NieuwsProces tramschutter

Een kusmondje, een middelvinger, een klodder spuug, maar geen berouw van tramschutter Gökmen T.

Rechtbanktekening van verdachte Gokmen T., de verdachte van de schietpartij in een tram op het 24 Oktoberplein in Utrecht in maart 2019. Links van hem zijn raadsman Andre Seebregts.Beeld ANP

Vrouwelijke officieren krijgen een kusmondje, de rechter een middelvinger en zijn eigen advocaat een klodder spuug op zijn toga. Tramschutter Gökmen T. toont geen berouw voor zijn viervoudige moord. Integendeel.

Zijn cliënt Gökmen T. (38) wil helemaal geen raadsman, maar in de Utrechtse rechtszaal komt advocaat André Seebregts deze maandag toch voor hem op. Of de rechter niet van die moeilijke woorden wil gebruiken, zoals ‘ambivalente houding’. Seebregts weet niet of T. ze begrijpt. De verdachte tramschutter zou zwakbegaafd zijn.

Dan spuugt T. in de richting van Seebregts. Een witte klodder belandt op de toga van de advocaat. ‘Het is beter dat u de zaal verlaat’, zegt de rechter tegen T.

Het is een roerige eerste zittingsdag van de rechtszaak tegen T. Hij wordt ervan verdacht op 18 maart 2019 vier mensen te hebben doodgeschoten in en buiten een Utrechtse tram. Twee anderen raakten gewond.

Duidelijk wordt hoezeer de verdachte de rechtbank veracht. Met geboeide armen zit T. voor de rechter, omringd door een haag van parketpolitie. Hij maakt kusmondjes naar de twee vrouwelijke officieren van justitie. En hij steekt zijn middelvinger op naar de rechter, als die antwoorden probeert te krijgen op brandende vragen.

Hoe kwam u aan het wapen, wil de rechter weten. Was u geïnspireerd door de aanslag op twee moskeeën in Christchurch in Nieuw Zeeland, waarbij, enkele dagen ervoor, ruim 50 doden vielen? Hoe lang liep u met dit plan rond? Welk effect wilde u bereiken? Heeft u bewust slachtoffers overgeslagen? Waarom riep u Allahu akbar tijdens het schieten? Klopt het dat u parttime moslim en parttime junk bent?

De verdachte zwijgt. ‘Ik zie alleen een tevreden glimlach op uw gezicht’, zegt de rechter. ‘Veel mensen in en buiten de zaal zitten met een enorm verdriet. U laat ze in de kou staan met uw houding.’

En weer gaat de middelvinger van T. omhoog. In de zaal verbijten enkele nabestaanden van de slachtoffers zich hoorbaar.

Als de verklaringen van de slachtoffers beginnen, wordt T. weer de zaal ingeleid, afgeschermd door de parketpolitie. Zijn advocaat zit dan wat verder van hem af. ‘Dat T. geen respect heeft voor de nabestaanden, is niet normaal’, zegt een kleinzoon van een van de omgekomen slachtoffers. ‘Walgelijk ben je, geen straf zal te zwaar zijn voor jou’, zegt een andere nabestaande.

Op 18 maart 2019 begon Gökmen T. uit het niets te schieten in een tram in Utrecht. Het Openbaar Ministerie verdenkt T. van viervoudige moord met een terroristisch oogmerk. Maar veel mensen in zijn omgeving zeggen dat hij allesbehalve leefde als een vrome moslim. Hij gebruikte drugs en hij heeft een uitgebreid strafblad. Uit het onderzoek van het Pieter Baan Centrum blijkt dat T. een narcistische en antisociale persoonlijkheidsstoornis heeft.

Een computeranimatie met robotachtige figuren wordt vertoond, de rechter leest getuigenverklaringen voor. Zo ontstaat een beeld van de gebeurtenissen van die fatale dag.

T. gaat ontbijten bij zijn moeder in Kanaleneiland. Hij is niet anders dan anders, verklaart zijn moeder later. Om 10.41 uur stapt T. in de achterste tramwagon met zeventien inzittenden. Al snel pakt hij zijn wapen met geluiddemper en begint te schieten. Ruim twee minuten later verlaat hij de tram. Die is tot stilstand gekomen op het 24 Oktoberplein, nadat een passagier aan de noodrem heeft getrokken.

T. richt zijn wapen eerst op de achterkant van het hoofd van een passagier, zijn wapen hapert. Daarna blijft de trekker overhalen totdat het wapen wel afgaat. Ondertussen loopt hij heen en weer door de tram en herlaadt hij zijn wapen. Sommige inzittenden rennen in paniek naar voren, anderen schuilen of blijven zitten en proberen zich klein te maken. Sommige proberen deuren te openen en breken het glas ervan om uit de tram te komen.

T. vuurt schoten af op een jonge vrouw in de wagon. Zij heeft harde muziek op, het duurt even tot zij doorheeft wat er aan de hand is. Gewond weet zij uiteindelijk te ontkomen. Dat geldt niet voor het volgende doelwit, een 19-jarige vrouw. Zij heeft oortjes in. ‘What the fuck’, zegt zij in haar telefoon op het moment dat T. op haar begint te schieten. Ze glijdt van haar stoel.

Daarna schiet T. op twee mannen, die het gebeurde niet zullen overleven. Als passagiers uit de tram springen, schiet T. op hen. Een jonge vrouw wordt in haar rug geraakt en zakt in elkaar. Een vader en moeder met een kinderwagen weten te ontkomen.

Zijn ogen zijn rood, zien getuigen. Zij beschrijven T’s gedrag als koelbloedig en gericht, maar ook als chaotisch. Sommigen menen dat het erop leek dat hij zijn slachtoffers bewust koos.

Buiten loopt T. schietend langs de voertuigen die voor het stoplicht staan. Bij een witte auto schiet hij door de voorruit de bestuurder neer. Daarna vlucht de schutter in een rode Renault Clio, die is achtergelaten door een vluchtende automobilist. Even later wordt de rode auto verlaten aangetroffen. Op het dashboard ligt een briefje. ‘Ik doe dit voor mijn geloof. Jullie maken moslims dood’, staat erop. Die avond wordt T. opgepakt in het huis van een kennis.

Ook op de geluiddemper is een tekst aangetroffen van de verdachte. ‘Allah is wetmaker. Sharia is zijn woord. Wie democratie volgt, gaat naar hel. Allah laat mij jullie doodmaken.’

Deskundigen zeggen dat T. radicaliseerde, maar vooral uit frustratie over zijn eigen tekortkomingen. Dit bood hem een nieuwe identiteit.

Op een familiefoto is T. te zien met een foto met de Kaplanvlag, van een religieus-extremistische Turkse beweging. Maar volgens zijn broer was het geloof van T. heel zwak. ‘Hij zei dat hij zijn leven wilde beteren. Maar hij is psychisch niet goed’, verklaarde die. ‘Hij gebruikte drugs en was vaak dronken. Hij hield zich niet aan de regels van de islam.’

In de gevangenis in Vught na zijn aanhouding op 18 maart zegt T. tegen zijn familie dat hij binnen deze muren meer rust en vrede vindt dan daarbuiten. ‘Ik hoop dat de beloning in het hiernamaals mooi zal zijn’, zei hij. ‘Ik heb mijn keuze gemaakt en heb er geen spijt van. Ik wacht hier op mijn dood.’

Dinsdag wordt het proces voortgezet. Naar verwachting komt de officier van justitie donderdag met zijn eis.

Lees verder over de aanslag in Utrecht

Een kogel van tramschutter Gökmen T. doorboorde haar lichaam. Later kwam de angst en de wens om dood te gaan. Nu wil Eline weer ademen. Om dat te doen, moet moet Eline Gökmen T. in de ogen kijken.

Een gek of een terrorist? Kanaleneiland worstelt met de motieven van terreurverdachte Gökmen T..

Toen Frans Hoogendijk uit zijn auto was gestapt bij de tramaanslag in Utrecht bijna een jaar geleden, werd hij bij de arm genomen door Mustafa Ercan, die net uit de tram was gevlucht. Nu ziet hij hem weer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden