Een liefdevol portret van een bijzondere vrouw

Madeleine, portret van een stempedagoge. Nederland 3, 23.17 uur...

MARIAN BUIJS

Ze is nu 84 en haar naam is in de toneelwereld een begrip: Madeleine Lehning, stempedagoge. Door haar onorthodoxe werkwijze heeft ze de afgelopen 25 jaar grote invloed gehad op tal van acteurs en actrices; beginnend of beroemd, ze worden nog steeds door haar gecoacht. Jarenlang was ze verbonden aan de Amsterdamse Theaterschool, 'een klein grijs vrouwtje dat wonderen kon doen aan de stem'.

Als vrouw van de anarchist en filosoof Arthur Lehning begon ze op haar veertigste aan een studie logopedie en trad ze uit de schaduw van haar beroemde echtgenoot. Ook zelf op zoek naar de ruimte en de vrijheid die ze zo sterk stimuleert bij haar leerlingen. Een systeem heeft ze niet, haar methode is verankerd in haar persoonlijkheid. Maar de manier waarop ze stem verbindt met adem, ruimte en beweging is uniek en verwant aan het anarchistische gedachtengoed van haar man.

Ruimte en vrijheid, die woorden klinken telkens opnieuw in Madeleine, de film die Ruth Meyer van haar maakte. Meyer werkte enige jaren met haar samen en het is een aanwinst dat Lehnings methode eindelijk in beelden is vastgelegd. Wars van gepsychologiseer maakt ze haar pupillen bewust van alles wat de onbelemmerde klank van hun stem in de weg zit.

Het is fascinerend om haar aan het werk te zien, haar aanwijzingen zijn steeds to the point en uiterst concreet. Leerlingen gooien met balletjes terwijl ze balancerend over een evenwichtsbalk hun tekst zeggen. Met anderen neemt ze een scène door, stelt vragen en we horen hoe de betekenis van de woorden langzaam verheldert.

Ook zichzelf stelt ze onophoudelijk vragen. 'Wat is stem?' vraagt ze en kijkt de cameramensen verwachtingsvol aan. Thuis, in haar eentje, schommelt ze achterover aan een touw. Heen en weer, om opnieuw te ontdekken hoe haar adem vanzelf meegaat in die beweging.

Het ene moment is ze een grande dame die zich in alle bescheidenheid bewust is van haar waarde. Even later, met de acteur Tom Jansen die haar een scène voorspeelt, krijgt ze iets aandoenlijk meisjesachtigs. Een toegewijde vrijbuiter die best herderin had willen zijn, 'lekker elke dag met die schapen de hort op', maar ook jarenlang echtgenote en moeder. Onmiddellijk schiet ze weer in die ondergeschikte rol als ze met haar zoon Percy praat terwijl hij zijn aandacht verdeelt tussen haar en de krant.

Ze begon haar leven als een keurig, welopgevoed meisje. Terug in haar oude kamertje herinnert ze zich hoe het sjieke Bussum haar te benauwd werd, het laantje met lindebomen te smal. Op haar zeventiende trok ze naar Genève, waar ze haar man leerde kennen en thuis raakte in de wereld van de kunst die in de jaren dertig zulke onthutsende ontwikkelingen doormaakte.

Ze was daarbij toeschouwer en dat is ze nog steeds. Het is prachtig om te zien met hoeveel aandacht en concentratie ze naar haar leerlingen luistert en hoe ze haar woorden kiest, steeds trouw aan zichzelf. Ruth Meyer maakte een liefdevol en belangrijk document van een bijzondere vrouw die altijd op de achtergrond bleef, maar zoveel heeft betekend voor het Nederlandse toneel.

Marjan Buijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden