Een moskee vindt Enschede prima, maar hoe ga je de geluidsoverlast tegen?

Te zeggen dat Herman Stokkers aan een rustige straat woont zou de waarheid geweld aandoen. De Kuipersdijk in Enschede is een drukke uitvalsweg. Vanuit zijn voorraam kijkt Stokkers op een school waar dagelijks 2600 leerlingen in- en uitgaan. Op de hoek van de straat zit een zwembad, verderop staat een megabouwmarkt, een carwash en een McDonald's.

Beeld Marcel van den Bergh

Je zou zeggen dat een islamitische moskee er dan ook nog wel bij kan. Maar dat was nou net de druppel, zegt Stokkers. Hij en zijn medebewoners hebben zich afgelopen maanden met hand en tand verzet tegen de gebedsoproep van een nieuw te bouwen moskee in hun buurt. 'Wij hoeven de azan niet uitgezonden te hebben in onze woonwijk.'

Het was een strijd die ging om decibellen tegen de achtergrond van een groeiende anti-islamstemming en de roep om 'naoberschap': de Twentse invulling van goede buren zijn.

Al jarenlang wordt in Enschede gezocht naar een locatie voor de bouw van een nieuwe moskee voor het Turks Cultureel Centrum (TCC). Drie jaar geleden dacht de gemeente een plek te hebben gevonden: een braakliggend terrein op de hoek van de Kuipersdijk en de wethouder Beversstraat. Hier was plek voor een moskee van drieduizend vierkante meter voor 1500 tot 2000 moskeegangers.

Het voorstel de grond te verkopen aan de moskee werd in 2013 in de gemeenteraad gebracht. Die ging akkoord, mits de buurt geen overlast zou ondervinden. De discussie spitste zich vervolgens toe op de 'azan', de gebedsoproep die de moskee wilde uitzenden. Dat moest kunnen - dat is zelfs een Grondwettelijk recht -, de vraag was hoe hard.

Geluidsproef

Om dat te testen deed de gemeente Enschede vorig jaar november een geluidsproef. Op het terrein werden luidsprekers gezet die de azan uitzonden. Dat ging zo hard, dat de hele buurt op stelten stond. Het lawaai was enorm, zegt Stokkers. 'Mensen kwamen hun huizen uit, auto's stopten. Wat is hier aan de hand?, dacht iedereen.'

Foutje, zegt VVD-wethouder Jeroen Hatenboer. Technici waren bezig het geluid in te regelen en begonnen per ongeluk met de knop helemaal open op 100 decibel. 'Niveau popconcert, een megalawaai.' Dat was stom, geeft hij ruiterlijk toe.

In januari werd een tweede geluidstest gedaan, nu met een oproep op 70 dB. En een maand later een derde, deze keer op initiatief van de Werkgroep Kuipersdijk, waarvoor Stokkers woordvoerder is. Maar toen was de sfeer al grondig verpest: de buurt wilde helemaal niks.

Voor de goede orde: met de moskee an sich hebben ze geen probleem, benadrukt Stokkers. Al zouden de meeste buurtbewoners die waarschijnlijk ook liever ergens anders zien. Maar ze zijn wel mordicus tegen het rondschallen van de gebedsoproep in hun wijk. Als het kerkklokken zouden zijn, was het anders. 'Dat zit in onze cultuur. Maar als de kerk een geluidsinstallatie op het dak zet waarmee vijf keer per dag het Onze Vader wordt uitgezonden, heb ik daar ook problemen mee.'

Wat niet meehielp was dat de anti-islamstemming in het land hoog opliep na de aanslagen in Parijs en de vluchtelingenstroom uit Syrië. Dat uitte zich heel sterk in Enschede. Bij de beoogde locatie voor een vluchtelingenopvang werden varkenskoppen opgehangen, in februari werd een molotovcocktail naar een moskee gegooid. Demonstranten Tegen Gemeente (DTG), een rabiaat rechts anti-islamgroepje met wortels in Enschede, roerde zich.

Ook de strijd rond de moskee verhardde. Wethouder Hatenboer werd op internet uitgemaakt voor landverrader, en 'Jihatenboer'. Op een bijeenkomst met de buurt werd hij tamelijk agressief bejegend. 'Toen heb ik gezegd: genoeg is genoeg. Ik snap de emoties, maar zo ga je niet met elkaar om.' Hatenboer kondigde aan aangifte te doen als hij nog eens werd beledigd. 'Dat hielp.'

Heeft Enschede een probleem met de islam? Echt niet, benadrukt Hatenboer. 'Wij zijn een stad van 160 nationaliteiten. Het is een optelsom van onvrede en onmacht. En dat moet er ergens uit.' Dan is de bouw van een moskee een dankbaar aangrijpingspunt.

Het een heeft met het ander niets te maken, zegt Stokkers. 'Wij zijn allemaal bang voor islamitisch terrorisme.' Maar dat staat los van hun bezwaren tegen de gebedsoproep.'

Er werden gesprekken gevoerd tussen de gemeente, de wijkbewoners en de moskeebestuurders. Uiteindelijk lagen er twee opties op tafel: drie keer in de week een oproep op 57 dB, of een keer op 63 dB. Voor de wijk was dat nog te veel.

De oplossing kwam uiteindelijk mede tot stand door Ruud Weber, een bluesmuzikant wiens achtertuin grenst aan het terrein waar de moskee komt. Weber ergerde zich aan de anti-islamsentimenten in de discussie. Kerkklokken of azan, het is hem om het even. 'Maar ik zit er ook niet op te wachten om te worden opgeroepen tot gebed.'

Weber kwam met het idee voor kleine geluidsboxen waardoor het geluid beperkt blijft tot het moskeeterrein. Tijdens een chaotisch verlopen gemeenteraadsvergadering afgelopen maandag werd een compromis bereikt: de gebedsoproep mag een keer per week klinken, te beginnen met 55 dB, met een maximum van 57dB. De gemeente betaalt 10 duizend euro extra kosten voor de geluidsinstallatie.

De moskeegangers wilden zich goede buren tonen, zegt woordvoerder Ahmet Kemaloglu. 'Doorslaggevend is voor ons de omgang met de buurt. We willen geen negatieve start maken. We willen met de buren verder, daarom zijn we bereid een compromis te sluiten waar iedereen mee kan leven.' Nu willen ze liefst zo snel mogelijk beginnen met de bouw; in 2018 moet de moskee klaar zijn.

Stokkers is ook tevreden. Als het goed is gaat de gebedsoproep straks helemaal op in het omgevingsgeluid. 'De moskee heeft getoond dat ze goede noabers willen zijn. Dat is belangrijk hier in Twente.'

Bluesmuzikant Ruud WeberBeeld Marcel van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden