Column

Een leven lang leren, maar betaal wel zelf alle kosten

Wat een cynische term: het Levenlangleren-krediet'. Blijf vooral altijd leren! Iedereen is van harte welkom op universiteiten en hogescholen, opdat wij samen onze kenniseconomie tot grote hoogten opstuwen. Maar betaal wel lekker zelf alle kosten. De gulle overheid biedt je de kans om goedkoop te lenen, tot 8.000 euro per jaar. Levenslang, nou ja, tot je 55ste. Daarna zit er kennelijk geen leven meer in de burger. Afbetalen mag je wel tot je dood.

Beeld anp

Het is niet eens genoeg, die lening. Hoeveel collegegeld ze vragen voor een tweede studie, dat mogen de instellingen zelf bepalen. Gemiddeld is dat 9.000 euro, maar het kan oplopen tot 32.000 (geneeskunde in Maastricht).

Het is een welbewuste, regelrechte ontmoediging, deze maatregel. Want wie kan dit betalen? Stel je bent een verpleegkundige of fysiotherapeut. Na je hbo-opleiding en enkele jaren werken ontdek je dat je een goede arts zou kunnen zijn. Je hebt de energie en ambitie voor die studie. Je meldt je her en der aan voor selectiegesprekken, in Maastricht ben je welkom. In deeltijd kan het niet, dus je zult al moeten sparen of lenen voor die zeven jaar, inclusief co-schappen, fulltime studeren. Dat is niet zo gek. Maar als daar nog eens 224.000 euro collegegeld bijkomt, dan houdt het voor de meesten op. Dan moet je wel een steenrijke echtgenoot of een joekel van een erfenis hebben.

De Tweede Kamer werd opeens wakker, nadat de Volkskrant woensdag had gemeld dat aantal studenten dat een tweede studie volgt sinds 2011 met ruim eenderde is afgenomen. Een Kamermeerderheid wil nu dat er een maximum komt aan de kosten voor een tweede studie. Maar zelfs bij de gemiddelde kosten van 9.000 euro, plus boeken, loopt de lening al gauw op tot 50.000, gevoegd bij de 50.000 schuld voor de eerste studie. Boven op je hypotheek, want je moet ergens wonen, en als je iets boven het minimum verdient heb je al geen recht meer op een betaalbare huurwoning. Áls je die hypotheek al krijgt, want de bank houdt niet van mensen met schulden.

Zo zitten jonge mensen aan alle kanten klem. Lenen is een vanzelfsprekende keuze als je twintig en zorgeloos bent en een leven voor je hebt, maar voor je het weet sleur je levenslang een enorme schuld mee, als een loden bal aan je voet.

Het is vooral zo dom en kortzichtig van de overheid. Tot nu toe heeft deze regering alleen onderwijsmaatregelen genomen die de kloof tussen hoger en lager opgeleiden vergroten en die de kansen voor jongeren zonder rijke ouders verkleinen: het afschaffen van de studiefinanciering, het oordeel van de leerkracht boven dat van de citotoets stellen, het inzetten op 'excellentie', en de dure tweede studies. Ook de ontmoediging om diploma's te stapelen, de toename van categorale middelbare scholen en de grotere nadruk op communicatieve en sociale vaardigheden zijn in het voordeel van kinderen uit de bovenlaag.

De Onderwijsinspectie waarschuwde al voor een groeiende ongelijkheid, veroorzaakt door het onderwijs zelf. Onze sociaal-democratische onderwijsminister Bussenmaker jammert daar voor de vorm een beetje over en stelt de maatregelen iets bij, maar de tendens zal doorzetten: een samenleving met ongelijke kansen.

Natuurlijk leidt de afschaffing van de stufi tot minder hoogopgeleiden. Het hbo, de grote 'emancipatiemachine' heeft dit jaar al zevenduizend studenten minder. Natuurlijk gaan we daardoor, en door de dure tweede studies, achterlopen. Volgens het Centraal Planbureau verliest Nederland nu zijn leidende positie op ict-gebied; we reageren traag op technologische ontwikkelingen. We krijgen steeds minder universitair opgeleide leraren; dat leidt op den duur tot teruglopende kennis en een zwakkere kenniseconomie.

Erger dan dat alles vind ik het armoedige principe: dat studeren iets zou zijn dat je doet om er zelf rijker van te worden. De hele samenleving heeft plezier van die dertig procent hoogopgeleide mensen. Iedereen wil een gedreven dokter aan zijn bed, een goede leraar voor z'n kinderen, een goede infrastructuur, een duurzame wereld. Collectieve investeringen, die hun geld waard zijn. Waarom zou niet iedereen die er de hersens en de energie voor heeft naar hartenlust mogen doorstuderen, tegen lage kosten? Een soort Open Universiteit, maar dan voor álle vakken? Misschien is het volgende kabinet wél zo verstandig. Maar dan moeten we op andere partijen stemmen.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden