Een meteoor uit de Middeleeuwen

Een dode monnik heeft Italië in de houdgreep. Zondag wordt padre Pio, het nieuwe volksidool, in Rome door de paus heilig verklaard....

De vermaarde Vaticaan-publicist Vittorio Messori noemt hem 'een meteoor uit de Middeleeuwen', een uit de hemel gevallen object dat met verwoestende kracht uiteen is gespat op de ziel van de Italianen. Anderen houden het op een mix van Franciscus van Assisi en David Copperfield. Padre Pio, overleden in 1968, verricht nog steeds mirakels. Zondag wordt de monnik in Rome heilig verklaard.

Het wordt een spektakel zonder weerga. Minimaal twee miljoen mensen komen op de been, verspreid over de hoofdstad en enkele plaatsen in het zuiden van het land, waar de monnik heeft geleefd. Slechts een wereldkampioenschap van het Italiaanse voetbalelftal zou de euforie over de snelle promotie van de monnik naar het altaar der heiligen kunnen overtreffen. 's Avonds laat is er voor speciale genodigden van het Vaticaan: Padre Pio, de musical.

Padre Pio laat kreupelen lopen, redt gestrande huwelijken en verzekert, mits voldoende aanbeden en er dagelijks is gebiecht, succes in de lotto. Een gebroken ledemaat van de Volkskrant-correspondent genas padre Pio niet, maar de moeder van een andere zaalpatiënt in het Romeinse ziekenhuis wist zeker dat de zelfmoordpoging van haar zoon was mislukt dankzij padre Pio. 'Ik ben gek op hem', zei ze; ze bedoelde padre Pio.

Het kan geen Italië-reiziger ontgaan: in elke badplaats, in elke winkel, in restaurants, taxi's, benzinestations en bij miljoenen Italianen thuis is hij aanwezig, vader Pius. Of het nu een levensgroot beeld is van 1,80 meter, een buste, kleurenfoto, sleutelhanger, portemonnee of, heel bijzonder, een geplastificeerd kaartje waarop zijn bloedende handen zijn afgebeeld - Italië kan niet meer zonder.

In een tijdsbestek van nog geen vijf jaar heeft de Franciscaner minderbroeder postuum een redelijk modern land in de houdgreep genomen. Padre Pio is volgens eind vorig jaar verricht onderzoek bekender dan Armani (mode), Fellini (film) en De Gasperi (politiek). De tv-documentaires, er lijkt geen einde aan te komen, halen ongekende kijkcijfers. Ziekenhuizen, klinieken en seniorencentra worden naar de monnik vernoemd; de eerste padre Pio-ambulances zijn gesignaleerd. Terwijl de gelaatsuitdrukking van de monnik allesbehalve vriendelijk is. Op de meeste foto's oogt hij als kapitein Haddock, de narrige reispartner van stripboekreporter Kuifje.

De koorts is overgeslagen naar de grote Italiaanse kolonies in Argentinië en de VS. Francesco Totino, gepensioneerd bankier en woonachtig in New York, heeft zojuist een padre Pio besteld, een bronzen beeld van zes meter hoog, dat hij wil laten plaatsen nabij Ground Zero, de plek waar tot vorig jaar september de Twin Towers stonden. Geld speelt geen rol.

DE MAKER van het beeld, beeldhouwer Michele Rossi uit Pietrelcina, het geboortedorp van padre Pio nabij de stad Benevento in de regio Campagnia, heeft de Amerikaanse klant ook de tekening van zijn nieuwste ontwerp doen toekomen: een zittende padre met een enorm crucifix op schoot. Rossi voorspelt dat ook de verspreiding van dit beeld een hoge vlucht zal nemen.

Padre Pio werd in 1887 geboren in een regio waar tot op heden het bijgeloof vast bestanddeel is van het dagelijkse leven. Rondom Benevento, in de negentiende eeuw een van de laatste enclaves van de pauselijke staat, wemelt het van de heksen, heeft de duivel vrijspel en krijgen sommigen spontaan last van stigmata, wondtekens op dezelfde lichaamsplekken als de gekruisigde Jezus Christus.

Don Vitaliano, een bevriend priester uit de omgeving van Benevento, verzorgt op verzoek een rondleiding in Pietrelcina. Hij is geen fan van padre Pio. Niettemin: 'Vorig jaar moest ik een oude man begraven wiens hoofd onder het bloed zat. Hij had rondom wondjes, die volgens zijn familie erop wezen dat hij een doorn krans op het hoofd heeft gehad. Nog veel gekker was dat congres, waar we met een paar honderd geestelijken en leken bijeen waren.

'Plotseling kwam er een jonge kerel binnen met een bloederig kruis op z'n voorhoofd. Ook uit z'n handen kwam bloed, alsof hij zojuist van het kruis was gestapt. Een gek, dachten we onmiddellijk. Afgezien van z'n wonden gedroeg de man zich verder normaal. De wonden schreef hij toe aan een wonder, een teken van God. Ik geloof niet in dergelijke tekens, maar echt verklaren kan ik ze niet, al heb ik weleens gelezen dat sterke suggestie de merkwaardigste gevolgen kan hebben.'

Padre Pio ging op jeugdige leeftijd in het klooster. Volgens de overlevering werd hij daar overmand door follia d'amore, gek van liefde, voor de Heer en de heilige maagd Maria. In zijn kloostercel, alweer volgens de op schrift gestelde anekdoten, krijste en brulde hij regelmatig als een gewond dier. En in de zomer van 1910 gebeurde het: gezeten onder een olm had hij z'n eerste close encounter.

Het moet geen prettig gesprek zijn geweest met Jezus en Maria, want van het ene op het andere moment begon padre Pio te bloeden. Beide handen en voeten alsmede de huid rondom de hartstreek vertoonden plotseling de gevolgen van een kruisiging. Nog steeds niet bijzonder, want meer Italianen kennen het fenomeen aan den lijve.

Van padre Pio werd lange tijd niets meer vernomen. Alleen rooms-katholieke fijnproevers bleken op de hoogte van de monnik en diens mirakels. Onder hen Karol Wojtyla uit Polen, van 1946 tot 1948 priesterstudent in Rome. Padre Pio had zich toen al gevestigd in een klooster in San Giovanni Rotondo, een dorp in het zuidelijke Apulië. Alwaar hij zich concentreerde op de biecht (tien uur gemiddeld per dag) en het genezen van zieken. Z'n handen bleven halfverborgen in doeken, soms kroop het bloed eronder vandaan.

Pelgrim Wojtyla bezocht hem en kreeg, zo liet de latere pontifex optekenen, van padre Pio te horen dat hij ooit een leidende positie in de wereldkerk zou krijgen, misschien wel de allerhoogste. In november 1974 - padre Pio dood, Wojtyla kardinaal - was de Poolse prelaat opnieuw in San Giovanni Rotondo. Hij kuste de tombe van padre Pio. Vier jaar later werd hij gekozen tot plaatsvervanger van God op aarde.

Wie een dode medemens door de r.k.-kerk zalig of heilig wil laten verklaren, stuit op de Congregatie voor Zalig- en Heiligverklaringen in Rome, die onderzoekt of de kandidaat aan de vereisten voldoet. Eén wonder kan tot zaligverklaring leiden; potentiële heiligen, de schakel tussen hemel en de gelovigen op aarde, moeten twee wonderen hebben verricht. Hun levensstijl moet bovendien in overeenstemming zijn met die van Christus.

Padre Pio doorliep de kostbare procedure (de aanvragers moeten diep in de buidel tasten) moeiteloos en in een niet eerder vertoond tempo. Eerste wonder: lang na zijn dood, in 1995, genas hij op medisch onverklaarbare wijze de Italiaanse Consiglia di Martino. In een visioen zag de vrouw padre Pio, die haar vertelde dat de breuk in haar hals snel zou zijn genezen. De helse pijnen verdwenen. Kort daarna, in 1999, werd padre Pio zalig verklaard.

TWEEDE WONDER: in januari 2000 kreeg Matteo Colella (8) een visioen. Met een dodelijke hersenvliesontsteking lag het ventje in het door padre Pio gestichte ziekenhuis van San Giovanni Rotondo. 'Jij bent binnenkort weer beter', zou padre Pio de kleine Matteo hebben verzekerd. De getuigenis van Matteo staat op video, de cassette is een verkoophit in Italië. Voor alle duidelijkheid: het Vaticaan presenteert beide wonderen als officiële reden voor de heiligverklaring.

Don Vitaliano: 'Zolang ik nog niet heb gezien dat iemand z'n geamputeerde arm heeft teruggekregen, geloof ik er niet in.' Niet alleen deze priester heeft twijfels. Zelfs binnen de eerder genoemde Vaticaan-congregatie fronst menigeen de wenkbrauwen zodra padre Pio ter sprake komt. Zwijgen is daar echter het opperste gebod, omdat, daarover twijfelt niemand, de heilige vader persoonlijk de hand heeft in het circus.

Cynischer uitgedrukt: padre Pio blijkt een eenvoudig en doeltreffend middel om de gelovigen in de geplaagde wereldkerk weer wat vreugde te bieden, in elk geval in Italië. Dat de monnik een strenge biecht heeft voorgeschreven, is voor de kerkleiding mooi meegenomen.

In San Giovanni Rotondo, idyllisch gelegen tussen de olijfbomen in de hiel van de Italiaanse laars, wordt zichtbaar wat padre Pio aanricht. In kille lokalen wachten elke dag honderden gelovigen op de biecht. Ze betalen graag. Moeiteloos slaagt padre Pio, waar de Italiaanse overheid en de Europese Unie ondanks miljarden aan subsidie faalden. De arme regio bloeit op, de werkloosheid verdwijnt.

In het jaar dat padre Pio zalig werd, bezochten zeven miljoen pelgrims het klooster, de kerk en de graftombe. Vorig jaar waren het er acht miljoen en dit jaar naar schatting tien miljoen, waarmee het stadje van 25 duizend inwoners wereldwijd in korte tijd een van de drukst bezochte heiligdommen van de katholieke kerk is geworden. Nog even en Venetië wordt als grootste trekpleister van Italië geklopt.

In vier jaar zijn er dertig hotels uit de grond gestampt. Dankzij de rijen troosteloos beton heet het stadje inmiddels Las Vegas van de Wonderen. Terwijl de echte boom nog moet komen.

Eind volgend jaar wordt een door de architect Renzo Piano ontworpen kerk geopend, waarop zonder overdrijving de kwalificatie gigantisch van toepassing is. De nieuwe kerk biedt plaats aan tienduizend gelovigen, terwijl er op het plein nog eens veertigduizend kunnen worden ondergebracht. Tevens in aanbouw zijn een jeugdherberg, blindeninstituut, huis voor speciale pelgrims en bejaardenflats. Het geheel heet Giardino d'Amore, tuin der liefde.

Later deze maand, op 23 juni, is San Giovanni Rotondo het decor voor een avondvullende liveshow op Rai Uno. Artiesten van naam, onder wie de onvermijdelijke blinde tenor Andrea Bocelli, de eveneens blinde José Feliciano en Raffaella Carra vieren samen met driehonderdduizend gasten de heiligverklaring van hun idool. Hoogtepunt: padre Pio zal worden gevraagd een nog onbekend wonder te verrichten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden