ReportageRefugee Company

Een miljoen mondkapjes per week uit Arnhem, ondanks het ministerie

De witte filterstof schuift over de blauwe voorkant, waarna er elke drie seconden een mondkapje van de band rolt. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In Arnhem rollen binnenkort wekelijks 1 miljoen mondkapjes van de band. Maar niet dankzij Den Haag. De fabriek van de Refugee Company kon in de opstartfase nauwelijks op ondersteuning rekenen.

Drie seconden. Dat is de tijd tussen twee mondkapjes die van de band rollen in de Arnhemse mondmaskerfabriek. De witte filterstof schuift over de blauwe voorkant. Een hoog piepend geluid. En klaar. Het is nu nog proefdraaien; de komende weken wordt het tempo opgeschroefd. Ruim een miljoen chirurgische mondkapjes, bedoeld voor de zorg, moeten hier wekelijks worden gemaakt.

Het had weinig gescheeld of hun ‘wilde idee’ voor een Nederlandse mondmaskerfabriek was nooit werkelijkheid geworden. Maar anderhalve maand later staan ondernemers Fleur Bakker en Jaap Stelwagen in de fabriekshal in Arnhem toch maar mooi naast die splinternieuwe, draaiende machine. 

Ze hebben het gedaan. Met wat geluk, maar zonder ondersteuning van het Rijk. Hoewel de fabriek meer dan een achtste van alle benodigde chirurgische mondkapjes voor de zorg kan leveren, heeft het ministerie van Volksgezondheid nauwelijks actie ondernomen om Bakker en Stelwagen te ondersteunen.

Den Haag zegt naast grootschalige inkoop juist graag meer productie in eigen land te willen zien. ‘Ondanks de omvangrijke bestellingen blijft de aanvoer van beschermingsmiddelen onzeker’, schreef minister Hugo de Jonge afgelopen week nog aan de Tweede Kamer. Waarom kreeg de Arnhemse fabriek dan nauwelijks ondersteuning van het ministerie? 

Vroeg

Als Bakker en Stelwagen op 26 maart voor het eerst over hun plan bellen, denken ze eigenlijk al te laat te zijn. Vanuit de zorg klinkt de vraag om beschermingsmateriaal steeds luider. Het weekend daarvoor is er nog een partij van 600 duizend afgekeurde mondkapjes Nederland binnengekomen. ‘We konden ons gewoon niet voorstellen dat het ministerie niet al was begonnen met de binnenlandse productie van chirurgische mondkapjes’, zegt Stelwagen.

Maar na een belronde blijkt dat er in Nederland nog geen enkel kapje wordt geproduceerd. ‘We waren niet laat, maar vroeg.’ Bakker, Stelwagen en de rest van het zevenkoppige team zien hun kans. Er moeten machines komen, gecertificeerde filterstof en mensen achter de knoppen. Maar waar haal je die vandaan?

Energie 

Bakker heeft genoeg mensen beschikbaar. Als directeur van de Refugee Company, een stichting die met werktrajecten vluchtelingen aan een baan helpt, zijn er veel statushouders die graag aan het werk gaan in deze werkluwe periode. 

Stelwagen heeft de contacten in China. Hij woonde er vijf jaar met zijn Chinese echtgenote. Zij belt rond, op zoek naar geschikte mondkapjesstof. Sinds de uitbraak is het moeilijk verkrijgbaar en duur. Bovendien kun je lang niet altijd zeker zijn van de kwaliteit in de oververhitte markt.

De Refugee Company hoopt de komende twaalf maanden 1 miljoen mondkapjes per week te kunnen leveren.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De volgende dag zit Fleur Bakkers zus, piloot bij KLM, met 25 kilo filtermateriaal in een vliegtuig van Shanghai naar Amsterdam. In enkele dagen lukt het ook een lening van 350 duizend euro te krijgen van kredietverstrekker Qredits en de Philips Foundation. Philips bestelt bovendien alvast 1 miljoen mondkapjes. KLM is bereid mee te werken om filterstof en machines uit China te halen.

Maar bij één belangrijke speler komen ze niet verder dan telefoontjes en mailwisselingen. Het ministerie van Volksgezondheid, zo naarstig op zoek naar beschermingsmateriaal, kan geen concrete toezeggingen doen. Met een afnamegarantie zou de mondmaskerfabriek aan kredietverstrekkers kunnen laten zien dat ze een afnemer hebben. Dat biedt de zekerheid dat ze leningen kunnen terugbetalen.

Geen actie

Nadat het NOS Journaal op 30 maart een item maakt over hun mondkapjesfabriek in aanbouw, lijkt het ministerie even interesse te hebben. Bakker wordt alsnog teruggebeld. ‘Ze waren enorm enthousiast. Wat fantastisch dat jullie dit doen, als je hulp nodig hebt, laat maar weten. Daarna werden we steeds doorverwezen. Ik ben nooit bij iemand gekomen die een toezegging, advies of geld kon regelen.’

Via het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH), dat de landelijke inkoop en distributie van het beschermingsmateriaal regelt, probeert Stelwagen de toekomstige waar aan te bieden. Dat gaat moeizaam. ‘Ze zeiden dat ze pas wilden bestellen als ze een foto van de onderkant, bovenkant en zijkant hadden van de doos met mondkapjes.’

Dat die er nog niet waren, drong bij de inkopers niet door.   

Het ministerie van Volksgezondheid laat in een reactie weten dat er in die dagen ‘nagenoeg dagelijks contact is’. Volgens een woordvoerder is er op de achtergrond al wel interesse. Het ministerie gaat op 14 april akkoord met een voorstel van het LCH om te helpen bij het uitbreiden van de productielijn van de Refugee Company, maar concrete gesprekken worden dan nog niet gevoerd. Terwijl het ministerie wel miljoenen besteedt aan onzekere bestellingen uit het buitenland, blijft een afnamegarantie of financiële steun voor de Nederlandse fabriek uit. 

100 duizend

Op 6 april tekenen ze het contract om de machines naar Nederland te krijgen, op 20 april staat de apparatuur dan eindelijk op het vliegveld in China te wachten op transport. Maar om te gaan draaien, heeft de fabriek meer filtermateriaal nodig. De dure stof moet vooraf worden betaald. 

Opnieuw klopt Bakker aan bij het ministerie voor een garantstelling om een lening van 100 duizend euro bij de Rabobank mogelijk te maken. ‘Ik heb uitgelegd dat we de machines hebben, maar dat de productie stil zal liggen als we voor volgende week maandag geen nieuw materiaal bestellen.’

Uiterlijk 23 april is de garantstelling nodig. Een snelle reactie blijft uit, dus probeert ze het bij de gemeente Arnhem. ‘Echt elke dag telde’, zegt Bakker. Het college pakt door. Een dag later belt Den Haag. 

De mondkapjesmachine wordt afgesteld.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Sympathieke organisatie’

In de fabriekshal sleutelen de installateurs nu aan een tweede machine. Het ministerie heeft inmiddels aan Bakker en Stelwagen laten weten graag mee te helpen om het aantal machines verder uit te breiden. 

De komende week zullen de 28 werknemers echt aan de slag gaan. De groep, van wie 20 statushouders, zijn aangenomen op basis van motivatie. In ploegendienst zullen ze op termijn een productie van zeven dagen per week draaien. 

Hoewel ze niet de benodigde medewerking hebben gehad, willen Bakker en Stelwagen graag aan het Consortium leveren. ‘We zien natuurlijk graag dat het bij de zorginstellingen terecht komt die het nodig hebben. Dat weten we zeker als we direct met het LCH werken’, zegt Stelwagen.

Ze begrijpen achteraf best dat ze in Den Haag eerst terughoudend reageerden. ‘Als je de Refugee Company googelt, zie je denk ik een sympathieke organisatie, maar niet een van het niveau DSM waar meteen honderd mensen op een taak kunnen worden gezet’, zegt Bakker. ‘Als je inkoper bij het consortium bent, denk je niet meteen: dit is een club die goed medische hulpmiddelen kan maken.’ 

Eigen benen

Een deal met het ministerie lijkt nu alsnog op handen. ‘Ik denk achteraf dat ons aanbod te vroeg voor ze kwam’, zegt Bakker. Ze hopen de komende twaalf maanden 1 miljoen mondkapjes per week te gaan leveren aan het Consortium. 

‘Natuurlijk was het fijn geweest als het ministerie had gezegd: fantastisch plan, hier heb je drie miljoen’, zegt Bakker. ‘Maar we staan nu op eigen benen. Ik betwijfel of het ons verder had geholpen. Bij ondernemers is er meer actiesnelheid. Ik weet niet of we al zover waren geweest als we wél met het ministerie hadden samengewerkt.’

Meer lezen over de jacht op mondkapjes
Nederland begeeft zich in maart in de mondiale strijd om mondkapjes. Een reconstructie met in de hoofdrollen een Koreaanse agent, nerveuze ziekenhuisbestuurders, twijfelende topambtenaren,een mysterieuze Mexicaan en cheques ter waarde van 32,5 miljoen dollar.

Het wetenschappelijk bewijs dat mondkapjes dragen op straat een probaat middel is om epidemieën in te dammen, is schaars. Toch zijn er weinig onderwerpen waarover de emoties zo hoog oplopen als de lapjes stof. Waarom eigenlijk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden