Een monument voor N-Ierlands doden

Tientallen doorzichtige plastic A-4'tjes wapperen in de wind. Met witte touwtjes zijn ze vastgemaakt aan de railing van de brug....

Op de velletjes staan niets dan namen, rijen namen. Die van Patrick Rooney bijvoorbeeld. Dood sinds augustus 1969, toen negen jaar oud. En die van Trevor Deeney, dood sinds april van dit jaar. Hij is voorlopig het laatste slachtoffer van The Troubles in Noord-Ierland.

De brug waaraan de blaadjes zijn vastgemaakt, is op het eerste gezicht een brug als alle andere op een doorsnee weg naar het centrum van een stad.

Beeldend kunstenaar Alastair MacLennan heeft de brug bewust uitgekozen. Bij Ormeau Bridge, over de rivier Lagan in Belfast, staan de twee partijen in het Noord-Ierse conflict tegenover elkaar.

Elk jaar als het marsseizoen van de Orange Orders begint, lopen de spanningen hier op. Britsgezinde protestanten moeten en zullen marcheren over Ormeau Road en Ormeau Bridge, om een overwinning uit een ver verleden te herdenken. Tot grote woede van de katholieke nationalistische bevolking van de nabijgelegen straten.

De kunstenaar beschouwt de brug als een fysieke metafoor. 'De brug die scheidt maar ook kan verenigen.' MacLennan heeft zijn kunstwerk gemaakt op verzoek van de 'ja'-campagne voor het Noord-Ierse referendum over het vredesakkoord dat op Goede Vrijdag onder leiding van de Amerikaan George Mitchell werd gesloten.

De plaats voor het kunstwerk lag wat MacLennan betreft vrijwel meteen vast. 'Een moment van reflectie, om na te denken over de keuze die we hebben', zegt hij. 'Kiezen we voor vrede, hoe pijnlijk dat soms ook kan zijn, of willen we geen veranderingen en blijven we verdeeld door het geweld dat hier al jaren heerst.'

De namen staan in alfabetische volgorde. Protestantse en katholieke slachtoffers door elkaar. Jaartallen en daders doen er hier niet toe. De namen zijn gehaald van de groslijsten met slachtoffers die jarenlang zijn bijgewerkt. Maar ook heeft MacLennan vele uren in krantenarchieven doorgebracht en naar tv-journaals gekeken om zijn dodenlijst compleet te maken; het is een lijst van meer dan 3500 namen.

MacLennan, die behalve kunstenaar ook docent beeldende kunst is aan de Universiteit van Ulster in Belfast, heeft meer kunstwerken gemaakt die teruggrijpen op The Troubles. 'Op die manier kun je ook als kunstenaar proberen je invloed uit te oefenen. Op Ormeau Bridge wilde ik de vluchtigheid van het leven laten zien. Met alleen de witte koordjes die achterblijven. A gentle reminder, als ode aan de slachtoffers. Maar ook wilde ik laten zien dat veranderingen mogelijk zijn. Ook op een punt als deze brug.'

De nabestaanden hebben regelmatig kritiek geuit op de politieke veranderingen die zijn voorgesteld voor Noord-Ierland. Ze voelen zich vergeten, vinden dat de aandacht vaak meer uitgaat naar de daders dan naar hen. MacLennan wil de slachtoffers niet vergeten.

Want al heeft zijn kunstwerk voor Ormeau Bridge voor de verkiezingen voor de Noord-Ierse Assemblee op 25 juni geen vervolg gekregen, een plan voor een permanent monument heeft MacLennan al ingediend. Als de vrede stand houdt, moet er een permanent monument komen voor de slachtoffers van The Troubles.

'Dat zal nog een hele klus worden. Het verdriet is overal nog zo rauw. Familieleden van slachtoffers zullen gekwetst en verbolgen reageren als de naam van hun geliefde komt te staan naast die van iemand die als vijand wordt beschouwd. En waar kunnen we zo'n monument neerzetten? Het zal nog een hele klus worden een plek te vinden waaraan niemand aanstoot neemt.'

MacLennan zou het liefst voor elke dode een boom planten, naamloos. Bij voorkeur in de buurt van de grens. 'De grens die ons zo verdeeld heeft, maar die ons ook bindt.'

Nanda Troost

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden