Een matroos wil uiteindelijk toch stuurman zijn

In het ruim van de Volharding 11 klotsen duizenden liters plantaardige olie. 'Wie daar in valt, is meteen dood', meldt directeur G....

Van onze verslaggever

ZAANDAM

De binnenvaart kampt met een enorm tekort aan matrozen, klaagde deze week het Centraal Arbeidsbureau Scheepvaart (CAS). Bij deze organisatie staan 75 vacatures geregistreerd. Samen met de overheid broedt het CAS op een plan om meer jongeren over te halen aan een binnenvaart-opleiding te beginnen.

Koole Tanktransport probeert goede voorzieningen voor zijn personeel te creëren aan boord van de tankers. Het bedrijf hoopt zo de matrozen tevreden te houden. De Zwaan is bij Koole verantwoordelijk voor het personeelsbeleid. Hij denkt dat dit in de leefruimtes van de tankers 'heel aardig' is gelukt.

'Kijk eens wat een weldaad', zegt hij in de 'riante living' annex woonkeuken. 'Televisie, video, luie banken en een krantje op tafel. Amusement genoeg zou ik zeggen.'

De Zwaan is ervan overtuigd dat de kleinere rederijen en particuliere schippers verantwoordelijk zijn voor de slechte naam van de bedrijfstak. 'Voor een zakcentje moeten leerlingmatrozen daar het vak leren. Maar kijk eens wat hier ligt. Een grote biefstuk. In de kombuis van de Volharding 11 smullen ze vanavond.'

Als er tijd is om te eten tenminste. Met maar twee matrozen, een stuurman en een kapitein aan boord blijft er op een grote tanker immers altijd werk liggen. Zoals de grote bruine plassen olie die in combinatie met regenwater voor levensgevaarlijke situaties op het dek kunnen zorgen.

Gewapend met zwabber, sop en hogedrukspuit dient de achttienjarige Johan de Vries het spekgladde gevaar te bestrijden. Het is één van de taken van een leerlingmatroos. 'Schoonmaken, sjouwen, koken en vooral uitkijken dat ik niet in die tank met olie val zijn mijn voornaamste bezigheden.'

Regelmatig is Johan in de Rotterdamse haven te vinden om de plantaardige olie met dikke slangen uit de zeetankers over te pompen naar schepen als de Volharding. In Zaandam gebruikt hij dezelfde slangen weer om de olie voor onbepaalde tijd op te slaan in silo's op het bedrijfsterein. De vracht gaat uiteindelijk naar andere delen van Nederland, België of Duitsland.

Om meer jongeren als Johan te interesseren voor dit zware werk, zal de sector zijn imago moeten oppoetsen. Uit onderzoek van de Vervoersbond CNV blijkt dat het zeer slecht is gesteld met de arbeidsomstandigheden in de binnenvaart. Werkgevers nemen het niet zo nauw met werk- en rusttijden, en bemanningsleden klagen over gebrek aan privacy na het werk.

De opleiding tot matroos bestaat uit een schriftelijke cursus aan boord van een schip. Overdag werken, 's avonds studeren is de idee. In de praktijk komt het er volgens het CNV op neer dat schippers leerlingmatrozen eerder zien als goedkope arbeidskrachten dan als leerlingen.

'De naam ''Volharding'' past wel bij de opleiding op deze boot', vindt Johan. Toch ziet hij ook positieve kanten. 'Wie via het leerlingwezen een stageplaats krijgt is verzekerd van een baan. Ook ik mag blijven.' Al op zestienjarige leeftijd monsterde hij aan. Door de week vaart hij met de boot de Rijn af. In de weekeinden is hij vrij. 'Vaak ben je vrijdagavond helemaal gebroken, maar je leert veel. Matroos is een prachtberoep.'

Toch verdwijnen de meeste matrozen rond hun 25ste levensjaar uit de roulatie. Vaak hebben ze dan genoeg van het zware werk en studeren ze verder voor stuurman of schipper. 'En anders vervangen we ze door jongere exemplaren', zegt De Zwaan. 'We zijn natuurlijk niet gek. Hoe ouder de matroos, hoe hoger zijn salaris. We betalen trouwens niet slecht.' Ploteling wendt de financieel directeur zich tot Johan. 'Vertel maar eens wat je verdient.'

'Dertienhonderd gulden meneer', zegt de matroos in opleiding. De Zwaan reageert meteen. 'Moet je toch eens kijken. Een vermogen voor zo'n jonge knul. En daar komt als hij wat ouder is en hard blijft werken ook nog eens een toeslag voor avond- en bijzonder werk bovenop.'

Toch heeft hij wel een verklaring voor de geringe belangstelling onder jongeren voor het matrozenvak. 'De arbeidsvoorwaarden voor schippers en stuurmannen zijn beter. Matrozen blijven vaak matroos en dat is niet het leukste baantje. Ik zou het niet willen zijn. Maar een jongen als Johan heeft hier meer vrijheid dan in een fabriek.'

Stuurman worden, dat is de droom van Johan. Moeiteloos kan hij de voordelen van dat vak opsommen. Een grotere slaapkamer, lichter werk, meer geld en het leukste: 'Kijken naar het werk van de matroos op het dek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden