Een lichtend voorbeeld van democratie

Het is het enige goede nieuws uit Irak, en president Bush brengt het dan ook geregeld onder de aandacht: Irak is op weg een democratie te worden - een lichtend voorbeeld voor het hele Midden-Oosten....

Het klinkt alsof de wereld onder leiding van Bush aan een historischemissie is begonnen. Qua ambitieniveau is dat zeker het geval. Maar dewesterse democratiseringsdrang is niet zonder precedent: ook in Cambodjawerd zo'n tien, vijftien jaar geleden met miljardenhulp uit het Westen enbekwame sturing door de Verenigde Naties een democratie opgebouwd. En hoeweinig is daar nu nog van over.

De democratisering van Cambodja begon onder een bijzonder gunstiggesternte. De Koude Oorlog was juist afgelopen en mede daardoor was er eeneinde gekomen aan de slepende Cambodjaanse burgeroorlog, waarin de door hetMoskou-gezinde Vietnam in het zadel geholpen regering van Hun Sen eenuitzichtloze strijd leverde tegen een door China en de VS gesteunde'verzetscoalitie' van de Rode Khmers en de koningsgezinden van prinsNorodom Sihanouk.

De meeste Cambodjanen (op de Rode Khmers na) waren hard toe aan vredeen zielsgelukkig met het ambitieuze programma voor de wederopbouw van hunsamenleving dat onder leiding van de Verenigde Naties zou wordenverwezenlijkt. En hoewel niet alle lidstaten van harte meebetaalden aan derekening van anderhalf miljard dollar die hun werd gepresenteerd, kwam hetgeld er, net als de vredesmacht (waaronder een contingent Nederlanders).De wereld was het immers eens.

De grondwet en de kieswet werden ingenieus toegesneden op de specifiekesituatie in Cambodja, waar de pro-Vietnamese Hun Sen al stevig in hetzadel zat. Om hem en zijn oud-communistische Cambodjaanse Volkspartij (CPP)te dwingen coalities aan te gaan en compromissen te sluiten met de anderepartijen, werd bepaald dat een regering moet steunen op minstens tweederdevan de parlementszetels. Dat resulteerde jarenlang in moeizame coalitiesvan partijen met sterk afwijkende politieke uitgangspunten, nog moeizamergeleid door het unieke fenomeen van het co-premierschap: een Eerste Premiervan de ene partij met naast zich een Tweede Premier van de andere partij.

'It takes two to tango', zeggen de Amerikanen: met een onwillige partnerkun je geen tango dansen. Als Tweede Premier naast de royalist prinsRanariddh weigerde Hun Sen halsstarrig zich achterover te laten buigen. Erwerd op tenen getrapt, er werd met koppen tegen elkaar gebotst. Hetwantrouwen tussen beide regeringsleiders was zo groot dat ze elk hun eigenlegertje opbouwden en versterkten met overlopers van de eindelijk ookmoegestreden Rode Khmers. Het kon niet uitblijven of hun mannetjes raaktenslaags - een strijd die in 1997 door Hun Sen in zijn voordeel werd beslist.Voortaan zou hij in zijn eentje premier zijn.

Met geweld en intimidatie wist Hun Sen in 1998 de verkiezingen tewinnen, en ook zo in 2003. De nog altijd geldende regel dat de regering opeen tweederde meerderheid moet steunen werd echter een steeds groterprobleem: Hun Sen wilde het premierschap niet afstaan, en Ranariddh en denieuwe oppositieleider Sam Rainsy wilden wel samenwerken met de CPP maarabsoluut niet met Hun Sen. Die impasse duurde meer dan een jaar. Hetgeeniets verklaart van het feit dat Cambodja nog altijd tot de armste landenter wereld wordt gerekend.

Ook als rechtsstaat is Cambodja geen succes. 'Er zijn nog geentweehonderd rechters en aanklagers op een bevolking van elf miljoen. Demeesten zijn benoemd door de CPP en sommigen zijn actief lid van diepartij. De meeste rechters zijn niet gekwalificeerd en hun salaris is telaag om van te leven, zodat corruptie de gangbare praktijk is geworden',schreef senator Kem Sokha een paar jaar terug. Met Oudjaar is Kem Sokha,inmiddels mensenrechtenactivist, gearresteerd wegens 'belastering' van deregering. Sam Rainsy, die het land al was ontvlucht, werd enkele dageneerder veroordeeld tot anderhalf jaar gevangenis wegens 'belediging' vanHun Sen.

Een diplomatieke waarnemer in Phnom Penh vatte de toestand van de weekbondig samen. 'Cambodja staat op een kruispunt', zei Joseph Mussomeli. 'Hetmoet nu kiezen of het een echte democratie wil zijn, of dat het onstuitbaarafglijdt naar een eenpartijstaat.' En wie is Joseph Mussomeli? Dat is deambassadeur van de Verenigde Staten. Hopelijk wordt er in Washington naarhem geluisterd. Want een lichtend voorbeeld voor Irak is Cambodja helaasniet geworden- alle steun, vernuft en goede bedoelingen ten spijt.

Marianne Boissevain

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden