Eén muurtje verdwijnt, maar dé Muur kruipt voort

Het is rustig tussen Joden en Palestijnen in het zuiden van Jeruzalem. Maar mislukken de vredesbesprekingen ‘dan begint het gedonder weer’....

‘Ze breken deze muur nu af, maar als de besprekingen tussen Israël en de Palestijnen mislukken, en dat gebeurt natuurlijk, zullen ze hem snel weer opbouwen. Want dan begint het gedonder weer, gaan ze ons opnieuw bestoken.’

De Israëlische man van middelbare leeftijd – zwart kostuum, keppeltje, de religieuze tallietdraden onder de jas – wil zijn naam niet geven. ‘Noem me maar meneer Schlomo.’ We staan hoog in Gilo, een nieuwe wijk in het zuiden van Jeruzalem, vol huizen die opgetrokken zijn met de gele Jeruzalem-natuursteen. Onder ons ligt een dal, waar het verkeer op autoweg nummer 60 ruist, aan de overkant van het ravijn ligt het Palestijnse gehucht Beit Jalla.

Vanuit dat dorp, eigenlijk een buitenwijk van Bethlehem, vlak bij de plek waar de herdertjes tweeduizend jaar geleden bij nachte te velde lagen, werd Gilo tien jaar geleden door Palestijnen onder vuur genomen. ‘Meneer Schlomo’ wijst naar de huizen achter hem: ‘Er zijn mensen gewond geraakt. Ook kinderen. Auto’s werden beschadigd. Om ons te beschermen, hebben we de ramen aan deze kant van onze huizen dichtgemaakt met zandzakken. Het leger voerde ’s nachts tegenaanvallen uit, met helikopters. Nee, het was geen beste tijd.’

Het leger bouwde een muur van twee kilometer lengte tussen Beit Jalla en Gilo. Een betonnen structuur van grote grijze blokken, die toen het weer rustiger werd in het dal, beschilderd werd met allerhande voorstellingen. Afbeeldingen van pastorale doorkijkjes vol groene bomen en bloeiende bloemen, schilderingen van blije kinderen die ballonnen oplaten, graffitiwensen van geliefden.

Vuurwerk
Toeval of niet – aan de vooravond van de directe besprekingen tussen Israël en de Palestijnen deze week in Washington, is het leger begonnen met het afbreken van de barrière. De reden: het is rustig. De enige knallen die klinken, komen van het vuurwerk dat de Palestijnen ‘aan de overkant’ afsteken om het einde van weer een dag van de ramadan te vieren.

‘Dit is de eerste keer dat we een muur afbreken’, zei een legerwoordvoerster half augustus. Dat klonk mooi, maar voor alle duidelijkheid: de muur die verwijderd wordt tussen Gilo en Beit Jalla vormt geen deel van de grote ‘Muur’, die de Palestijnse gebieden in het hele land meer en meer afscheidt van het Israëlische territorium. Die Muur kruipt verderop als een grijze duizendpoot door het dal, met om de zoveel meter een paddestoelvormige wachttoren.

Je hoeft hemelsbreed maar een paar honderd meter verder te gaan en je ziet dat op vrijwel dezelfde plaats juist weer hoge afscheidingswanden gebouwd worden. Rijd een stukje de ‘60’ af, voorbij de ‘grenspost’, ga dan links omhoog, en je draait Beit Jalla zelf in.

Helemaal boven, voorbij het niet onaardige centrum, kom je uit bij – what’s in a name? – hotel-restaurant Everest. En juist daar wordt weer een muur gebouwd. Grote, drie meter hoge betonnen blokken worden tegen elkaar gehesen. Doel: Beit Jalla afscheiden van de nieuwe joodse nederzetting Har Gilo, dat, net als Gilo zelf, buiten de zogenoemde Groene Lijn ligt – en dus op oorspronkelijk Palestijns gebied.

Weer een kilometer verder ligt Al Walaja. Het dorp ligt in groen heuvelland, met terrasbouw vol olijf- en amandelbomen, de prettige geur van tijm. Maar ook hier grommen de bulldozers, ook hier kruipt de Muur voort. Daar waar de afscheiding moet komen, is een brede, gele rimpel in het landschap getrokken. Boven op de heuvel is de Muur al klaar; ‘Free Palestine’ is er op het laatste element gespoten. Daar waar de barrière nog niet klaar is, is scheermesjesprikkeldraad uitgerold. Achter de Muur zijn de half opgetrokken villa’s van Har Gilo te zien.

De tweeduizend bewoners van Al Walaja vrezen te worden afgesneden van de graven van hun voorouders, van hun boomgaarden, van hun werk in Bethlehem. De inwoners zullen, als de Muur klaar is, via een Israëlisch checkpoint naar ‘buiten’ moeten. Is de bouw voor de bewoners van Al Walaja al bedreigend genoeg, Ateret Cohanim, een organisatie die Joden aanspoort zich te vestigen in Palestijnse delen van Jeruzalem, wil in de slipstroom van de afscheidingsmuur nabij Walaja nog een andere nieuwe wijk bouwen, Givat Yael, met woningen voor liefst 45 duizend bewoners. Neem de kaart er bij, en je ziet dat de beoogde wijk gebouwd wordt op door Israël ‘bezet’ land, grondgebied dat buiten de grenzen van 1967 valt.

Ateret Cohanim zegt land van Arabieren te hebben gekocht, compleet met de documenten die dat bewijzen. De bewoners van Al Walaja beweren dat er nooit iets verkocht is.

Welles-nietes
Het is een welles-nietes-verhaal, waar de buitenstander nauwelijks wijs uit wordt. De rechter in Jeruzalem buigt zich momenteel over deze diffuse kwestie, met eigendomsdocumenten die teruggaan tot in het Ottomaanse rijk. Uitspraak: begin september. Maar hoe die uitspraak over Givat Yael ook uitvalt, de Muur die het dorp van rest van de wereld gaat afsnijden, die komt er.

‘Sinds de Israëli’s in april zijn begonnen met de afscheiding zijn er al 45 huizen vernietigd’, vertelt bewoonster Shareen, die vreest dat haar huis aan drie zijden door de voortrollende Muur zal worden omringd. En dan heeft ze nog ‘geluk’, want haar huis zal blijven staan. Zij kan in tegenstelling tot haar ongelukkige buren een bouwvergunning tonen. Een oude man, Ahmed Barghouti, valt haar bij: ‘Ze hebben ook tientallen fruitbomen met hun bulldozers vernield. Bomen die door onze voorouders zijn geplant. Ik kan straks niet meer naar het graf van mijn ouders.’

De bewoners van Al Walaja pogen de autoriteiten nog te dwingen de Muur verder van het dorp te bouwen. En ze staan niet alleen in hun strijd: net als bij veel andere dorpen op de Westoever komen elke vrijdag activisten – Palestijnen, sympathiserende Israëli’s en buitenlanders – protesteren tegen de bouwactiviteiten.

Soms treedt de grenspolitie hard op, zoals begin augustus, toen traangas op de demonstranten werd afgeschoten. Een aantal van hen, onder wie de burgemeester, werd destijds opgepakt. Andere keren, zoals afgelopen vrijdag, verloopt de wekelijkse demonstratie vredig.

Terug naar de buren, naar boven, naar de Joodse wijk Gilo, waar juist een stukje muur wordt afgebroken. ‘Mijnheer Schlomo’ kijkt naar de arbeiders die met een kraan de grijze blokken beton optillen en naar vrachtwagens hevelen. Een van hen spuit met gele verf nummers op de reusachtige Lego-achtige stenen.

‘Kijk’, zegt hij met een tevreden glimlachje, ‘ze krijgen allemaal een apart cijfer. Als de Palestijnen weer rotzooi gaan schoppen, kunnen we de muur zo weer in elkaar zetten.’

Kolonisten gedood bij Hebron
Onbekende schutters hebben dinsdagavond bij Hebron op de Westelijke Jordaanoever het vuur geopend op een auto en daarbij vier Israëlische burgers gedood. De wagen reed nabij Kiryat Arba, een grote Joodse nederzetting ten zuiden van Jeruzalem. Volgens de Israëlische autoriteiten hielden de schutters de auto aan en schoten ze van dichtbij op de inzittenden. Een van de slachtoffers was een zwangere van 25 jaar.

De slachtoffers waren bewoners van Beit Hagai, een van de omstreden nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Rond Hebron zijn meer van die zwaar bewaakte dorpen. In Hebron is een deel van het centrum ook ‘bezet’ door kolonisten.

In en rond Hebron zijn vaak confrontaties tussen deze Joodse kolonisten en Palestijnen. In juni werd een Israëlische politieman bij een aanval gedood, in mei raakten op dezelfde weg, route 60, twee Israëli’s gewond toen ze beschoten werden.

De aanslag vindt plaats aan de vooravond van de nieuwe vredesbesprekingen tussen Palestijnen en Israëli’s in Washington. Inzet van de onderhandelingen is onder meer de Palestijnse eis dat Israël meer militairen terugtrekt van de Westelijke Jordaanoever. Israël wil als tegenprestatie de garantie dat zijn burgers gevrijwaard blijven van aanslagen zoals die van dinsdagavond. Afgelopen weekeinde sprak de minister van Defensie Barak in Amman in het geheim nog over deze kwestie met de Palestijnse president Abbas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden