AnalyseCoronamaatregelen

Een mini-lockdown, is dat wel genoeg om het virus te temmen?

Premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid leggen de nieuwe coronamaatregelen uit. ‘We gaan elkaar even wat minder zien.’Beeld ANP

Een soort mini-lockdown, met thuiswerken, vervroegde sluitingstijden en een beperking op groepen groter dan vier mensen. Het virus zal er vast niet blij mee zijn – maar zou het het tij ook keren? ‘Het is een cruciale fout om te denken: we drukken op een paar knopjes en dan stopt alles.’

Noem het een ‘harde reset’, dat moment waarop de computer zodanig vastloopt dat de enige uitweg is om de stroom eraf te halen. Vervelend. ‘Maar ik denk wel dat dit helpt om het reproductiegetal van het virus omlaag te krijgen’, zegt hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC), over de maatregelen die het kabinet maandag afkondigde. ‘Dit is wat we nodig hebben. Een ferm en duidelijk beleid. Dat pappen en nathouden houdt een keer op.’

Logisch dat het kabinet zwaar inzet op het weer thuiswerken: van de besmettingen waarvan men de herkomst kan achterhalen, vindt inmiddels haast 10 procent plaats op de werkplek. Ook het inperken van vriendengroepen past in die lijn. Bij het bron- en contactonderzoek komen zaken als feesten, familiebezoeken en vriendenbijeenkomsten haast een op de vijf keer naar voren als de plek waar het virus zich verspreidt.

‘Het virus heeft baat heeft bij de wet van de grote aantallen', zegt hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht). ‘Ook al gedraagt het merendeel zich keurig, het feit dat er veel meer mensen aan het mengen zijn, maakt het aantal keren dat er toch iets niet goed gaat groter.’

De maatregelen hebben op het oog iets vreemds. Op de ic’s loopt het bepaald nog niet storm, en om de toename in de ziekenhuizen te zien heb je, vergeleken bij de bubs van afgelopen lente, een vergrootglas nodig om sowieso een stijging te kunnen zien. Maar vergis je niet, zegt Rosendaal, die eind februari ook al waarschuwde de boel niet te onderschatten: ‘In februari lagen de ziekenhuizen ook nog niet vol. En als epidemiologen weten we hoe verraderlijk hard het met exponentiële groei kan gaan.’

Dat rekende minister Hugo de Jonge ook voor: de situatie verslechtert niet in een constant tempo, maar met een vermenigvuldigingsfactor van 1,3 per vierenhalve dag – de tijdspanne die het virus gemiddeld nodig heeft van mens naar mens te hoppen. Dat komt erop neer dat het aantal ic-opnames de komende weken aanzwelt tot ruim 400, aldus de minister. Het zijn er bij narekening iets minder (312), maar nog altijd is de toename fors.

Kritiek is er ook. ‘We zitten met een draagvlakprobleem’, signaleert Rode Kruis-veldepidemioloog Amrish Baidjoe. ‘Onze grootste zwakte is dat we gebrek aan perspectief bieden, niet goed uitleggen wat er gebeurt. We hebben heel lang gezegd: het valt mee. En nu moeten er binnen een week ineens maatregelen komen die allerlei consequenties hebben voor de horeca en voor ondernemers. Ik maak me daarover zorgen.’

Baidjoe put uit zijn ervaring met gezondheidscrises in Afrika en Azië, waar hulpverleners gewend zijn scepsis van plaatselijke burgers te overwinnen. ‘Met bijvoorbeeld platforms waar je met de samenleving in dialoog gaat hoe je maatregelen het beste kunt implementeren. Maar zorgelijk genoeg hééft het kabinet dat soort platforms niet eens. Dit is puur het opleggen van regels. Ik denk dat het een cruciale fout is om te denken: we drukken op een paar knopjes, en dan stopt alles. Uiteindelijk gaat het wel om menselijk gedrag.’

Rosendaal bespeurt intussen de koers die in de wetenschap wel bekendstaat als ‘pompend remmen’: tijdelijk het openbare leven bevriezen, en dan de teugels weer wat laten vieren. Wat meteen een ongemakkelijke consequentie heeft: ‘Het lijkt me dat je zo’n aanscherping als dit vaker tegemoet kunt zien. Het zal even wennen zijn, maar af en toe zul je dit gewoon moeten doen.’

Als het kabinet de pauze in elk geval maar gebruikt om de testcapaciteit goed op orde te krijgen, hoopt Baidjoe. ‘Anders doen we het voor niets. Vergeet niet dat de vorige keer de belofte eigenlijk was om de intelligente lockdown pas op te heffen als het bron- en contactonderzoek en het testen voldoende waren opgebouwd. Aan die afspraak moeten we ons ditmaal gewoon houden.’

Verder lezen

Kabinet zet alles op alles om een nieuwe lockdown af te wenden
Het sociaal verkeer gaat aan banden in de hoop dat het nog op tijd is om een nieuwe lockdown te voorkomen. Het land moet dit keer zoveel mogelijk doordraaien met zo min mogelijk drukte.

Dit zijn de aangescherpte maatregelen (vanaf dinsdag 18.00 uur)
Alle horeca om 22.00 uur dicht, sportwedstrijden zonder publiek en het advies een mondkapje te dragen tijdens het winkelen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Alle aanscherpingen op een rij.

Nieuwe coronamaatregelen: de belangrijkste vragen
Premier Rutte, minister De Jonge en de Amsterdamse burgemeester Halsema maakten maandagavond nieuwe, ingrijpende coronamaatregelen bekend. Dit zijn de belangrijkste vragen en antwoorden.

Steeds meer adviseurs ontdekken: die mondkapjes zijn zo gek nog niet
Zijn mondkapjes een goed idee of niet? Dit zijn we inmiddels wijzer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden