Een mier onder de schoenzool

Zijn roman Trout Fishing in America ( 1967 ) werd een culthit, maar geluk bracht de roem Richard Brautigan niet. Zijn getroebleerde leven is nu bijgezet in een vuistdikke biografie.

William Hjortsberg: Jubilee Hitchhiker - The Life and Times of Richard Brautigan

Biografie


***


Counterpoint; 864 pagina's; ca. euro 24,-.


Richard Brautigan: Forel vissen in Amerika

Roman


*****


Uit het Engels vertaald door Peter van Oers.


Van Gennep; 159 pagina's; euro 14,95.


Als de politie zeker wilde zijn dat het in stukken geschoten en deels vergane lichaam toch echt toebehoorde aan de 49-jarige cultschrijver Richard Brautigan, dan moesten ze zijn penis maar eens checken. Zijn voormalige buurman kon het niet anders zeggen. Want hoe vaak had Brautigan hem niet verteld dat zijn lul een verhaal apart was. Dat ie door de herpes een monsterlijke gedaante had aangenomen, geribbeld en met vreemde knobbels, alsof ie permanent een condoom met genot verhogende uitstulpsels droeg.


'Weg die lul', zei de agent ter plekke, weinig invoelend. 'We rossen die kerel eruit met een bulldozer.'


Het was eind oktober 1984, en de grote kleinschrijver Richard Brautigan was morsdood aangetroffen in zijn eigen huis. Zeker zes weken had niemand enig idee waar hij was. Wie hem belde, kreeg een antwoordmachine die steeds meer ging klinken alsof de stem langzaam aan het verdrinken was. Zijn literaire vrienden in het Californische hippiedorp Bolinas wisten niet waar hij uithing, en ook in andere verblijfsoorden in Montana of in Japan waar hij zijn flessen liet rondslingeren, konden ze het niet vertellen, evenmin als zijn enige dochter Ianthe en de talloze exen.


Amsterdam - zou hij daar soms zitten? Want nog maar een paar weken eerder liep hij samen met een Nederlandse literaire verslaggever door Bolinas, en een jaar eerder had hij zelfs in Amsterdam opgetreden, en daar was die gozer ook bij geweest. Wie was dat dan, die lange mysterieuze Nederlander?


William Hjortsberg doet het niet uit de doeken in zijn vuistdikke biografie Jubilee Hitchhiker. Terwijl de biograaf en vriend toch elk levend wezen, en soms zelfs een ronddolende geest, heeft gesproken.


Die lange was dus Graa Boomsma, toen literair medewerker van de Volkskrant. Van 1 tot 5 september 1984 sliep hij in Brautigans rommelige onderkomen, op de eerste verdieping. Boomsma verbleef in Californië voor een boek over Amerikaanse literatuur, en hij wilde Brautigan verder vertalen. Van een professionele interesse, en na een interview voor de krant een jaar eerder, had de relatie zich ontwikkeld tot een persoonlijke band.


Ze hadden het eigenlijk wel gezellig, ze keken samen op de bank naar de orerende tv-dominees. Elf dagen voor Brautigans zelfmoord maakte Boomsma gevulde maïskip voor hem, gegarneerd met wilde tomaten, die hij plukte in de tuin van Brautigan.


Je zou Brautigan depressief kunnen noemen, literair gefrustreerd, en ondanks de vele dames in zijn leven zelfs eenzaam in die dagen - in een artikel na zijn dood werd geschreven dat hij was overleden aan de Grote Amerikaanse Eenzaamheid. En wat deed die geleende grote glimmende revolver daar toch in zijn huis? Boomsma kreeg een hartverzakking toen hij opeens in de loop van de Magnum keek, losjes door Brautigan gehanteerd, bij wijze van grap.


De fascinatie van de hippieschrijver voor wapens en de dood was bekend, evenals zijn verknochtheid aan telefoongesprekken. In huis lag de nieuwste editie van Life Magazine, met op de cover zijn held Ernest Hemingway, die zijn brein in 1961 tegen de muur blies. Ook had hij net uit de bibliotheek een boek van Truman Capote geleend, de schrijver die door overmatig drankgebruik een week eerder het hiernamaals in was geschoven.


Wel wonderlijk was dat Brautigan op dat moment niet aan de zuip was. In zijn geval kon dat betekenen dat hij op een doorsneeavond een liter cognac erin gooide, een halve liter Bourbon erbij, wat biertjes voor de dorst, en shotjes tequilla voor de vibes. Een vriendin zei dat zelfs als je zijn sokken uitdeed, je nog overmeesterd werd door zijn dranklucht.


Geen schim was hij meer van de beroemde schrijver die hij was. In de jaren vijftig landde hij na een eenzame klotejeugd in het San Francisco van de Beat Generation. Hij zag de literaire groove van de scene rond City Lights, maar voelde zich allesbehalve een hardcore beatnik.


Met Trout Fishing in America, dat in de Summer of Love van 1967 uitkwam en meteen in het Nederlands werd vertaald, viel hij in de hartslag van de tijd. De schrijver met de melancholische blik, het stro-achtige haar en de droevige druipsnor verkocht miljoenen exemplaren en kende een popsterrenstatus. Het was net alsof Beatle George Harrison door de straten van San Francisco liep - zo werd op hem gereageerd, zagen vrienden in die tijd.


Forel vissen in Amerika, nu opnieuw in Nederland uitgebracht, zou je een geniaal reisverslag kunnen noemen van de kampeertocht die de hoofdpersoon maakt met vrouw en dochtertje langs fameuze visstekken. Maar meer nog is het een genre-overstijgende zegetocht door Brautigans hoofd, middels fragmenten uit brieven, ingevingen, meesterlijk geouwehoer over het een en ander en intuïtieve aandoenlijke beschrijvingen van kleine dingen die hij prachtig uitvergroot.


'Ik heb altijd een boek willen schrijven dat eindigde met het woord 'mayonaise', schrijft hij, waarna hij het laatste hoofdstuk Forel vissen in Amerika besluit met de zin: 'P.S. Sorry dat ik het vergeten was van de mayonaise.'


Negen boeken uit zijn ruime oeuvre zijn ooit in Nederland verschenen, maar veel aandacht kreeg hij niet, zoals het cultschrijvers nou eenmaal vergaat. En zijn poëzie werd geheel doodgezwegen. Hoe anders was dat in Japan. Daar verkocht hij veel boeken en werd hij veelvuldig bejubeld. De schrijver Haruki Murakami heeft hem een van zijn grootste invloeden genoemd.


In 1983, een jaar voor zijn dood, was hij in Nederland voor het One World Poetry-festival in De Melkweg. In plaats van het gevraagde halfuur vol te maken, droeg hij één gedicht voor, voor een publiek van opgefokte punks en hoofdstedelijke bohemiens: Night Flowing River. Hij beschrijft hierin hoe hij tijdens de begrafenis van een bevriende Japanse dichter opeens een mier ziet die onder de voet dreigt te worden gelopen door de voorbij trekkende rouwstoet.


De hele literaire Brautigan-mindset in één gedicht: ogenschijnlijk laconiek en luchtig, vol doodsdreiging en gefocust op het kleine om het grote te vertellen. Volgens een getuige kon je tijdens de voordracht de veiligheidsspeld van een punk horen knappen:


I've never been to a more


quieter place than the


silence of so many people


moving like a night flowing river.


Vijf dagen voordat Brautigan zijn geoliede revolver in zijn mond duwde, sprak Graa Boomsma hem, in Los Angeles. Daarna stapte hij in de bus naar het vliegveld, en keek nog uit het raam. Boomsma zag dat Brautigan met zijn lange magere gestalte op ontroerende wijze een buiging maakte, voor hem.


Brautigan zou hem zeker bellen, zei hij hem even daarvoor.


Hij belde niet.


ACHTTIEN STEMMEN

Richard Brautigan zou de eerste dichter worden met de publieke zegen van The Beatles. Zijn werk zou uitkomen op Zapple, een tak van het Apple-label van The Beatles. Barry Miles, Beatle-intimus en latere McCartney-biograaf, ging het regelen. Gedichten werden opgenomen in 1968, evenals telefoongesprekken, straatgeluiden en de voordracht van één gedicht door achttien stemmen. Maar de Zapple-lp kwam er niet, vooral doordat Miles de koffer in dook met Brautigans geliefde. Als Listening to Richard Brautigan verschenen de opnamen later in de VS bij platenmaatschappij EMI.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden