Een megakerk die over vijf jaar te klein is

De kerken mogen dan leeglopen, in Barneveld stromen ze juist vol. Zó vol, dat er twee megakerken in aanbouw zijn....

Wie nietsvermoedend Barneveld (Gld.) binnenrijdt, slaat achterover van verbazing. Nog niet direct de eerste honderd meters, bij de nieuwe woningen en een Intratuin, maar wel als de weg stopt en er in het weiland een enorm gebouw verrijst. Met direct na de splitsing – 500 meter verderop – nog één. In aanbouw: twee gigantische kerken, pal naast elkaar.

Waar in de rest van Nederland de kerken leeglopen en moeten worden afgebroken, is de groei op de Veluwe niet te stuiten. De kerken van de orthodox-gereformeerde gemeenschappen barsten uit hun voegen. De eerste nieuwe megakerk (2.500 zitplaatsen) is het nieuwe gebouw voor de Gereformeerde Gemeente Nederland, het oude zal worden gesloopt. De tweede nieuwe megakerk (1.370 zitplaatsen) aan de rand van Barneveld is het tweede gebouw van de Gereformeerde Gemeente.

Bouwopzichter en projectleider van beide kerken, Evert Barten, is lid van de kerk die de celdeling ondergaat. ‘Er is gewoon een geografische lijn getrokken en van één kerkgemeenschap twee gemaakt.’ Hij is blij dat hij nog bij de kerk midden in Barneveld hoort. ‘1.400 plaatsen is groot zat. Anders wordt het veel te massaal en ken je elkaar niet meer.’

Maar echt knus wordt het nooit meer, weet hij. Met de trek vanuit het westen, de gezinnen met 4 of 5 kinderen, zal de groei zich gestaag voortzetten. Over vijf jaar zal ook dit nieuwe gebouw weer te klein zijn. ‘Daarom kan hier nog een galerij worden gemaakt voor 400 kerkgangers’, wijst Barten in de kerkzaal waar bouwvakkers druk bezig zijn.

Deze grote aantallen kerkgangers zullen een buitenstaander verbazen, maar zijn in de omgeving van Barneveld heel gewoon. De kerk van Opheusden telt er 2.600, die van Kootwijkerbroek 1.500, en die van de Valk/Wekerom 2.000. Opsplitsen blijkt ingewikkeld, omdat er meer gemeenschappen zijn dan predikanten.

In de grootste kerk is de bouw stukken verder en wordt hoog in de lucht, op een 18 ton wegende kraan, de laatste hand gelegd aan het plafond. De kerken hebben dezelfde architect. In zijn visie is een kerk geen rechthoekige bak met dak, maar meer de helft van een arena. Dat uit zich in een waaiervorm: het kerkpubliek kan zich gelijkelijk om de kansel en het orgel scharen, niemand zit meer dan 25 meter daar vandaan.

De kerken hebben een moderne vormgeving met traditionele elementen, vindt Barten, maar binnen de beide bouwsels imponeren vooral de hoogte en de grootte. Licht zal er indirect binnenvallen. Hoe moet het zijn om hier met tweeduizend mannen (donker gekleed) en vrouwen (met lange rok en hoed) op hele noten te zingen?

Het verschil tussen beide kerkgebouwen is net zo klein als de vormgeving en de naam doen vermoeden, maar blijkbaar toch onoverbrugbaar in het licht van de eeuwigheid. De een scheidde zich in 1953 af van de andere vanwege een geschil over ‘het aanbod van genade’.

Barten is geen theoloog en kan het niet zo goed uitleggen, zegt hij, maar het heeft te maken met de uitverkiezing. Of, in zijn woorden: ‘De Heere bepaalt wie zijn kinderen zijn. Niemand weet of je daarbij hoort, het is alleen je plicht zo te leven dat je erbij zou kunnen horen.’

De gereformeerde gemeente Nederland ging terug naar de ware én strengere leer van de reformatie. Barten: ‘Daarna graaf je je in en kom je er nooit meer uit, maar de verhoudingen zijn nu goed.’

Beide kerken staan nog in de leegte, maar er zal nog een wijk van 2.200 woningen achter komen. Barneveld groeit als kool en met de kerkgemeenschappen mee, zodat de grootste politieke partij, de SGP, al jaren op 20 procent blijft hangen.

Toch ervaren andere bewoners dat niet zo. Barneveld is een reformatorische enclave aan het worden, meldde Monique Rosbergen van de lokale politieke partij PRO’98 in zoveel woorden op haar website. Dat nam niet iedereen haar in dank af. Maar de hoogleraren Fred van Lieburg en Hijme Stoffels geven Rosbergen in dagblad Trouw gelijk: volgens hen blijken strenggelovigen steeds meer te gaan wonen waar de scholen en kerken van hun gading staan. In die zin vervalt de term biblebelt – een strook van strenggelovigen door Nederland – en begint de concentratie: de ‘refoïsering’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.