Analyse

Een koningsdrama aan de Theems

Boris Johnson droomde van Downing Street. Het mocht niet zo zijn. De man die Groot-Brittannië naar de Brexit leidde ziet af van het premierschap.

Boris Johnson. Beeld Hollandse Hoogte

Dit was hangen, trekken en vierendelen nieuwe stijl. De val van Boris Johnson is de bruutste politieke moord sinds de marteldood van Guy Fawkes, de man die het parlement had willen opblazen. Na de stem op de Brexit was de voormalige burgemeester van Londen de favoriet voor het premierschap, maar hij had gerekend buiten een gifbeker van David Cameron, een rugbytackle van Steven Crabb, een stiletto in de borst van Theresa May en een dolkstoot in de rug van zijn wapenbroeder Michael Gove.

Kort voor het middaguur was Johnson naar een hotel gekomen om zijn beslissing bekend te maken. Er waren al wat aanwijzingen. Zijn haar zat netjes en het bordje 'exit' was afgeplakt. Nadat hij zijn gehoor, onder wie enkele bevriende kamerleden, ervan had verwittigd dat het bevrijde Groot-Brittannië na een Brexit zal gaan floreren, zei hij niet de juiste persoon te zijn om het land de wijde wereld in te leiden. Zijn droom om met zijn vrouw, vier kinderen en een buste van Pericles naar 10 Downing Street te verhuizen was voorbij.

Griekse tragedie

Met deze beslissing eindigde een Griekse tragedie waarvan het laatste bedrijf vorige week met een volksopstand was begonnen, het verguisde volk waarvan de Old Etonian, classicus en televisiepersoonlijkheid een van de leiders was. Maar de ochtend na de zege was de vreugde ver te zoeken. Geschrokken van de overwinning en David Camerons emotionele aftreden hield Johnson een sobere toespraak. Na het Deense 'Nee' in 1992 tegen 'Maastricht' jubelde hij ('Ik heb Delors bevochten - en gewonnen!') maar nu was hij opmerkelijk timide.

Had hij niet stiekem gehoopt op een nipt verlies, waarna de weg naar Downing Street over een half jaar vrij zou zijn? Het idee begon te leven dat Johnson het land wegens zijn tomeloze ambitie in vuur en vlam had gezet. Hij ging zich gedragen als Macavity, de kat van T.E. Eliot die verdwenen was tegen de tijd dat zijn misdaad ontdekt wordt. 'Where's Boris?', luidde de vraag, wat ook de titel was van een komisch, twee jaar oud boek waarin lezers de hoogblonde haardos moesten ontwaren in menigten.

Koudwatervrees

Johnson bleek naar een cricketveld te zijn gevlucht, net zoals John Major dat deed nadat Tony Blair op 1 mei 1997 voor een rode morgenstond had gezorgd. Zijn samenzweerder Gove de ideoloog, begon zich zorgen te maken over Johnsons gemoed. Het idee was dat de een zou zorgen voor uitstraling en charisma, terwijl de ander het brein zou zijn van operatie-Brexit. Het Daily Telegraph-artikel waarin Johnson maandag pleitte voor de 'Noorwegen-plus' optie, een Softe Brexit, was voor Gove een nieuw bewijs dat zijn trawant aan koudwatervrees leed.

Hij is een man voor goede tijden. Onder zijn leiding bloeide het weekblad The Spectator en floreerde Londen, iets waar hij tijdens de genoemde hoteltoespraak nog gewag van had gemaakt. Maar hoe is hij in slechte tijden? Tijdens de Londense zomerrellen had hij bijvoorbeeld geen daadkrachtige indruk gemaakt. Een verkiezing winnen is geen probleem, maar kan bij partij en koninkrijk bijeenhouden? Genadeloos onderhandelen in Brussel?

Twijfelen aan devotie Johnson

Persbaronnen begonnen eveneens te twijfelen aan de devotie van Johnson. Binnen de kamerfractie, waar hij als einzelgänger nooit echt populair was, groeide de weerzin tegen Johnson. Zijn kracht was, zo had hij in het rode bolwerk Londen bewezen, dat hij kiezers kan bereiken die voor geen andere Tory zouden stemmen. Nu proefde hij als Marmite: je haat hem of je houdt van hem. Alle ingrediënten waren aanwezig voor een strijd die het midden hield tussen Antigone, Macbeth en House of Cards.

Johnson was een gewaarschuwd man. Een half jaar geleden pleitte hij tijdens een levendig, intellectueel debat voor de Grieken, terwijl collega-classicus Mary Beard het opnam voor de Romeinen. 'Little Athens' bleek geen partij voor de oppermachtige Romeinen. De strijd herhaalde zich in de straten van Westminster, waar de rol van de Romeinen werd vervuld door de Crabbs, de Mays en de Goves. De straten rondom het parlement, de straten van de Boris Bikes en de Boris Busses, veranderden in rivieren van bloed, net als de Tiber

Reacties op het bloedige schouwspel liepen uiteen.

Beeld AFP

Et tu Brute

'Et tu Brute', was het oordeel van vader Stanley over Gove, 'Dus Boris heeft de hele boel vernield. Voor niets', zei columnist Phil Collins in The Times. Partijcoryfee Michael Heseltine beschuldigde Johnson, die tegen zijn wil ooit zijn kiesdistrict Hensley had geërfd, ervan het door hem veroorzaakte slagveld te hebben verlaten.

Heseltine zelf, de man met de blonde manen, had in de jaren tachtig de interne strijd tegen Thatcher geleid, maar het felbegeerde premierschap zou hem nooit ten deel vallen.

Zo ook blijft Johnson de ongekroonde koning, net zoals zijn held Pericles dat was in Athene.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden