Een middelvinger naar het Westen

Turkije heeft de Russen nodig, niet andersom, schreef Rob Vreeken in augustus in een analyse over de relatie tussen beide landen. In Ankara kwam maandag de Russische ambassadeur in Turkije om bij een aanslag. Het is de vraag hoe het nu verder moet met de Turks-Russische middelvinger naar het Westen.

Rob Vreeken
null Beeld AP
Beeld AP

Zijn bezoek aan Sint-Petersburg is 'historisch'. Turkije slaat 'een nieuwe bladzijde' open in de relatie met Rusland, zo zei de Turkse president Tayyip Recep Erdogan tegen Russische journalisten aan de vooravond van zijn ontmoeting dinsdag met zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin.

Erdogan had ook kunnen zeggen: ik steek, terwijl ik Poetin een hand geef, een middelvinger op naar het Westen.

Afgezien van prozaïsche zaken als een gaspijplijn en een kerncentrale - de gebruikelijke ruilknikkers in het diplomatieke spel - heeft het staatsbezoek voor de Turkse leider vooral tactische betekenis. Hij wil laten zien dat hij Amerika en Europa niet per se nodig heeft. Als het moet kan ik het Westen inruilen voor Rusland - dat is zijn onuitgesproken suggestie.

Het probleem voor Erdogan: iedereen weet dat dat niet waar is. De Amerikanen weten het, de Russen weten het, en ook de Turken zelf weten het. Zij kennen hun economische data, waaruit blijkt dat Europa goed is voor bijna de helft van hun handel, dat driekwart van de buitenlandse investeringen die Turkije zo hard nodig heeft uit Europa komt. Zij beseffen dat hun veiligheid uiteindelijk wordt gegarandeerd door het NAVO-handvest, niet door het geopolitiek cynisme van het Kremlin.

Politieke en economische zwaartekracht

Turkije kan Rusland nu eenmaal niet gebruiken, zegt Fadi Hakura van denktank Chatham House, om de wetten van de politieke en economische zwaartekracht op te heffen die Turkije altijd weer terugtrekken in de westerse invloedssfeer. De Turks-Amerikaanse betrekkingen, zo heet het, zijn als een katholiek huwelijk: scheiding is niet mogelijk. Er is geen sprake van dat Erdogan vandaag in Sint-Petersburg de aanzet gaat geven tot een strategische heroriëntatie.

Wat de top doet uitstijgen boven een regulier bilateraaltje is het tijdstip: ruim drie weken na de mislukte coup in Turkije. De Turken hebben het helemaal gehad met Europa, dat zich nauwelijks verontrust toonde over de aanval op de democratie, maar des te meer over de maatregelen tegen de vermeende coupplegers. Ze zijn teleurgesteld in de VS, die weigeren de prediker Fethullah Gülen uit te leveren, het veronderstelde brein achter de staatsgreep.

Poetin daarentegen was er als de kippen bij om Erdogan telefonisch een hart onder de riem te steken. Ook deed hij niet moeilijk over arrestaties en zuiveringen. In een interview met Russische persbureau Tass toonde Erdogan zich daarover gisteren 'dankbaar'.

Autoritaire stijl van regeren

Die warmte in de Turks-Russische betrekkingen was een wereld van verschil met de ijzige vorst die intrad nadat de Turkse luchtmacht in november vorig jaar een Russisch gevechtsvliegtuig had neergeschoten boven Syrië. Poetin was ziedend en strafte Turkije onder meer door geen charters met Russische toeristen meer naar Turkije te sturen, een gevoelige klap.

Dat maakt Erdogan vandaag tot vragende partij. Eind juni was de Turkse president al op de knieën gegaan door de Russen per brief zijn spijt te betuigen over het incident. Hij wil een eind aan de sancties en hij heeft een lijstje met economische wensen. Turkije heeft Rusland nodig, niet andersom.

Wat de twee leiders bindt is hun autoritaire stijl van regeren. Erdogan zoekt voor zijn presidentschap het soort grondwettelijke bevoegdheden waarover Poetin allang beschikt. Wat hen scheidt is hun opstelling in de Syrische burgeroorlog. Rusland steunt president Bashar al-Assad, Turkije wil de man weg hebben.

Poetin en Erdogan bij de G20, in november 2015. Beeld anp
Poetin en Erdogan bij de G20, in november 2015.Beeld anp

Ook daarover wordt gepraat, al zijn de twee standpunten niet te verenigen. Mogelijk zullen de Turken zich soepel betonen over de rol van Assad in een politieke transitie. Dat kan dan worden weggestreept tegen bijvoorbeeld het hervatten van de bouw van de kerncentrale in het Turkse Akkuyu.

Meer dan dergelijk wisselgeld heeft Rusland niet te bieden. Het fotomoment met de handdruk van Poetin en Erdogan is daarom misschien wel het belangrijkste politieke resultaat van de top.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden