'Een lastige dag voor Suriname'

De dertigste herdenking van de Decembermoorden is vandaag op de plaats van het bloedbad, Fort Zeelandia. Een onnodige provocatie door de nabestaanden, vindt de advocaat van Bouterse.

AMSTERDAM - Suriname herdenkt vanavond enigszins gespannen, met een dienst en een bloemenhulde in het fort, de Decembermoorden - de vijftien opposanten van het militaire regime die op 8 december 1982 werden geëxecuteerd door het leger. De Surinaamse president en oud-legerleider Desi Bouterse is niet in het land. Hij is bij een Zuid-Amerikaanse top in Brazilië.


In tegenstelling tot de afgelopen jaren, hebben de nabestaanden besloten de herdenking niet in een kerk maar in Fort Zeelandia te houden, het voormalige hoofdkwartier van Bouterse. 'Op de plaats delict, waar het hoort', zegt woordvoerder en nabestaande Sunil Oemrawsingh van de Stichting 8 December 1982. Bij de plek van de executies is sinds drie jaar ook een gedenksteen met de namen van de mishandelde en gefusilleerde journalisten, advocaten, docenten en militairen.


'Dit is toch provoceren?', zegt Irwin Kanhai, advocaat van oud-legerleider Bouterse. Behalve hoofdverdachte Bouterse staat hij nog vier verdachten bij in het Decembermoordenproces. 'Schaamteloos. 8 December is altijd een lastige dag voor Suriname. Er is een oplossing van deze kwestie nodig. Maar die bereik je niet met deze actie. Ik zou het zo niet doen.'


De herdenking vindt plaats op een moment dat de al vijf jaar durende berechting van Bouterse en de 24 andere verdachten volledig is ontwricht. De krijgsraad besloot het megaproces in mei te schorsen, nadat het parlement de verdachten door middel van de omstreden amnestiewet amnestie had gegeven.


Sindsdien heerst er verwarring over de toekomst van de strafzaak. Bouterses NDP wil dat het proces direct stopt, omdat de amnestiewet bepaalt dat alle lopende strafzaken tegen de verdachten gestopt moeten worden. Maar president Cynthia Valstein-Montnor van de krijgsraad wil eerst, tot woede van de NDP en de regering, duidelijkheid hebben over de vraag of de amnestiewet in strijd is met de Surinaamse Grondwet.


De krijgsraad vroeg militair aanklager Roy Elgin aan te geven of de wet botst met artikel 131 van de Grondwet, die bepaalt dat inmenging in een lopende strafzaak niet mag. De auditeur-militair stuurde vrij snel al, in juni, zijn antwoord naar de rechters. Sindsdien is er taal noch teken vernomen van Valstein-Montnor en haar collega's. Aan ons ligt het niet, benadrukt het Openbaar Ministerie (OM) dan ook.


'Wij hebben gedaan wat de krijgsraad ons heeft gevraagd', aldus procureur-generaal Subhas Punwasi, de hoogste baas van het OM, in augustus. 'De krijgsraad beschikt over het antwoord van de auditeur-militair. Het OM heeft zijn verantwoordelijkheid genomen.'


Een groep nabestaanden diende in augustus een verzoek in bij de krijgsraad om het proces te hervatten. Zij vingen bot.


Een eerder verzoek van een andere groep liep ook op niets uit. 'Wij hebben geen enkele reactie gekregen', zegt advocaat Hugo Essed van de nabestaanden. Hij spreekt van een impasse. Oemrawsingh: 'We hunkeren naar de hervatting.'


Even leek er vorige week schot in de zaak te komen. Een krant meldde dat op 12 december eindelijk een zitting zal worden gehouden. Maar het lijkt loos alarm.


'Geen van mijn cliënten heeft een oproeping ontvangen', zegt Kanhai sarcastisch. 'Wat de krijgsraad moet doen, is stoppen met dit proces. Een meerderheid van het parlement, en dus van het volk, heeft dit besloten.'


Essed noemt de vertraging vervelend maar heeft er wel begrip voor. 'Dit is geen nonchalance of onwil van de krijgsraad', zegt hij. 'De rechters moeten, naast dit proces, ook hun andere zaken doen bij de andere gerechten. Bovendien is een van de rechters overleden. Hij moet nu vervangen worden.'


De advocaat hoopt niet dat de zogenoemde 'inmengingskwestie' leidt tot een definitieve ontregeling van de berechting. Naar verwachting zal het OM, net als in mei, de krijgsraad vragen het Constitutioneel Hof te laten oordelen over de vraag of de amnestiewet in strijd is met de Grondwet. Dit hoogste hof moet echter nog worden opgericht, door president Bouterse.


Als de krijgsraad dit advies opvolgt, zal het proces ernstig vertraagd worden. Essed, een grondwetsdeskundige, betoogt dat het zo ver niet hoeft te komen. 'De krijgsraad kan zeggen: bij het ontbreken van het hof, trek ik die toetsing naar mij toe. Dat is al eerder gedaan, in belastingzaken, door een gewone rechter. Ik hoop dat de raad zo redeneert.'


Hoe langer de impasse duurt, hoe groter het gevoel onder de nabestaanden dat Bouterse en zijn NDP met de amnestiewet de strijd hebben gewonnen. Essed: 'De amnestiewet is beslist geen succes. Tot nu toe heeft die gefaald: de krijgsraad heeft de berechting niet stopgezet. Hiermee hebben de indieners een gevoelige klap gekregen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden