Een moskee voor de hele buurt

In hartje Utrecht wordt de grootste moskee van Nederland gebouwd. Protesten uit de buurt zijn er niet geweest. Het gebouw staat dan ook open voor moslims én niet-moslims.

UTRECHT - De twee uit transparant materiaal opgetrokken minaretten torenen 44 meter hoog boven het Utrechtse Lombok uit. Nu de grootste moskee van Nederland bijna af is, kan niemand eromheen. Zij ziet er kolossaal uit, ook omdat zij pal voor een wijk staat waar de meeste huizen maar drie bouwlagen tellen.


Niet alleen in omvang steekt dit islamitische gebedshuis alle andere in Nederland naar de kroon, zegt Alpay Demirci, secretaris van het moskeebestuur. 'Ook is geen moskee in Nederland, en misschien zelfs in Europa, zo centraal gelegen: op loopafstand van Utrecht CS, aan de rand van het Utrechtse stationsgebied.'


Trots laat Demirci op de bouwplaats zien hoe snel het nu gaat. 'Dit wordt een ontmoetingsruimte, misschien een betaalbaar restaurant', zegt hij in de grote zaal op de begane grond. Op de eerste etage hebben de vers wit gepleisterde lege kamers bestemmingen als vergaderlocatie, leslokaal of winkel. Demirci wijst een zaaltje aan: 'Hier komt een stiltecentrum voor niet-moslims, uniek in een moskee.'


De gebedsruimtes bevinden zich op de tweede etage. De decoratie ervan zal worden verzorgd door Semih Irtes. 'Dat is een topontwerper van moskeeën in Istanbul, Tokio en Berlijn. Als je zo'n gebedshuis bouwt, moet je het goed doen.'


Jarenlang stond er een steeds treuriger ogend half moskeeskelet op de Kop van Lombok, waar nog zelden bouwactiviteiten te bespeuren waren. De eerste paal was al in 2008 geslagen, toen brak de crisis aan en was het snel geld op. Maar de afgelopen anderhalf jaar zijn in sneltreinvaart het roodbruine bakstenen gebouw en de koepel opgetrokken. In mei 2014 moet de nieuwe Ulu Moskee openen.


Demirci, makelaar in zijn eigen bedrijf Aldem, kon, zegt hij, de bouwput niet langer aanzien. Hij meldde zich begin vorig jaar om de moskee vlot te trekken. 'We hebben de bouw strakker georganiseerd en zijn intensiever geld gaan inzamelen.'


Vele Turken hebben gul gegeven aan de collecte, zowel in Utrecht als erbuiten, om de benodigde 8,5 miljoen euro bijeen te krijgen. Demirci vertelt dat hij ontroerd was toen een vrouw haar oorbellen schonk die ze bij haar huwelijk 35 jaar ervoor cadeau had gekregen. Ook de Antoniuskerk in de wijk heeft geld opgehaald.


Tot voor kort waren nieuwe hoge gebouwen taboe in en rond het centrum van Utrecht, waar de Dom (112 meter hoog) het stralende middelpunt moest blijven. Vlak bij de enorme bouwput van het stationsgebied is de Turkse Ulu Moskee nu het derde grote gebouw rond het Centraal Station dat zijn voltooiing nadert, met het Stadskantoor (92 meter hoog) vlak naast het station en muziektempel TivoliVredenburg op het Vredenburg (45 meter hoog).


Wethouder Gilbert Isabella (PvdA, ruimtelijke ordening en wonen) is blij met de 'nieuwe landmark voor Utrecht op een prominente plek'. 'Een compliment voor het moskeebestuur dat het ze in crisistijd is gelukt zo'n hartstikke mooi gebouw neer te zetten, dat past bij de levendige en multiculturele Kanaalstraat.' De wethouder vindt het daarbij positief dat het gebedshuis nadrukkelijk openstaat voor de buurt.


In de gemengde wijk Lombok, bekend om haar linkse stemgedrag, is nooit protest geweest tegen de grote moskee. Toen de minaretten stonden, dacht Demirci wel even: 'O jee, hoe zullen de mensen nu reageren?'


De reacties zijn vooral positief. Soms bromt een voorbijganger: 'Wat is dat ding groot', maar daar blijft het bij. 'De wijk is enthousiast. Vorige week stonden hier twee studenten nieuwsgierig voor het gebouw. Ze vonden het geweldig dat ze even binnen mochten kijken.'


Misschien komt het gebrek aan weerstand ook omdat de oude Ulu Moskee, gevestigd in een voormalig badhuis tegenover de nieuwbouw, bekend staat als behoorlijk toegankelijk voor een islamitisch gebedshuis. Zij verzorgt bijna jaarlijks maaltijden voor de buurt tijdens de ramadan en staat open voor rondleidingen. Demirci verwacht dan ook dat de nieuwe moskee een algemene bezoekersattractie wordt, voor moslims en niet-moslims. 'Een gebouw dat zo centraal is gelegen, moet je openstellen voor iedereen.'


Het gebedshuis biedt bovendien een indrukwekkend uitzicht over de westkant van de stad. Maar wie het hoogste punt van de minaret wil bereiken, moet geen hoogtevrees hebben. Een smalle wenteltrap leidt naar de top. Na zonsondergang zijn de minaretten groen verlicht. De kleuren zullen variëren, zegt Demirci. 'Misschien dat we op Koningsdag oranje licht aandoen, of als Nederland in de finale staat van een voetbalkampioenschap.'


Primeur: Moskeeplein

Voor het eerst is een Nederlandse straat genoemd naar een islamitisch gebedshuis. De 84 huur- en koopappartementen die pal naast de moskee in Utrecht worden gebouwd, krijgen adressen als Moskeeplein 1, 2 of 3. Kerkstraat is in Nederland overigens de meest voorkomende straatnaam, er zijn er maar liefst 293 van.


Bouwfonds Ontwikkeling protesteerde aanvankelijk, uit vrees dat de aanduiding Moskeeplein de verkoop van de appartementen niet ten goede zou komen, maar de gemeente Utrecht nam in 2011 het besluit de zeer toepasselijke naam vast te leggen: de afstand tussen het gebedshuis en de appartementen is op enkele plekken nauwelijks 7 meter. Twee keer per dag klinkt 's middags een oproep tot gebed.


De verkoop van het wooncomplex Buenos Aires, zoals de ontwikkelaar het noemt, is begonnen op 1 juni. Drie van de vierentwintig koopappartementen zijn verkocht. Bij Bouwfonds Ontwikkeling zeggen ze dat de trage start niets te maken heeft met de nabijheid van de moskee. 'De locatie is fantastisch', zegt woordvoerder Daniël Tak van de ontwikkelaar, 'op twee minuten van het station, vlak bij de binnenstad.'


Alpay Demirci, tevens makelaar, gaat nu kopers werven met de slagzin: 'Wil jij naast de grootste moskee van Nederland wonen?' Dat zal werken, verwacht hij. 'Het moet toch ideaal zijn voor bijvoorbeeld Turkse ouderen dat ze zo uit hun appartement naar de moskee kunnen lopen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.