'Een Nederlandse soldaat trok mijn zoon uit de bus'

'Moeders van Srebrenica' verwijten in hoger beroep dat hun geliefden in de steek werden gelaten door Dutchbat. Het verweer van Den Haag: 'Het was oorlog.'

Nabestaanden rouwen om slachtoffers van de genocide in Srebrenica 20 jaar geleden in het oosten van Bosnië, 2015. Beeld Julius Schrank/de Volkskrant

'De Nederlandse staat liegt!', roept Munira Subasic (69) met geheven vinger in zittingszaal H4. 'Er ging niemand dood van honger of dorst in de compound van Dutchbat! Wij wilden daar helemaal niet weg. Buiten werd op ons geschoten.'

Subasic is een van de twintig vrouwen die naar Nederland zijn gekomen voor het hoger beroep van de Moeders van Srebrenica. Zij vertegenwoordigen zesduizend nabestaanden van de massamoord in en rond de Bosnische stad Srebrenica in de zomer van 1995. In 2014 kregen ze deels gelijk: Nederland, zo stelde de rechtbank in Den Haag, is aansprakelijk voor de deportatie en dood van 320 moslimmannen die bij Dutchbat schuilden.

Deze donderdag betogen de Moeders in hoger beroep nogmaals dat ook de duizenden mannen en zonen die niet tot de compound werden toegelaten, onder Nederlandse verantwoordelijkheid de dood vonden. Hun advocaat verklaart bij het gerechtshof dat er plaats genoeg was voor alle 25 duizend vluchtelingen - 'het gaat om een terrein ter grootte van het Malieveld'.

Subasic zelf zag hoe Dutchbatters 'wel degelijk' actief deelnamen aan het scheiden der seksen, waarna vrijwel alle mannen werden geëxecuteerd. 'Mijn zoon werd door een Nederlandse soldaat uit de bus getrokken', huilt ze. 'Van hem zijn twee botjes teruggevonden in een massagraf.' Haar betoog wordt ondersteund door een voormalig Dutchbat-soldate die vorig jaar in het Achtuurjournaal zei: 'Dat er altijd gezegd wordt: wij hebben ze gescheiden, dat is feitelijk ook zo. Ik heb mannen en vrouwen uit elkaar staan halen.'

Advocaat Houtzagers van de Nederlandse staat houdt echter vol dat dit 'niet de opdracht' was. Ook betoogt hij dat de leidinggevenden van Dutchbat destijds, op 13 juli 1995, weliswaar 'vermoedden' dat de moslimmannen 'het ergste lot wachtte', maar dat dit vermoeden niet moet worden verward met de centrale vraag in dit proces: wat 'wísten' die leidinggevenden precies?

Vergeet niet, herhaalt de raadsman, dat er oorlog was. Chaos. Dat het heel moeilijk was voor de Dutchbatters en hun leidinggevenden om met welgeteld 147 man duizenden vluchtelingen op te vangen, terwijl de dreiging en intimidatie van de Bosnisch-Servische troepen toch echt iets anders leken te beogen.

Dus komt de uitspraak van Defensieminister Hennis op Veteranendag van dit jaar in zittingszaal H4 als een boemerang terug in het gezicht van de Staat: 'Dutchbat ging, zonder adequaat te zijn voorbereid, met onvoldoende middelen en een zwakke informatiepositie, vrede handhaven waar geen vrede was. Een opdracht die - reeds op voorhand - onuitvoerbaar was.'

Het hof vraagt beide partijen hoe het zou zijn afgelopen als alle moslimmannen tot Dutchbats compound waren toegelaten en hadden mogen blijven. Dan hadden ze een overlevingskans gehad, antwoordt advocaat Gerritsen van de Moeders van Srebrenica. Advocaat Houtzagers namens de Nederlandse Staat: 'Ik vrees dat hun lot dan niet anders zou zijn geweest.'

Een van de eiseressen richt zich, in een emotioneel betoog, persoonlijk tot Houtzagers: 'Hoe zou jij je voelen als je binnen een dag twee kinderen, je partner en meer dan vijftig familieleden verliest?'

De Moeders wensen dat rechters of wetenschappers naar de voormalige enclave in Srebrenica reizen om te constateren hoe groot die locatie is, en voor hoeveel vluchtelingen daadwerkelijk plaats was. Hun wens lijkt te worden gehonoreerd. Om alles goed te kunnen onderzoeken, stelt de voorzitter van het hof, zal de uitspraak pas vallen na een extreem lange tijd: volgend jaar, op 14 maart.

Een derde Moeder benadrukt tot slot dat 'de gewone Nederlander' niets wordt kwalijk genomen, maar 'is het nou echt zo moeilijk voor de verantwoordelijken om te erkennen dat hier fouten zijn gemaakt? Pas dan kunnen wij dit drama achter ons laten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden