Een moeilijk te doorgronden stijl

Toen Michail Tal een halve eeuw geleden met soms incorrect, maar altijd flitsend aanvalsspel van de ene toernooizege naar de andere snelde, zochten de commentatoren vergeefs naar een verklaring. Hoe was het mogelijk dat sterke, ervaren tegenstanders juist tegen hem zich fouten permitteerden die ze tegen anderen zelden maakten?


Die laatste vraag wordt de laatste tijd opnieuw gesteld door commentatoren die de successen van Magnus Carlsen proberen te verklaren. Tijdens het toernooi in Biel vroeg Vlad Tkachiev, de eindredacteur van de whychess-website, zich bijna dagelijks af waarom de andere deelnemers nu net tegen Carlsen hun slechtste spel lieten zien.


Dit oneerbiedige commentaar kreeg terecht weinig bijval. Een bezoeker van het whychess-forum schreef dat Tkachievs artikelen hem deden denken aan wat de Sovjet-pers schreef over de successen van Bobby Fischer: 'Hij heeft dit toernooi weliswaar gewonnen, maar in die ene partij had hij geluk en van die andere deugde ook niet veel.'


Ontegenzeggelijk is het waar dat Carlsen een stijl heeft die moeilijk met die van de andere topspelers kan worden vergeleken. Hij is geen specialist in de opening en hij wekt niet de indruk dat hij zich intensief met behulp van de computer voorbereidt. Niet zelden belandt hij met wit na een zet of vijftien in een volkomen gelijke stand. Maar hij wint die stellingen wel opvallend vaak. Carlsen maakt nauwelijks fouten en zijn eindspeltechniek is geweldig.


Op het moment dat deze rubriek wordt geschreven, is het toernooi in Biel nog niet afgelopen. Carlsen staat met een score van 6 uit 8 bovenaan en is opnieuw op weg naar ratingwinst. Mocht hij zijn laatste twee partijen winnen, dan overtreft hij Kasparovs ratingrecord van 2851 punten.


Carlsen - Wang Hao


Biel 2012


1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Dc2 0-0 5. Pf3 b6?


Naast Carlsen waren Anish Giri en de Chinese grootmeester Wang Hao de uitblinkers in Biel. Wang Hao deed het voortreffelijk in de eerste toernooihelft. Hij won viermaal en verloor tussendoor alleen deze partij van Carlsen. De kiem voor de nederlaag lag in zijn gedachteloze vijfde zet, die wit onmiddellijk voordeel geeft.


6. e4 c5 7. e5 Pe8


Ook 7 ... cxd4 is na 8. a3 geen goede oplossing


8. d5 exd5 9. cxd5 d6 10. Lg5 f6 11. exf6 Pxf6 12. 0-0-0 Lxc3 13. bxc3 Lg4 14. Te1 Lxf3


Carlsen had gerekend op 14 ... Pbd7 15. Ld3 h6 16. Lf4 c4 17. Lxc4 Dc7, waarna zwart compensatie heeft voor de geofferde pion.


15. gxf3 Pbd7 16. Ld3 h6 17. Lf4


Verleidelijk is 17. Lxh6 gxh6 18. Thg1+ Kh8 19. Dd2, maar na 19 ... Tf7 20. Dxh6+ Ph7 houdt zwart stand.


17 ... c4 18. Lf5!


Nu blijkt waarom zwart de ruil op f3 beter achterwege had kunnen laten. De loper op f5 is een waardevolle assistent in de koningsaanval.


18 ... Pc5 19. Thg1 Kh8 20. Tg6


Zie diagram 1


20 ... Tf7


Terwijl zwart nadacht over zijn 20ste zet sloeg Carlsen de schrik om het hart bij de ontdekking van de zet 20 ... Pfe4. Na 21. Lxe4 Txf4 of 21. fxe4 Pd3+ 22. Kd1 Pxf4 is zwart dan uit de brand, maar wit behoudt voordeel met 21. Txe4 Pd3+ 22. Kb1 Txf5 23. Lxh6! (22 ... Tf7 23. Teg4).


21. Teg1 Df8 22. Le3


Dit geeft zwart een kans die hij na het sterkere 22. Dd2 niet zou hebben gehad.


22 ... Pxd5?


Carlsen zei na de partij dat hij niet wist hoe wits aanval succesvol kan worden voortgezet na 22 ... Ph5! Zowel na 23. Le6 Tf6 als na 23. Le4 Pf4 heeft zwart het ergste achter de rug.


23. Ld4 Pf6 24. Dd2 Te8


Zie diagram 2


25. Txg7! Dxg7


De pointe van wits combinatie blijkt na 25 ... Txg7 26. Dxh6+ Kg8 27. Lh7+! Pxh7 (27 ... Kh8 28. Lxf6) 28. Txg7+.


26. Txg7 Kxg7 27. Df4


Vaak zijn twee torens sterker dan een dame, maar niet in deze stand. Zwarts koning is machteloos tegen de kracht van de dame in combinatie met de sterke loper op d4.


27 ... Pd3+ 28. Lxd3 cxd3 29. Kd2 Kg6 30. Kxd3 Te6 31. h4 Tfe7 32. h5+ Kf7 33. Df5 Te5 34. Dg6+ Ke6 35. f4


Wint een toren na 35 ... Tf5 36. Lxf6 Txf6 37. f5+ Ke5 38. f4+.


Zwart geeft op.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden