rechtbankverslag

Een nier op Marktplaats aanbieden, mag dat?

'Aangeboden: 38 jaar jonge nier van een niet roker, niet drinker. Altijd gezond geweest. Bloedgroep O negatief'. Prijs: 50.000 euro.' De 40-jarige Marc H. uit Amersfoort die een van zijn nieren te koop aan had geboden op Marktplaats stond vandaag voor de rechter.

Een dokter houdt een nier vast tijdens een niertransplantatie.Beeld epa

De advertentie, die in juni 2013 op Marktplaats.nl verschijnt, wordt binnen enkele uren verwijderd waarna de commerciële site aangifte doet bij de politie. Vrijdag verscheen Marc H. (40) uit Amersfoort, als eerste in Nederland, voor de rechter wegens orgaanhandel.

'Kreeg u reacties op uw advertentie?', vraagt de rechter.

'Nee. De tekst werd snel verwijderd.'

'En als er wel reacties waren gekomen?'

'Dan had ik die mensen moeten teleurstellen.'

'Of u had uw nier afgestaan.'

'Nee,' zegt Marc H. stellig. 'Ik wilde alleen maar uitzoeken of orgaanhandel in Nederland ook voorkomt. Ik was nieuwsgierig of er reacties zouden komen.'

Bescherming

De officier van justitie gelooft hem niet. De verdachte had immers een valse naam, vals mailadres (nier@safenet.net) en valse woonplaats (Zeist) bij zijn advertentie opgegeven. Waarom zou de verdachte dat doen, anders dan dat hij wist dat dit strafbaar is?

'Je mag geen organen aanbieden voor geld', betoogt de aanklager. 'Dat verbod is bedoeld om kwetsbare donoren en kwetsbare mensen die zo'n orgaan nodig hebben, te beschermen.' Het aanbieden van organen met een winstoogmerk, legt hij uit, is alleen aantrekkelijk voor personen die door armoede worden geteisterd. De rijken der aarde zouden zich voor geld nooit laten opensnijden. Orgaanhandel kan zelfs leiden tot mensenhandel en uitbuiting.

'U had destijds geen werk', merkt de rechter op. 'U leefde van een uitkering. '

'Dat klopt', antwoordt H., 'maar mijn financiële situatie was niet zodanig dat ik me daarvoor zou laten opereren.' Hij vertelt hoe hij op het idee van de advertentie kwam in de wachtkamer van zijn huisarts. Daar lag 'een stapel leesvoer', waarin hij een artikel aantrof met de bewering dat orgaanhandel in Nederland niet mogelijk is. Nou, dat wilde Marc H. weleens zien.

De rechter: 'Maar waarom? U bent geen journalist.'

Marc H.: 'Nee, maar wel net zo nieuwsgierig.'

Beeld anp

'Veel spijt'

De officier gaat niet mee in H.'s motief. Hij acht 'wettig en overtuigend' bewezen dat verdachte zich schuldig maakte aan orgaanhandel. Die advertentie was van H., dat heeft hij bij de politie bekend. De essentialia waren vervalst. 'Het aanbieden van organen mag nooit meer gebeuren', benadrukt de officier. Hij eist een voorwaardelijke werkstraf van 60 uur, met een proeftijd van twee jaar.

Dan krijgt H.'s advocaat het woord. Haar cliënt heeft veel spijt, betoogt Claudia van Oort. 'Die advertentie stond maar een paar uur op Marktplaats.nl. Dat is jammer, want anders had mijn cliënt kunnen bewijzen dat hij zijn nier echt niet wilde verkopen.' Ze voegt er fijntjes aan toe dat de aanklager hetzelfde bewijsprobleem heeft: doordat niemand op de advertentie reageerde, is het een aanname, dus speculatie, dat de verdachte zijn nier daadwerkelijk zou hebben afgestaan met een winstoogmerk. Daar staat tegenover dat H. ethisch gezien wel degelijk een verwijt valt te maken: 'Voor hetzelfde geld had iemand gereageerd die een nier hard nodig heeft, en die had dan nee op het rekest gekregen.'

Vandaar die spijt. Omdat haar cliënt de eerste is die in Nederland voor orgaanhandel wordt vervolgd, bestaat nog geen jurisprudentie waarop de advocaat zich kan beroepen. Daarom vergelijkt ze de geplaatste advertentie met grooming - het afspreken via internet met seksueel misbruik als doel. 'Dat is pas strafbaar als er daadwerkelijk uitvoeringshandelingen worden verricht.'

De rechter gaat daar in mee. 'U heeft een raar verhaal, zegt hij tegen de verdachte, 'maar we kunnen niet vaststellen dat u daadwerkelijk uw nier wilde verkopen.' Na een herhaling van de nadelen die kleven aan orgaanhandel, geeft hij Marc H. het laatste woord.

'Dit was een heel dom ding, en zo'n dom ding doe ik nooit weer', schuttert deze.

De rechter spreekt hem vrij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden