Een land waar mannen de dienst uit maken

Vrouwen stromen niet door naar de wetenschappelijke top, omdat het systeem van benoemingen gesloten is, betoogt Margo Brouns...

Over het algemeen bewonder ik Ronald Plasterk vanwege de wijze waarop hij wetenschap en maatschappelijke vraagstukken aan elkaar weet te verbinden. Maar in zijn column afgelopen vrijdag, onder het motto Het land waar vrouwen niet wonen, waarin hij een verklaring zoekt voor de erbarmelijke vertegenwoordiging van vrouwen aan de wetenschappelijke top, vliegt zijn argumentatie wat mij betreft uit de bocht.

Natuurlijk, kinderen krijgen en dan deeltijd werken is niet erg bevorderlijk voor een top-carrière, en de arbeidsproductiviteit was in Nederland inderdaad lange tijd erg hoog, maar of zijn analyse een afdoende verklaring geeft voor de 93 procent mannelijke hoogleraren, betwijfel ik. Zijn stelling roept twee vragen op: Hoe vergaat het vrouwen in andere sectoren in de Nederlandse samenleving, willen ze niet naar de wetenschappelijke top, en zijn die mannelijke wetenschappers zulke toppers dat vrouwen daar niet aan kunnen tippen?

Wat het eerste betreft blijkt de Nederlandse cultuur niet voor alle sectoren desastreus uit te pakken voor de doorstroom van vrouwen naar hogere posities. Het geeft te denken dat vrouwen wel in substantiële mate weten door te dringen tot andere bolwerken, zoals de rechterlijke macht en de politiek (althans op parlementair niveau). Wat is er dan met de wetenschap? Houden vrouwen niet van top-onderzoek en -onderwijs?

De laatste jaren zijn enkele programma's gestart die de doorstroom van vrouwen in Academia moeten bevorderen, zoals het succesvolle Aspasia-programma van NWO en de Rosalind Franklin fellowships van de Groningse universiteit. In alle gevallen overtreft het aantal aanmeldingen van excellente vrouwelijke wetenschappers vele malen de beschikbare posities. Het idee dat er onvoldoende gekwalificeerde vrouwen zijn of dat vrouwen niet kiezen voor een hogere positie in de wetenschap wordt daarmee gelogenstraft. Vraag is dus: waarom gaat de doorstroom via de reguliere procedures zo moeizaam?

De tweede vraag is nog fascinerender. Hoe briljant zijn de mannelijke wetenschappers die het wel tot hoogleraar schoppen en beantwoorden zij aan dat stereotype beeld van de wetenschapper, de eenzame held die een individuele en uiteindelijk ondeelbare prestatie levert? In een recent gestart onderzoek onder economen, sprak ik een jonge vrouw die de wetenschap vaarwel wilde zeggen. Niet omdat ze zo hard moest werken of omdat men verwachtte dat ze zich fulltime zou inzetten, nee, omdat het zo saai was, zo'n gebrek aan dynamiek, de atmosfeer zo weinig wetenschappelijk. Dit alles aan een faculteit topzwaar van de vele, vrijwel uitsluitend mannelijke, hoogleraren. Daar word je niet vrolijk van.

Werd de wetenschappelijke top uitsluitend bevolkt door mensen als Plasterk, dan begreep ik nog iets van zijn stelling, maar ook hij moet zien dat de brille van menig collega sleets raakt.

Plasterk heeft gelijk, de ondervertegenwoordiging van vrouwen aan de top heeft te maken met cultuur, maar dan niet alleen de Nederlandse cultuur, evenzo de institutionele mores rond een gesloten en weinig transparant systeem van benoemingen. Ik geloof niet meer dat dit systeem steeds weer leidt tot benoeming van de beste. Of je dat nou feministische orthodoxie noemt of een empirisch gegeven, dat maakt alleen voor de presentatie wat uit.

Vreemd toch dat mannen die in posities verkeren om iets te doen, teruggrijpen op verklaringen ver buiten hun eigen handelingsvermogen: de biologie, de geschiedenis en de economie. Ik wacht nog steeds op iemand of een instelling in Nederland die, zoals het gerenommeerde Massachusetts Institute for Technology, op een gegeven moment stelt: ja, onbewust en onbedoeld is het systeem niet gunstig voor vrouwen. Maar goed, ook voor dat soort scherpe inzichten moeten we kennelijk naar de Verenigde Staten afreizen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden