Een loopbaan vol effectieve schoonheid

VAN ONZE VERSLAGGEVER BART JUNGMANN

AMSTERDAM - Twee staalblauwe ogen kijken de lezer aan vanaf bladzijde 301. Ze zouden de periscoop van een onderzeeër kunnen zijn. Even kijken wat er daarboven gebeurt en dan gauw weer verdwijnen in de oceaan.

Dit zijn ogen die alles registreren, maar niets verraden over de eigen gemoedsrust. Op grond van deze omschrijving wekken deze ogen allicht de indruk ijskoud te zijn, maar dat zijn ze niet.

Daarvoor is het bijbehorende gezicht te welwillend. Kijk, de mond plooit zich al tot een glimlach. De fotograaf heeft net op tijd afgedrukt.

Dit is Dennis Bergkamp, het 44-jarige voetbalfenomeen. Altijd schuilgegaan achter een sluier van mysterie. In Dennis Bergkamp verenigt allure zich met het alledaagse.

Hij zou ieders buurjongen kunnen zijn, nog steeds. Nooit te betrappen op grootspraak - als hij al spreekt.

Bergkamp heeft zich altijd het liefst beperkt tot de dingen waarin hij goed was. En die dingen waren soms zo onwaarschijnlijk goed dat het buitenaards leek. In deze biografie, waarvoor zijn naam als titel volstaat, wordt de sluier opgelicht.

De carrière van Dennis Bergkamp werd en wordt gefnuikt doordat hij niet durft te vliegen. Als speler kon hij zich niet ontplooien op de podia ver weg. Daardoor zal hij als coach nooit het hoogste bereiken.

De vliegangst werd voor het eerst een serieus probleem op het WK 1994 in Amerika. Na de verloren kwartfinale tegen Brazilië was Bergkamp uitgeput. Hij beefde ervan. 'Ik zag verschrikkelijk op tegen de terugvlucht. Het ging even helemaal niet goed met me.'

Bergkamp vermande zich en, eenmaal in de lucht, leek er niets meer aan de hand. Maar de daaropvolgende vakantie werd een ramp. 'Ik kon nergens van genieten, niet van het strand, niet van de zee, en in het huisje kon ik mijn draai ook niet vinden.'

Veel te snel eiste Inter zijn aandacht weer op en het vliegen bleek een hardnekkig probleem. Het zweet brak hem uit, zodra hij 'het propellerkreng' zag waarmee Internazionale de uitwedstrijden bezocht.

Voor een EK-kwalificatieduel in Wit-Rusland kwam het hoge woord eruit: 'Ik vlieg niet meer.'

Het was een boodschap met consequenties. In de contractbesprekingen met Arsenal, zijn nieuwe club, moest hij een veer laten. Dennis Bergkamp zou immers niet altijd inzetbaar zijn.

Het kan hem niets schelen. Daarom ook geen cursus tegen vliegangst voor hem. Het is zoals het is. Bergkamp heeft de rust gevonden die hij zocht. Klaar.

Winnen doe je volgens Dennis Bergkamp met mooi voetbal. 'De ploeg die het mooiste voetbal speelt, is de beste en zal dus ook eerder winnen.'

Het is een wijsheid met een doordeweekse zeggingskracht, die hij in praktijk bracht met het zogenoemde 'stiffie'. Dat is het pisboogje waarmee een doelman wordt verschalkt.

Een stiffie wordt gauw voor uitsloverij versleten, maar Bergkamp betoogt het tegendeel. 'Als ik nou de kwaliteiten heb om de bal over de keeper en onder de lat te krijgen, dan moet ik dat vooral doen. Omdat het er mooi uitziet en omdat het de meeste kans op een treffer biedt.'

Bergkamp noemt dat 'effectieve schoonheid'. Die term vat zijn loopbaan als voetballer treffend samen.

In een team neemt de uitblinker meestal het heft in handen. Voor de ene uitblinker volstaat allure, de ander dwingt het ook op andere manieren af. Denk aan Johan Cruijff.

Dennis Bergkamp is altijd een figuur op de achtergrond gebleven. Verlegenheid en bescheidenheid zijn begrippen die hem aankleven.

'Ik ben goed in kijken', zegt hij over zichzelf. Dat vindt hij een belangrijke kwaliteit, zeker in zijn rol van coach. Vervolgens kan hij laten zien hoe het wel moet, zo goed is zijn techniek nog steeds.

Dennis Bergkamp wil een inspirator zijn voor een nieuwe lichting voetballers. Zijn gezag als leider dwingt hij af door een voorbeeld te zijn.

Johan Cruijff noemt Bergkamp doorslaggevend in de omwenteling die hij bij Ajax in gang zette. Cruijff vertelt dat de doorgaans kalme Bergkamp enorm boos kan worden.

'Dan zie je echte kwaadheid, maar ook echte intelligentie. Zijn opmerkingen zijn scherp, vernietigend zelfs, maar wel doordacht. Dus dat zo iemand belangrijk wordt binnen de organisatie, misschien wel de belangrijkste, da's logisch.'

Medespeler Thierry Henry: 'Ze zouden die goal, vertraagd en met klassieke muziek eronder, in het museum moeten zetten. Dan zien de mensen wat poëzie in beweging is.'

Op 2 maart 2002 kreeg Dennis Bergkamp in de uitwedstrijd tegen Newcastle United de bal aangespeeld. Het was de 11de minuut. Hij stond met zijn rug naar het doel en bedacht een pirouette langs opponent Dabizas.

Met effect speelde hij de bal links langs de verdediger. Zelf ging Bergkamp rechtsom. Bal en voetballer kwamen elkaar achter de rug van Dabizas weer tegen. Vervolgens schoot hij met zijn andere voet raak.

Dat doelpunt ging de geschiedenis in als het beeldmerk van Bergkamps vakmanschap. Naar nu blijkt was het een impulsieve actie, waarop hij nooit had getraind.

Bergkamp kreeg de bal ongelukkig aangespeeld en moest meteen iets bedenken. 'Dat was het alles-of-niets-aspect dat in mijn spel zat opgesloten.'

Zelf vindt hij die actie trouwens helemaal niet zo geweldig. Op de keper beschouwd was het een trucje en Bergkamp houdt niet van trucjes. 'Kunst omwille van de kunst is niet interessant. Voetbal moet functioneel zijn.'

'En vanaf dat moment ben ik elke oefening honderd procent gaan doen, gewoon om geen fout te maken. Als ik een fout maakte, was ik boos, want ik wilde zoals Bergkamp zijn', zei Robin van Persie twee jaar geleden in het tv-programma Heilig Gras.

Jaap Visser en David Winner: Dennis Bergkamp. Kick, 650 pagina's, euro 59,00.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden