord-Ierse DUP moeten inslikken. Afgesproken is dat Noord-Ierland voorlopig deel blijft uitmaken van de Europese interne markt voor goederen en praktisch gezien ook van de Europese douane-unie. Op die manier kan de grens met Ierland  open blijven. Er moeten nu wel douanecontroles komen voor goederen die vanuit de rest van het Verenigd Koninkrijk naar Noord-Ierland gaan. 

Formeel blijft Noord-Ierland wel deel uitmaken van het douanegebied van het Verenigd Koninkrijk. Op die manier kan de regering zeggen dat het hele Verenigd Koninkrijk de EU verlaat. De DUP is tegen het akkoord, omdat de protestanten bang zijn dat de band met Engeland daardoor verwatert. Een ander bezwaar van de DUP is dat Johnson hun vetorecht op het ingaan en verlengen van de speciale status voor Noord-Ierland heeft opgegeven.

‘Soms is er een rustdag, maar dan word ik bijna trillerig omdat er geen Brexit-fix is’

Ze zijn Nederlands, maar totaal verslaafd aan de Brexit. Elk nieuwtje moeten ze weten. Een dag zonder Brexit is een verloren dag.‘Bij een akkoord is mijn verslaving hopelijk voorbij.’

Ex-premier Theresa May vorig jaar in Birmingham. Beeld AFP

Waarom krijgt Johnson wel voor elkaar wat premier May niet kon?

Ruim drie jaar na het Brexitreferendum hebben veel Britten de buik vol van al het gedoe en begonnen zij steeds meer te denken: dan maar zonder akkoord eruit. Daardoor nam de druk op de EU toe, ook al heeft het Britse parlement een No Deal-Brexit verboden. Maar het voornaamste is dat Johnson meer greep heeft op de ERG, de club van radicale brexiteers binnen de Conservatieve Partij, waardoor hij meer kans heeft het akkoord door het Britse parlement te krijgen. May faalde drie keer.

Waarom was Brussel nu wel bereid de ‘backstop’ op te geven?

De brexiteers beschuldigden de EU ervan dat die geen meter wilde toegeven en de Britten wilde straffen voor hun besluit de EU vaarwel te zeggen. Hun verwijt was dat Brussel technologische alternatieven voor de ‘backstop’  van de hand wees. Maar volgens de EU voldeden die nog altijd niet. 

Om te voorkomen dat het op een wanordelijke Brexit zou uitlopen, heeft Brussel nu ingestemd met een ‘backstop’ die alleen voor Noord-Ierland geldt. Overigens lijkt de nieuwe regeling veel op een voorstel dat Brussel de Britten begin vorig jaar al aan premier May deed. Maar die wees het toen af omdat ze vond dat het de eenheid van het Verenigd Koninkrijk ondermijnde.

EU-onderhandelaar Michel Barnier (R) en voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker (M) eerder deze maand in Brussel. Beeld EPA

Wat gebeurt er als het Britse parlement het akkoord afwijst?

Dan moet premier Johnson volgens een door het Britse parlement aangenomen wet de EU opnieuw uitstel voor de Brexit vragen. Johnson heeft beloofd dat hij zich aan die wet zal houden, maar hamerde er tegelijk op dat zijn land de EU op 31 oktober zal verlaten, of er nu een akkoord ligt of niet. Nu er een akkoord ligt, zal hij waarschijnlijk niet meer aansturen op een No Deal-Brexit maar uitstel vragen. Via nieuwe verkiezingen hoopt hij dan voldoende steun te krijgen om het akkoord alsnog door het parlement te loodsen.

De Brexitsaga tot nu toe

23 juni 2016
Brexit referendum: een kleine meerderheid (51,9 procent) stemt voor vertrek uit de EU

24 juni 2016
David Cameron treedt af als premier

13 juli 2016 
Theresa May wordt de nieuwe premier

29 maart 2017
Britse premier May zet artikel 50 uit het EU-verdrag in werking. Londen heeft nu twee jaar om over een Brexit-verdrag te onderhandelen.

8 juni 2017
May raakt de meerderheid kwijt bij de parlementsverkiezingen, en wordt afhankelijk van de Noord-Ierse DUP. Dit bemoeilijkt de Brexit-onderhandelingen.

25 november 2018
May bereikt een akkoord met Brussel over de scheidingsakte.

15 januari 2019 
Het Britse Lagerhuis wijst May’s Brexit-akkoord af met 432 tegen 202 stemmen.

12 maart 2019
Lagerhuis wijst het Brexit-akkoord opnieuw af, dit keer met 391 tegen 242 stemmen.

29 maart 2019
Het Brexit-akkoord wordt voor derde keer verworpen, nu met 344 tegen 286. De Britse regering vraagt uitstel voor Brexit aan bij EU.

10 april 2019
EU-leiders geven Londen uitstel tot 31 oktober

27 mei 2019
De Conservatieve Partij lijdt een zware nederlaag bij de Europese verkiezingen. De Brexit-partij van Nigel Farage wordt de grootste.

7 juni 2019
Premier May treedt af.

23 juli
Boris Johnson volgt May op.

9 september
Het Lagerhuis neemt een wet aan die Johnson dwingt opnieuw uitstel aan te vragen als er op 19 oktober geen Brexit-akkoord is.

17 oktober

De Europese Unie en de Britse regering zijn het eens over een ordelijke Brexit. De grote vraag is nu of het Britse Lagerhuis ermee instemt.

31 oktober
De Brexit-datum: ofwel uitstel ofwel een ‘no deal’-Brexit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden