Achtergrond Vervuiling koe

Een minder vervuilende koe kan best – zeker met een snufje technologie

Beeld de Volkskrant

De koe heeft het gedaan, de laatste tijd. Ze stoot stikstof uit, methaan en CO2. In de discussie over het redden van het milieu wijzen experts op de noodzaak boerderijen met koeien te sluiten. Maar het kan ook anders.

In de pens van de koe komen dezer dagen meerdere milieudiscussies samen. Minder vlees, kaas en melk produceren, die wens lag al een tijdje op de klimaattafel. De koe boert immers grote hoeveelheden van het sterke broeikasgas methaan op. En nu naast de klimaatcrisis ook een stikstofcrisis is afgekondigd, staat ook de hoge ammoniakproductie uit koeienontlasting ter discussie.

Voor het terugdringen van het teveel aan stikstof staat sinds vorige maand niet alleen een verkleining van de veestapel rond kwetsbare natuur op de agenda. Tal van technologische maatregelen worden overwogen. Woensdag werd bekend dat de overheid melkveehouders mogelijk wil stimuleren een duur enzym van producent DSM te laten toevoegen aan het veevoer. Dat zou de uitstoot van ammoniak verlagen.

Prachtig. Stikstofcrisis opgelost?

Niet echt. De inschatting is dat de ammoniakuitstoot bij rundvee – de grootste uitstoter van ammoniak – daarmee met 10 procent daalt, terwijl volgens een recent Wagenings rapport de totale stikstofproductie voor alle sectoren met ruim 50 procent omlaag moet.

De geopperde voeroplossing voedt de klassieke discussie tussen de tegenpolen in het oplossen van milieuproblemen: technologie versus minderen. De milieuactivisten van Greenpeace moeten er dan ook niets van weten. ‘De structurele oplossing van het stikstofprobleem is ecologische landbouw en het ten minste halveren van de veestapel’, zeggen ze in reactie op het plan. ‘Dat draagt ook bij aan de aanpak van de klimaatcrisis en is beter dan het spekken van de bankrekening van DSM met belastinggeld.’

Verlichting

Hoogleraar diervoeding Wouter Hendriks van de Wageningen Universiteit denkt met zijn team juist na over technologische oplossingen voor het verhogen van de productie per dier en het verlagen van de kwalijke bijproducten. Hij pleit dan ook voor hoogproductief vee, dat per kilo product een lagere uitstoot heeft. ‘De productie van 100 duizend liter melk kun je beter laten doen door acht dan door vijftien koeien.’

De regering hamert erop dat meerdere maatregelen op tafel liggen om snel verlichting te bieden in de stikstofcrisis. Een greep uit beide extremen ligt voor de hand. Het is bekend dat de VVD denkt dat de Nederlandse veestapel door technologische ontwikkelingen intact kan blijven, terwijl D66 pleit voor een halvering van de veestapel.

24-9-2019, Nederland, Puiflijkstikstof koeien in de wei stikstof; stikstofprobleem; stikstofbeleid; stikstofprobleem; milieu; milieuprobleem; stikstofcrisis; stikstofuitstoot; koe; koeien; wei; weiland; boer; boeren; koeien in wei; weide; platteland; foto Marcel van den Bergh Beeld Marcel van den Bergh

Methaan

Mestexpert Wouter van der Weijden van de Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu benadrukt dat het een complexe puzzel is om zowel klimaat- als stikstofproblemen op te lossen. Sommige maatregelen werken elkaar tegen. Toch denkt hij dat technologie een belangrijke bijdrage kan leveren. Zo hoopt DSM volgend jaar ook een veevoertoevoeging op de markt te brengen waarmee het broeikasgas methaan sterk wordt teruggebracht bij rundvee – behalve van ammoniak ook de grootste producent van dit broeikasgas. ‘De verwachte methaanreductie, 30 procent, is substantieel.’

De technologische oplossingen voor de melkveehouderij stapelen zich daarmee op. Zo zijn er stalvloeren die urine en mest snel scheiden, waardoor geen ammoniak kan worden gevormd. De koe-wc beoogt hetzelfde. Door de koe op gezette momenten in een hok te leiden, het dier te laten plassen en de urine op te vangen, wordt voorkomen dat enzymen uit de mest samen met ureum ammoniak vormen.

Jan Dijkstra, hoofddocent diervoeding bij de Wageningen Universiteit, verwacht dat tegen relatief lage kosten de stikstof door dit soort maatregelen omlaag kan met 35 procent. Hij is vooral pleitbezorger van minder eiwitrijk voer, waardoor de stikstofuitstoot afneemt. Ook is hij er voorstander van de koe vaker in de wei te laten, omdat ook daar de ammoniakuitstoot omlaag gaat doordat mest en urine minder samenkomen.

Bij de Proeftuin Veenweiden merkten ze dat ook het verdunnen van de mest met water de hoeveelheid opstijgende ammoniak verlaagt. Dat niet alles werkt, ondervond Dijkstra in 2011. Knoflookextract aan het veevoer toevoegen deed niets met de hoeveelheid methaan, zoals andere wetenschappers hadden beweerd. ‘Bij ons ging alleen de melk naar knoflook smaken.’

MEER OVER STIKSTOF EN LANDBOUW

Natuur en landbouw in balans, dat is de uitdaging
Werken in harmonie met de natuur is de oplossing voor de stikstofcrisis. De Drentse boer Ekkels doet het. Hij weet hoe lastig het is voor veel collega’s. ‘Er zijn hier boeren die de grond nog zelf hebben ontgonnen en het lastig kunnen verkroppen als die teruggaat naar de natuur.’

Minister Schouten in gesprek met tegenpolen: ‘Voor duurzamere landbouw moeten we nú over onze dogma’s heen stappen’
Eén tegenstelling definieert Schoutens ministerschap en de boerendochter ging in gesprek met de exponenten ervan. ‘Mijn eigen beeld was veel te beperkt.’ 

Hoe arm en zielig is de boer echt?
De steun voor het boerenprotest lijkt logisch, want je bijt niet in de hand die je voedt. Maar wie verder inzoomt, ziet dat ‘de landbouw’ veel complexer is dan het lijkt.

De tijdbom onder het stikstofdossier tikte al twee jaar, maar het ministerie wilde het niet horen
Nederland is al maanden in de ban van een stikstofcrisis. De onbeantwoorde vraag: waarom was het ministerie zo slecht voorbereid op de uitspraak die het vergunningenstelsel deed instorten? Op zoek naar de drijfveren achter een alles-of-niets-spel.

Landbouwvernieuwer Henk Hanskamp denkt goud in handen te hebben met de koe-wc
Boerenzoon Henk Hanskamp ontwikkelt innovatieve producten op basis van het natuurlijke gedrag van koeien. Hij heeft er al jaren succes mee. Met een wc voor koeien denkt Hanskamp nu goud in handen te hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden